Quaestio 4

QUarto quaero: An habitus effectiue concurrat ad productionem actus: affinitatem habet hec quaestio cum precedenti. propterea in primis quamdam opinionem falsam recitabo. postea ad ipsam conclusiue respondebo: et obiectionibus aliquibus facti / alia argumenta faciam: que vtriusque questionis conclusiones at tingent. Dicit durandus / in hac distinctione quod habitus nichil facit ad intensionem actus: nec efficiemtiam respectu illius vllam habet.

¶ Pro illius reprobationeet pro questionis solutione ponitur hec conclusio. habitus in genere cause efficientis concurrit ad productionem sui actus. probatur hec conclusio: multum habituatus in aliquae materia prompte et delectabiliter exit in operationes illi habitui conformes: qui ante habitum genitum non sic operabatur. ergo sequitur quod habet partialem causam auxiliatiuam ad similem operationem producendam / et ad causalitatem: non in genere cause finalis materialis vel formalis. relinquitur ergo in genere cause efficientis.

¶ Secundo arguitur ad idem. habitus infusi ad actuum generationem concurrunt: ergo habitus acquisiti.

¶ Tertio: non est remouenda causa litas a rebus sine magno colore. dignificanda est natura primo de generatione. sed nihil vir iste coloris affert: igitur.

¶ Inter omnia argumenta sua capiam optimum (quod tamen prorsus nihil valet ) et est hoc: habitus cum potentia possunt producere actum. ergo habitus sic potest in tendi quod se solo producat actum. tenet consequentia: sortes et plato possunt ferre scannum. sortes potest tantum augeri quo usque se solo scannum ferre sufficit.

¶ Respondetur consequentia est nulla in causis diuersarum specierum hec probatio assumit causas eiusdem speciei.

¶ Secundo arguo sic contra conclusionem (suis argumentis relictis) si habitus causat actum: et actus causat habitum: erit circulatio inter causam et effectum. Sed dicis: habitus productus ab vno actu: non potest producere eundem actum numero: sed similem: ita quod a actus producit b. habitum: et b. habitus producit c. actum: et c. actus producit do habitum.

¶ Contra hoc arguitur: quia tunc nunquam debet cessare productio mutua quousque vtraque qualitas fuerit in summo: cum sint agentia naturalia.

¶ Respondetur negando sequelam. sed concedo quod sunt agemtia naturalia. habitus non producit actum sine concursu potentie in qua est subiectiue: cuius est instrumentum: et potentia non semper cooperatur. ac tus vero se solo producit habitum: non secludo causam vniuersalem. non est in potestate voluntatis elicere actum quin producatur habitus: nisi tuerit habitus ita intensus quod intensiorem non potest producere actus. et cum potentia interdum operetur: interdum vero non: nullo modo concluditur immensitas in actu vel in habitu.

¶ Contra hoc arguitur probando duo: saltem colorando duo. primum est: quod habitus aliquis producit actum de quo emersit. secundum est: quod non erit cessatio in productione reciproca citra summum. primum sic declaro: eliciat sortes vnum actum a. pure partibiliter per horam sequentem: ille actus producet b. habitum pure partibiliter. tunc sic:totus actus a. producit totum habitum b. et econuerso. probatur: totus habitus b. producetur ab actu a. probatio non est dabilis pars habitus b. que non producatur a parte a. et totus habitus b. est naturaliter posterior actu a. ergo actus a producit b. quod b habitus producat a. probatur sic. non est dabilis pars actus a. quin illa producatur ab habitu b. patet: da vnam partem actus a. quamcunqe volueris: illa habet partes successiue productas. sint c. et d. sic quod do producatur post c. aliquis habitus precessit actum d.et ille concurrebat ad productionem actus d. ergo d. actus producitur ab vna parte habitus: et per consequens a toto habitu cathegorice: quia a parte eius. et eodem modo argumentabor de c. actu: ille habet partes successiue productas: quarum vna producitur post aliam. tunc sic: quelibet pars actus a. producetur ab habitu b. ergo totus a. actus producetur ab habitu b. ergo a. producet b. etb. producet a. quod remanebat probandum.

¶ Secundum sic coloro: eliciatur a actus / in hoc instanti: ille producit habitum b. intensum vt quattuor in hoc instanti: passum est dispositum: et suam actio nem potest habere in instanti. ergo producit habitum intensum vt quattuor in hoc instanti. Rursus b. habitus potest suum effectum producere in hoc instanti cum conatu voluntatis qui realiter applicatur. producat alium actum: scilicet quod actus erit intensior quam quattuor ratione concursus habitus: quia sine concursu habitus actus fuisset intensus vt quattuor: cum concursu habitus erit intensior. sit vt quinque gratia exempli. postea actus vt quinque producit habitum maiorem quam vt quattuor / sit vt. v. ille habitus. Rursus habitus vt quinque cum conatu illo producit actum maiorem quam vt quinque: et sie in abissum erit productio reciproca.

¶ Ad primum respondetur per propositiones: quarum prima est: cuiuslibet partis a. actus / aliqua pare producitur a b habitu.

¶ Secunda propositio: non est dabilis pars a. actus quin aliquid eius producatur a b. habitu.

¶ Tertia propositio: totus b. habitus producitur partialiter ab a. actu.

¶ Quarta propositio. licet a actus totalis producatur a b. habitu: nullomodo consequens est quod aliqua determinata pars b. habitus producat partialem actum qui produxit illum partialem babitum. immo hoc est falsum: et omni modo negandum.

¶ Ad secundum argumentum dicitur: si actus vt quattuor productus in hoc instanti producat habitum (sicut de facto potest) ille habitus / facit quod totus actus erit intensior. sed non producit tantum de actu sicut potentia produxit. voluntas produxit sine concursu habitus actum intensum vt quattuor. stat quod hahitus vnum gradum actus ponat in intensione: et rursus ille actus vt vnum remiffiorem habitum ponet: et cum habitus est imperfectior actu: et est idem conatus voluntatis: adhuc actus / erit minor: perconsequens habitus erit minor. ergo licet sit reciproca productio mutua: non sequitur quod actus erisinfinitus: vel habitus. et ratio est: additio infinitarum partium inequalium non arguit infinitatem: vt si a. quanto addas primam partem proportionalem b. quanti finiti: et postea secundam partem proportionalem b. et sic in qualibet parte proportionali hore future fieret: numquam habebitur infinitum extensiue. Secundo dicitur quod habitus qui est prior tempore vel natu ra ipso actu: actum partialiter producit. secus est de habitu posteriore natura: vt est in proposito. habitus sine concursu potentie nichil producit: et cum potentia / suo conatu producit actum vt quattuor quiquidem actus est prior habitu: sequitur quod habitus nullam prioritatem habet respectu illius actus: vel illius conatus. ergo cum illo conatu nichil producit. ergo actus erit precise vt quattuor. si conatus postea augeatur: habitus in hoc instanti productus coadiuuat.

¶ Tertio arguitur: habitus / partialiter producit actum: et est causa equiuoca respectu actus: ergo habitus est actu perfectior. consequens est falsum. propter actum homo laudatur et meretur: non autem propter habitum. tenet consequentia: semper causa equiuoca est perfectior suoeffectu.

¶ Respondetur concedendo totum antecedens: et negando consequentiam. non semper causa equiuo ca est prestantior suo effectu. quando sunt actus et habitus lati circa idem: semper actus prestat habitui. propterea. Aristo. i. et. x. Ethico. ponit felicitatem in actu cousistere: et non in habitu. i. Ethicorum. viii. inquit. Interest autem fortasse non parum in possessione aut in vsu: ac in habitu an in operatione / summum consistere bonum putare. fieri enim potest vt habitus quidem (et si inest ) nullum efficiat bonum: vt in dormiente: vel etiam alio modo quodam ocioso facto: vt operatio autem nichil efficiat boni fierinequit. qui namque operatur agitvtiqe necessario: et bene etiam agit: hoc exemplariter probat inquiens: atque vt in olimpia non hii qui sunt elegan tissimi forma prestantissimi que robore: sed hii qui decertant: coronis afficiuntur.

¶ Quarto arguitur: si ha¬ bitus inclinet ad productionem actus: et mere naturaliter: sequitur quod semper habebo noticiam patris vel alterius rei cuius habitum habeo in memoria reconditum. hoc est contra experientiam. quod sequatur probo: habitus est agens naturale. intellectus etiam est agens naturale. et ille sunt cause totales secunde ad productionem actus: igitur.

¶ Respondetur: ille non sunt cause sufficientes: quia si sic: argumentum concluderet. requiritur concursus voluntatis: et tunc est exitus in actum: et non alias: habitibus vtimur cum volumus.

¶ Quinto arguitur: habitus producit actum: ergo non est dabilis intensissimus actus quem homo potest habere. consequens est in conueniens: et contra dicta in distinctione. xiii. huius. quod sequatur patet. si habitus iuuet potentiam ad productionem actus: semper cum intensiori habitu producetur actus intensior: quia est plus auxilii naturalis. si cum summo voluntatis conatu voluntas potest producere actum intensum vt octo sine habitu: cum habitus circa idem obiectum potest producere actum intensiorem: sit vt nouem. tunc generabitur nouus habitus. et ad intensionem habitus intendetur actus: igitur.

¶ Respondetur concedendo quod non est intensissimus actus quemi homo potest habere cum habitu. nec hoc est inconueniens. semper cum supplemento auxilii augetur effectus. et si non sit status in appositione auxilii: non erit status in effectu.

¶ Sexto arguitur: si habitus concurrat ad productionem actus: sequitur quod habitus erit qualitas actiua. consequens non solet concedi. igitur.

¶ Respondetur: si producere aliam qualitatem / sufficeret adesse qualitatem actiuam: conceditur illatum. sed ex conmuni vsu Philosophorum hoc non satis est. solum illa qualitas vocatur actiua / que sibi similem in specie specialissima producit: vt quattuor qualitates prime

¶ Dubitatur quid facit habitus ad bonum vel ad malum.

¶ Respondetur: mirum in modum multum facit ad bonum: si sit habitus bonus: et ad malum: si sit malus. hoc exemplariter ad oculum declaro: si mediocriter timidus assuescat inseruire tegulariis / tegulas ad domorum vertices ferre / vel ad templorum pinnacula: in fine magni temporis nullo modo timebit: vbi alter non assuetus preceps ruit. agrorum cultor digitos habens in iuuentute curuatos: non potest eos in senectute extendere. animalia libie non assueta in estate bibere: ad loca humida in senectute adducta non bibunt: ob habitum non bibendi genitum. ligurgus lacedemoniis efficatiam habitus ostendere volens / duos canes aluit: alterum in coquina: alterum vero in nemore. tandemm lepore inter illos misso: canis in coquina alitus / ad coquinam protinus se diuertit. quapropter volens habere iuuenes bene disciplinatos: debet eos in iuuentute bene habituare in bonum: iam in litteris quam in bonis moribus. sicut Aristoteles. ii. Ethicorum ex platone introducit inquiens: non parum refert: immo multum: immo totum: iuuenes sic vel sic assuefie ri in iuuentute. iuxta illud horacii: quod noua capit seruabit odorem testa diu. nichilest a iuuentutenita graue / quin longa consuetudine fiat leue. equiiuuenes / nec homines: sine difficultate: arma ferunt. temporis interuallo hisce gaudent. Iuuenes viri velfemine ad religionem: castitatem / et omnemvirtutem / facile ducuntur: facti senes et male habituati egerrime a malo habitu euelluntur. iuxta illud prouer. xxii. Adolescens iuxta viam suam / etiam cum senuerit non recedet ab ea: iuxta illud hieremie. xiii. Si mutare potest ethiops pellem suam: et pardus varietatem suam: et vos poteritis bene facere cum didiceritis malum. multi sunt morbi a principio curabiles: temporis intercapedine curari nequeunt. nec equus senex incessum iuuentutis acquisitum mutare potest

¶ Iuuenes ergo tam verberibus quam honestis suanonibus in iuuentute ad virtutem habitualem prouocate: et tales eos quales expetis facile seruabis in omnisenecta. mali habituati in iuuentute: cum ad senium deueniunt: sunt inflexibiles. analogia est de trabe / et tenera virga in campis crescente: quarum altera sine fractura est curuabilis: alteram vero (si flectere coneris) protinus franges. vides an parum vigoris habet habitus respectu boni vel mali.