Quaestio 1

MAgister in hac distinctione. 33 de quattuor virtutibus cardinalibus loquitur. licet dparum in eis insistat. propterea aliqua de eisdem tangens (impertinens non aggrediar) aliquae succincte dicere proposui triginta tres questiones: solum tangendo: que in processu videbuntur. Primo loquendo de virtutibus cardinalibus in generali. Secundo de quaelibet earum in speciali: non impugnando prolixe eos: quis minus rationabilitur dicere video. sed qua minus male dicenda puto / ponam.

¶ Primoquaero: an sint praecise quattuor virtutes cardinales et quare ita dicantur.

¶ Respondetur per duas conclusiones: quirum prior est. tantum sunt quattuor virtutes cardinales et non plures: scilicet prudem tia / temperantia / fortitudo / et iustitia.

¶ Secunda conclusio. iste virtutes ideo dicuntur cardinales: qua tota huma na vita in eis vsatur et voluitur: sicut ostium donus / izicardie: vel cardiales taquam vitutes prencipales. Priorconclusio probalu auctoritate Tullii in sua rethorica: se nece suo in libello de quattuor virtutibus cardimalibus: et Sapientie. viii. sobrietatem et prudentiam docet: iustitiam et virtutem. per sobrietatem temperantiam. et per virtutem fortitudinem intelligit. hoc patet per¬ glosam Luce. vi. super illo. Beati pauperes. etem.

¶ Secunda conclusio probatur. aliqua ratione dicumtur cardinales: non a cardinalium cetu qui potestifici maximo assistunt: quia antequam essent instituti cardinales: iste virtutes istis nominbus dicebantur. nec propter rationes friuolas quas alii assignarunt. qua propter hanc rationem sic dicte sunt. et patet illud per illud Prouerbiorum. xxvi. sicut ostium vertitur in cardine suo: sic piger in lecto suo. he virtutes dicuntur cardinales: quia firme et stabiles: licet res circa quas fiunt sint variabiles.

¶ Insuper: sicut ostium cardini in nititur: cum de vna parte domus / in aliam mouetur: sic vita humana huc atque illuc impulsa / his virtutibus innititur: et fulcimentum capit. quod dicantur cardinales tanquam principales patet: partes principales celi / terre / et maris / dicuntur cardines. de celo patet Deutronomii. xxx. scribitur sic. Si ad cardines celi fueris dissipatus: inde te retrahet deus. de cardinibus terre primi Regum. xi. dicitur domini enim sunt cardines terre: et posuit super eos orbem. de cardinibus vero maris Iob. xxx. dicitur: cardines vero maris operiet. sicut cardines in his corporibus sunt partes principales: sic inter virtutes morales / hee quattuor virtutes sunt principales: ad quas cetere reducuntur tanquam minus principales. dixi morales: quia a diebus inclusiue gentilium / mansit iste loquendi modus: qui de theologicis virtutibus vmbratice cognouerunt. Et patet ratione quomodo iste virtutes sunt principales. prudentia ostendit quid sit faciendum / quid vero fugiendum. temperantia passiones hominis domat in se / et voluptatibus turpibus contraire facit. ne a terribilivincatur suadet fortitudo. erga proximum ne aliquid iniuste fiat retrahit iusticia.

¶ Contra priorem conclusionem arguitur sic: temperantia est virtus cardinalis: vel hec temperantia: scilicet sobrietas: est virtus cardinalis: vel hec temperantia / demonstrando virginitatem / castitatem vidualem / aut ali quid huismodi: est virtus cardinalis: vel quelibet temperam tia est virtus cardinalis. non primum: quia equalis est ratio de qualibet temperantia: si quelibet temperantia est virtus cardinalis: ergo mille virtutes cardinales dabis.

¶ forte dicis: virtus cardinalis capitur collectiue / pro tota congerie temperantie: ita quod tota congeries habituum temperantie dicitur vna virtus cardinalis. et tota collectio habituum fortitudinis dicitur secunda virtus cardinalis. et ita de aliis duabus.

¶ Contra hoc arguitur: vel loquaeris de omnibus habitibus possibilibus: t sic non dabis purum hominem habere virtutem aliquam cardinalem: quod non est dicendum. si pro omnibus habitibus quos aliquis habet: et cum vnus plures / et alius pauciores / habeat: dabis plurimas virtutes cardimales.

¶ Insuper: omnis virtus cardinalis est virtus. multitudo habituum specie distinctorum non est virtus. ergo multitudo habituum non est virtus cardinalis. consequentia tenet in baroco. maior patet: quia in ea predicatur superius de suo inferiori.

¶ Secundo arguitur: virtus cardinalis primo virtutem in communi scindit. sed he quattuor virtutes non partiuntur primo virtutem in commni. igitur. censequentia tenet cum maiore: et minor patet: virtus prius scinditur in virtutem intellectualem et appetitiuam.

¶ Ad primim argumentum conceditur quod quelibet temperantia est virtus cardinalis. in ista: temperantia est virtus cardinalis: subiectum stat personalitur pro aliquo habitu temperantie: et predicatur superius de suoinferiore. vel ly a. ponatur loco de ly virtus cardinalis. modo particularis et vniuersalis in materia naturali vltra instantias omnes equiualent. sed fic est hic: ergo quaelibet temperantia est virtus cardinalis: et concedo quod mille sunt virtutes cardinales specie distincte: et mille temperantie specie distincte. sed quia omnes temperantie spectant ad eandem virtutem in genere: quilibet habitus temperantie reputatur virtus cardinalis / tanquam vna. Exemplmm in simin li: logicus propositionum veritatem exacte querens: dicit: tantum quinque sunt predicabilia: et tamen centum sunt termini quorum quilibet est genus: et omnia illa genera proeodem predicabili reputantur. sic de predicamentis et aliis partitionibus. ergo a fortiore moralis ab hoc loquendi modo non abhorrebit.

¶ Contra illud arguitur: ergo sobrietas est virtus cardinalis. similiter castitas coniugalis est virtus cardinalis. similiter actus quo quis vult comedere a. frustrum panis. virtus habitui et actui conuenit. Quod si concedas. Contra hoc arguitur: tota humana vita non voluitur in tali actu vel habitu.

¶ Insuper: quattuor habitibus datis / quorum vnus spectat ad temperantiam / secundus ad prudentiam / tertius ad fortitudinem / et quartus ad iusticiam: arguitur sic: tota humana vita non voluitur tanquam in cardine in his habitibus: ergo virtus cardinalis capitur collectiue pro omnibus quatuor habitibus: vel omnes habitus temperantie facient vnam virtutem cardinalem: et omnes habitus prudentie faciunt vnam virtutem cardinalem.

¶ Respondetur: concedendo quod sobrietas est virtus cardinalis. et similiter concedo habitus ex tali actu genitus / volo comedere hoc frustrum panis / est virtus cardinalis. quando dicimus tota humana vita voluitur in virtutibus cardinalibus: et in earum actibus: intelligimus actus virtutum cardinalium esse ceterarum virtutum moralium / actibus / crebriores / et necessariores. non quod tota vita humana implicatur in hoc iudicio virtutis cardinalis / vel in illo. Et sic ad aliam rationem respondetur: dando. iiii. habitus. iiii. virtutum cardinalium.

¶ Ad secundum nego quod virtutem in comuni scindat primo virtus cardinalis. a. significans omnes virtutes intellectuales: et b: omens virtutes appetitiuas / primo virtutem partiuntur: hoc est: hunc terminum virtus. et adhuc potest dari virtus excelsior a. et b. vt patet de habitu ex tali actu genito / volo studiose viuere / volo bene moraliter agere. nolo admittere aliquod turpe et flagitium. omnes hi habintus generant habitus generaliores quam sint habitus cuiuscumque virtutis cardinalis.

¶ Ecce quonam pacto sunt tantum quattuor virtutes cardinales: stando in partitione virtutis in qua philosophi steterunt: scilicet: prudentia / fortitudo / temperantia / et iustitia: non prius virtutein scindendo nec subdiuidendo. Amplius patet: falsum est quod dicit Buridanus: quod alie virtutes non sunt nisi de congruitate: iste autem de necessitate vite humane: et istas habens est simplicitur bonus et non malus: aliqua vero deficiente quibuscumque positis non dicitur simpliciter bonus. humilitas et magnanimitas (qua ad actus) non numquam sunt de precepto. vbi martinus probare nititur quod magnanimitas et humilitas sunt partes subiectiue fortitudinis: hoc inferius falsum ostendere laborabo.

¶ Alterius patet: virtus cardinalis a numero quaternario laudanda venit. figura quaedrata vbicumque ceciderit / stat immobilis: quae de re / petre communius quaedrantur que insublimibus edificiis locantur: ne facile moueantur. sic si hocquae ternario munitus fueris: non facile a fiuctibus seculi concussus eris.