Quaestio 25

Quarto materiam temperantie prosequendo: queritur quomodo sumenda sit laitudo temperantie.

¶ Respondeturper aliquas conclusiones: Quarum prima est. homo potest multis modisa lotitudine temperantie decedere. patet: ex parte obiecti comedendo illud quod non est comedendum: vt Leuitici Undecimo capitr. poterant fido¬ es conedere animalia diuisas vnglas haesentia et ruminam tia: alia comnedendo peccarturt. ergo comnedere porcum tunc erat illicitum ex parte obii: ex parte tmperis potest esse defectus: et ita qi aliis circunstantiis.

¶ Secunda conclusio homo tperantie reglam tet quando non conedit vel bibit aliquid quod bome habitudi corperis vel anime nocet: dum modo non trascendat simites suarum opumet no est lex positiuam tate cipum vt potu prohibens. hec conclusio probatur interdum ho tpate conedit. latitudo sue conestionis non est indiuisibils. ergo ptest conedere aliquatum panis et aliquid vltra: manendo in latitudiue tperantie: et semper manebit in illa latitudine quousque capiat aliquid quod est contra bonam habintudinem corperis vel anime: vel transcendit suas opes: vel capit cibos prohibitos in tali tpere conedendi: et sic de potu: arguo fic ex parte panis: et eodem modo argumentari potes ex parte carnis vel piscis: dabilis est panis ita paruus sorti / qui non sufficit ei in die: quem si solum conedit cum esculento respondenti: est in extremo insensibilitatis cibi: et peccat. potiamus quod decima pars libre non sufficiat ei in die: tunc crescat panis ille ad imaginationem quousque ei sufficiat: tunc dabimus duo extrema: vnum erit / maximus panis qui ei non sufficit ob peruitatem: alterum extremum erit vna libra gratia exempli: et sic de aliis esculentis. si multum de carnibus capiat: vel forti vino: minus de pane sufficit. dixi secundum complexionem suam: non est eadem complexio platonis et milonis. sub aliis verbis dicam istud clarius. homo potest conedere quousque certum sit quod ei non nocet: et sic de potu. dixi secundum opes suas: si quis splendidius quod diceat sibi cibos emat: peccat per intemperantiam. notantur emat: si ad conuiuium inuitatus fuerit expensis aliorum: non propterea est intemperatus. vel si sit infirmus et egeat cibo delicatiore solito: non est intperatus esto quod emat

¶ Ex istis sequuntur correlaria. primum est homo rlam tpantie frangit in quanto. patet conedendo plusquad par sit contra bonam habintudinem corperis vel anime.

¶ Secundo fequitur quod homo peccat in quali: et non in quato: vt pauper emendo delicatiora cibariam quam par sit: et non in excessiua quod titate carnium vl piscium. istud correlarium patet per diuitem epulonem qui quatidie vescebatur splendide: qui in inferno sepultus est.

¶ Tertio sequiturquod si quis conedat carnes in quaedragesima sine rationabili cam: est intperatus. pro tali tmpere carnes sunt prohibite tali.

¶ Tertia conclusio. quilbet excessus extra latitudinem temperantie quamtuncumque paruus facit intpantiam hec conclusio est contra martinum suam condictoria ponentem. probatr hec conclusio tam ratione quom auctoritate Arist. quia auctoritate Aristo. suam nititur roborare. ratio est hec: quilibet actus circamatiam tperantie / habet obiectum sufficiens et circunstantias sufficientes: et tunc est in medio. vel non habet hec omnia: et tunc est in extremo. ergo est in vicio. Secundo arguitui ad idem. tal actus extra totam latitudinem medii est deliberatus. ergo est bonus vel malus vel indifferens ( pro nunc suppoamus unllum talem actum esse: quia dato quod esset ille actus non est de numero talium) si est bonus: est in latitudine medii. si malus: hemo intentum. Tertio arguitur: quilibet excessus ets totam latitudinem tem perantie est intperantia t peccatm. aucnte phoshi probatur eadem conclusio. iiii. ethi. v. c. illud exprsse habet. allegabo translationem argiropyli sic dicentis: qui namque parum transgreditur: non repshenditur: siue ad exuperationem: siue ad defectionem se virtat. non numquam ei deficientes laudamus: mansuetosque vocamus: et ipsos infensos / tamquam aptos ad do¬ minandum viriles dicimus ess. facile igitur non est assigna re ratione: quantum: et quomodo: quispiam egressus vituperandus est. in singularibus eim et in sensu iudicium est. illud tamen est manifestum: medium quidem habitum quo quibus oportet et pro quibus oice / et vt oportet / irascimur: et simili modo de ceteris: laudabilem esse. exuperationes autemem defectionesque vituperandas. atque si parum distat a medio: leuiter. si plus: magis. si nimium vehementer esse carpendas. hic manifeste ex philosopho habes quenlibet exeessum a medio culpabilem. sed si excessus fuerit pusillus: leuiter carpimus: si multus fuerit: magis carpimus

¶ Quarta conclusio cono eundem. sanctis et perfectis viris qui iam temperantiam virtutem secundum temperantie gradum attigerunt: necessitas non est regula. volo dicere: est eadem regula eis e aliis. si latitudo complexionis eorum sit redacta ad minus: sic scilicet: quod si tantum comederent ficut alii qui erant similitr complexionati: male se haberent in corpere vl anima: iam non est ad propositum. hec conclusio potest probari eodem medio qua probata est. ii. conclusioilla probatio de quolibet perfecto et imperfecto equalitur concludit.

¶ Contra primum correlarium secunde conclusinis arguitur sic. stat quod homo ex ignorantia inuincibili excedat in quanto. credit inter comedendum quod cibus assumptus non nocebit ei: et tamen postquam cessat comedere / inuenit se male dispositum in corpere: vel quando mane surgit. talis inter comnuedendum non peccat: et hoc potest deduci con quartam conclusionem

¶ Ssedetur virobique si homo pus conedat vel bibat quam ei congruat: si sit ignoratia inuincibilis: non est pecctum: sed est tprantia: et actus temperatie: vt patet: est actus bonus: cum ad bonitatem actus sufficit ignorantia inuincibilis: et non spectat ad alia virtutem quam ad temperantiam / vel ad alterum extremorum eius. sed ad neutrum extremoru teperantie spectat. ergo ad tperantiam virtutem cardinalem spectat. sed vt homo cognoscat quantum ei sufficit: sciat secundum illud boetii. natura paucis minime que contenta est. capiat in refectione mediocrem quatitatem: citius ad peruum quam ad multum tendentem: et comedat illud relinquendo appetitum aptum: qui in fine conestionis plus appetit. et ratio est: quia pori non funt impleti qui erunt exinaniti. successu tperis ad vnam horam inueniet se satis suscepisfeet bene sese habembit. tamtum quolibet die: etin eadem hora comedat. fecundo cognoscet si habeat bonum appetitum ad cenam: tunc signum est quod non excessiue comedit. si non habeat appetitum: non cenet: sed differat in crastinum quousque appetitum habeat. cibi comestionem cum appetitu incipiat: et cum habitu comedere desinat: ettunc benesese habebit in latitudine tperantie.

¶ Contra secundum correlarium in quali arguitur sic. quando homo emit cibum et potum ex proprio: potest emere quam chare vult: quia de propriis emit: et nulli facit iniuriam. ergo non peccat contra regulam temperantie. ¶Sndetur concedendo quod emit ex proprio. sed nego propterea quod potest emere quod chare vult cibumpreciosissimum stita eeset: non facerent euageliste mentio nem de diuite qui ita splendide alitus estin eius opprobrium. homo non potest licite sua exponere: nisi conformitr ad rationem. si quis velit triticum eius proiicere in sequanam: peccaret in rempublicam. ipsam priuando bonis suis sine rationabili causa. sicpauper et ignobilis in totam rempublicam peccat: charius emendo quam deceat suum statum. plus capit de cibis bomois reipublice quam parsit. Secundo peccat contraregulam tprantie: splendidius conedendo quod debeat. tertio peccat inse et insuos: plua exponendo de eorum bonis quam debeat. si habteret rationabilem cam id faciendi maneret in regla tperantie: vt pote: facit hoc gratia sanitatis haespende: quia morbo laborat vl aliquis amicorum eius: vel facit id quatenus se praeseruat ne in morbum incidat: in quam alias verosimilitur casurus esset consilio phisicorum: vel est facturus conuiuium rationabile: tunc est tperantia seruata: quia recta ratio dictat ita debere fieri.

¶ Contra tertiam conclusionem arguitur argumentis quibus martinus tenet oppositum. dicit sic frequenter: cum perse uerat appetitus edendi aut bibendi: non bene possumus iudicare vtrum ipse sit curatus a necessitate aut concupiscentia: vtrum sit impeditiuus bone disponis ant non: vtrum pro tuncvsum cibi et potus (qui aliter esset illicitus facit licitum procuratio bone habitudinis. introducit auctoritatem Augustini ad similem seninam in libro confessionum. vide martinum in primis. vel est ignorantia inuincibilis: tunc si conedens plus capiat quod conducat bone habitudin corperis aut animme: vt ex affectu posteriori cognoscet. dico manet in latitudine tperantie si scienter vl ex ignoramtia vincibili amplius capit: quamtuncumque parum: est extra latitudinem temperantie et male agit. si notabiliter sit extra totam latitudinem teperantie. iam magi peccat. si parum camcellos eius tranigressus fuerit: peccatum est minus: vt ex Aristo. nuperrime in probatione conclusionis introduximus. Pretrea in suam conclusionem introducit Aristote. in. ii. ethicorum quem dicit esse eiusdem senine. ostendi Aristo. velle oppositum. Secundo dico: non inuenio quod Aristo. in. ii. ethico. aliquid loquatur ad propositum: nisi in. ii. capi. in quo dicit pro conclusione quam posui consequaenter ad dicta in materia de mansuetudine in. iiii. ethico. sic in. ii. dicit ex argiropilo. Etemin nos interdum eos qui deficiunt laudamus: et mites dicimus esse: interdum ipsos offensos / appellamus viriles. et immediate sequitur: verum qui parum a recto exorbitat: non carpitur: siue ad exuperationem / siue ad defectionem se flectat. vult dice re. quando parum recedit a medio: non est carpendus: sed vtcumque danda est venia. secus est si multum distat. Contra quartam conclusio nem non disputabo: quia rationes eius alibi solui.

¶ Uidimus nunc praucis tperantie latitudinem: quam si quis seruarvoluerit: pauca apponere faciat coram se cibaria et potus. obie mouet potentiam. peolalitas dapum et vini / corrumpunt naturam. homo auidius in plalitate ciborum gaudet: et natura plus capit de eis quam si vna spenis vel due ponantur: si fuerit vna spenes vel due: sufficiunt apposite in mediocri quantitate: nisi quis fuerit tante prudentie quod in dapum varietare scit se applicare circa vnam vel duas quod non est facile factu. sicut nec in continua societate pulchrarum mulierum tenere castitatem mentis et corpris. et ceum ebrietas / gula / et huiusmodi monstra sint feda et exprobrabilia: inuenietur ex opposito temperantis magnus decor: quam colere semper studebis.