Quaestio 23

SEcundo circa materiam temperantie quaeritur: an temperantia virtus cardinalis sit vna fecundum speciem.

¶ Pro questionis solutione pcnuntur conclusiones: Quatum per matur. Cotingit immodci ate delectari in delecrationibus sensualibus: et sic delectando peccare. probatur hec conclusio: potest homo nimis scienter vel (x igrantia vincibili conedere vel bibere. patet: potest capere excessum in cibo / potu / et venereis ad corperis corruptionem: scundum illud ypocratis plures occidit gula quam gladius. sequuntur morbidifficultr curabilcs: et ad grende impedimentum anime. pest cibum vl rotum excessiue sumpium: ad cerebrum sumi escendunt / caput parturbant / ingenium cbetant / et inssrumentum exesndi in senciam scilcet sensus ebetant.

¶ Secunda conclusio: potest esse desccius circa delectationes guslus et tacius. probatur: stat quod homo minus cemedit vel bibit quam otet: et non minstret cibum vel potum sufficientur corpri ad hoc quod sit bonum instri mentum anime. talis peccat in deficiendo.

¶ Tertiaconclusio. dabil est habiius in medio inclinans ad delectandum in sensu gussus et tactus: sicut om. puta non magiquam oportet: nec minus. patet: vbicumque contingit dare excessum et defectum: contingit dare mediumet virtutem. ii. ethicorum. illud medium vocatur temperentia.

¶ Quarta conclusio. temperantia in secunda acceptione est virtus cardimalis patet: temperantia est virtus cardialis: et non in prima acceptione. et non sunt plures acceptones nisi due ex quaetone praecedenti ergo in secunda acceptone est virtus cardinalis.

¶ Quinta conclusio. temperantia non est vna virtus: nec vnus habitus secundum spem spanlissimam. immo mille sunt habitus tperantie spe distincti. probatur hec conclusio: alius est habitus spem essentiali castitatis / alius sobrietatis / alius circa cibum: et quot sunt cibi spem distincti: tot dantur habitus spem distincti. modo ad distinctioem actuum specificam sequitur distinctio specifica habituum.

¶ Contra primam conclomnuem arguitur sic: natura in suis operationibus per senichil ordiat ad malum: sed totum ad bonum: quia in operationibus naturalibus dirigitur ab agente infallibili: vt a deo. sed deus nobis dedit appetitum concupiscibilem qui per se ordinatur concupiscere delectabilia: et ad delectandum in eorum adeptone. ergo bonum est illa concupiscere: et delecta ri in eis concupitis: et sic magis delectari est magis bonum: et maxine: maxine erit bonum. ista consequentia tenet in his quae secundem se sunt bomia: modo delectatio est secundum se eligibilis. i. rethorice. vbi dicitur: delectationem eim omnia consequunturt gratia illius delectari appetunt.

¶ Secundo arguitur. bruta non male agunt si omnes delectationes prosequantur. sed natura non fuit. minus sollicita de spem humana quam brutis. ergo non debuit homibus instituere delectationes quas prosequi esset malum

¶ Rndenr. natura: hoc est deus qui est natura naturans: dedit nobis appetitum concupiscibilem ad concupiscendum ad delectandum praecise secunde dictamemn recte rationis. dedit nobis cum naturali appetitu ratim t voluntatem liberam dominantem appetitui sensitino. quando infertur: melius est magis delectari. si intelligatur de delectatone con ratiemt: non sequitur: quia natura non dedit nobis taliter delectari. de lectari secundem rectam ramtiem est proprium homin. delectatio ramtie rilata est per se eligibilu: et non alitur: non tamen vltinate.

¶ Ad secundum dci concedendo quod bruta non male agunt: nec pstent male agere moralr: quia ramtiem etliberum arbitrium nen heset: homines autem habent.

¶ Contra quartam conclonem arguitur. teperantia est virtus cardial. ergo hec tperantia (demonstrando sobrietatem) est virtus cardimal. vel illa (demonstrando castitatem) est virtus cardinalis. sed neutrum est dudin. consequentia tamen patet per descemsum: constantiam supponendo pro pate antentis.

¶ Secundo arguitur ad idem. tperantia est virtus cardialus. vel ergo tmperantia sortis est virtus cardinalis. vel teperantia platonis. et si vtrumque illorum concedas: dabitur maxima multitudo habituum quorum quilibet erit virtus cardialis.

¶ Renpo concedendo hanc: temperantia est virtus cardinalis: et hanc similitr omnis teperantia est virtus cardinalis: quia particularis et velis in materia naturali ( ceteris seruatis) equiualent: sed sic est in proposito. sbenm stat personaliter / et significatiue. Concedo quod sobrietas est virtus cardimalis. ieiunium est virtus / cardinalis. tperantia sortis est virtus cardinalis. et ita de quolbet homine vnum indinduum talis virtutis habsente

¶ Contra hoc arguitur: hec sobrietas est virtus cardinalis. ergo circa hancsobrietatem viersatur tota humana vita. consequens est fim. ergo et antecedens. consequentia patet: quia hoc est de ratie virtutis cardinalis. vt superius diximus in hac distinctone.

¶ Anenrnegando sequelam. sed inferre ort: circa hunc actum et similes in denominatone gendoica vsatur tota vita humana. vel sic: non ion dcir virtus cardimalis virtus aliqua: quia circa ipsam vrsatur tota humana vita: sed ipsa est pers integralis virtutum: circa quaes tota vita humana vsatur: ille actus sobrietates est pars temperantie subiectiua. et tperantia est pers subiectiua virtutis cardialis. modo circavirtutes cardimales versatur tota vita humana. ad hunc sensum morales loquuntur: tota vita humana versatur circa hec / prudentiam / tperantiam / fortitudinem / iusticiam: et pers vite humane sub parte.

¶ Dubitatur: an circa communes cupiditates siue concupinas natura les peccare contingat sicut circa concupinas proprias. anponr: concupiscentie secundum aristo. et. ethi. xi. diuiduntur in concupinas comnes siue naturales: et proprias. concupine dicuntur commnnes et naturales quae appetuntur in communi quando est indigentia. vt appetitio cibi / potus / vel lecti. Concupine vero vocantur propriequando secundem complexionem indindualem appetenti vel ex habitu appetuntur: vt appetitus huius cibi vel illius. In primis dicit pauci peccant: et solum vno mod: vt replendo ventrem indifferenter de quibuscumque appositis siue bomdis siue malis: sic peccatur in excedendo. pauci hoc modo peccant. isti in antiqua translatione gastrimergi vocantur. sic inquit iatia phosti. In nanlibus quidem igrcocupiscentiis pauci peccant: et in vnum in plus. conedere quidem eim qua contingzunt: l bibem vsquequa vtiquae superimpleantur superabundatie est seced nanm mltitudins: repletio enim indigentie natural concupiia: propet quod dome isti gastri mergi. In noua translatione dicit argiropilus. hi furentes circa ventrem domir: quia vltra quam om ipset replent atque resarciunt. in propriis vero concupiscentiis multi peccant: et multis modis. vnus pultes et hanc salsam querit: alter perdices: alius pisces delicatos. etc.