Quaestio 27

SUperius de pudentia fortitudineet temperantia virtutibus icardinalibus habita est mentio: superest de iusticia alia virtute cardinali loqui. Circa quam materiam moueo questiones. Quarum prima est: aniusticia sit virtus. Secunda erit: an iusticia distributiua et commutatiua inter se et a iusticia legali distinguantur. Tertia questio: an iudex corruptus ferens sententiam contra partem grauius delinquat quam pars iudicem corrumpens. Quarto queritur: an iudex iuste potest condempnare innocentem scitum esse tale. Quinto queritur de virtutum cardinalium ordine et dignitate: quae illarum est nobilissima: et penes quid virtutes cardinales et alie virtutes distinguuntur. Sexta questio erit: an iusticia et cetere virtutes cardinales in patria manebunt. Septima questio: de partibus / potentialibus iusticie. hoc septemnnario numero quaestionum circa iusticiam contenti manebimus.

¶ Circa primum erit hic questionis titulus: an diffinitio iusticie ab Aristotele posita. v. ethicorum. i. sit bona.

¶ Pro quaestionis solutione scito: varie iusticia ab auctoribus accipitur. Primo modo communissie pro quaelibet animi rectitudine: et sic accipit Anselmus in libro de vritate. c. xii. dicens quod iusticia est rectitudo voluntatis proptur se seruata. Secundo modo pro rectitudine per quam homo iustificatur in conspectu dei: et sic charitas est iusticia: et sic capit Alugustinus lib. lxxxiii. q. q. lxi. dicens quod iusticia qua per cetera diffunditur est dilectio dei et proximi. non numquam sancti vocantur iusti: secundum illud Sapientie. vi. iusti autem in perpetuum viuent. sed illis modis non capimus / in proposito: sed sic sicut diffinit eam Aristoteles in loco allegato inquiens: videmus vtique omnes talem habitum volentes dicere iusticiam: a quae operatiui iustorum sunt: et a quo iusta opantur: et volunt iusta. hec diffinitio bane explicat naturam iusticie. in ea poteitur genus diffiniti: libet remotum: scilicet habitus. virtutes ob permanentiam comunius habitibus attribuuntur. ponitur obiectum iusticie: scilicet iusta. et quia habitus opatie notus per actus euadit: ponitur eius actus: volunt iusta: et quia duplex est actus. scilicet elicitus: et imperatus: vterque ponitur: scilicet volunt et operantur iusta. per velle actum elicitum intelligit. legissatores aliter diffiniunt: patet. ff. de iusti. et iure. l. iusticia: vbi diciur. Iusticia est constans et perpetua voluntas ius suum vnicuique tribuens. vbi voluntas pro actu voluntatis ponitur. et additur constans et perpetua propter firmitatem ipsius habitus.

¶ hoc praemisso respondetur ad questionem per quattuor conclusiones. Quarum primaest. iusticia est virtus. Secunda conclusio. iusticia est praeclara virtus. Tertia conclusio: non quaelibet iusticia est eadem specum alia. Quarta conclusio: iusticia est virtus cardimalis.

¶ Prima conclusio patet per Gregorium. ii. moralium dicentem quod in quattuor virtutibus: scilicet tmperantia / prudentia / fortitudine /t iusticia / tota boni operis structura consurgit. Probatur hec conclusio ratione. vbicumquie potest excessus esseet defectus: potest esse medium sed sic est hic. de excessu patet in ecclesiastico: noli esse iustus nimis: et summum ius summa iniuria. qui nimis emungit elicit sangulnem. qui nimis punit homiem: crebriter durum et obstinatum facit: et eum frangit: quemadmodum qui sine scissura deilis castaneam in ignem mittit. vides castaneam egrediab igne cum sono: corticem totum frangendo. de defectu notum est: igitur.

¶ Secunda conclusio probatur. virtus est circadifficile. sed difficilius est bene se hatere in ordine ad alterum quam in ordine ad se. modo iusticia est in ordine ad alterum: vt patet. v. ethicorum. i. hanc conclusionemet probationem in capite allegato probat pihoious sic inquiens: Atque perfecta maxine virtus est qua perfecte virtutis est vsus. idque est ex eo: quia non ad se solum: sed ad alium estt iis qui ipsam hent vti virtute potest. complures eim in propriis quidem vti psent: sed in iis quae sunt ad alium vti nequeuem. et propterea seneina biantis illa sese bene habere videtur. mgatiatus virum ome dit: ad alium enim est: et in societate iam ipse mgatiatus consistit. Secundo arguitur. ille est pessimus qui ad seipsem vtitur prauitate. e ille est optimus qui ad alium vtitur virtute. hec et ratio Aristotelis inqens. Pessimus igitur est qui ad seipse et ad amicos vtitur prauitate. optinius autem non qui ad seips: sed qui ad alium vtitur ipsa virtute. hoc ei est opus difficile. et phoisus in eodem capite dicit. Et neque est hesperus ita neque lucifer admirabilis. Et prouerbio dicere solemus. Iusticia in sese virtutes continet omnes. Idem habet Aug. viii. de trinitate. c. vi. dicens: iusticia est quaedam pulchritudo anim qua pulchri sunt homnes plerique et quicorpere distorti atque deformes sem. et quarto de ciuitate dei dicit: tolle iusticiam: qua sunt regna nisi andam latrocinia.

¶ Tertia conclusio: scilicet: iusticia non est spenis spealissia circa omnia iusta sic probatur multa sunt obiecta iusticie spem distincta. ergo habintus ipsi spe distinguuntur. consequentia est nota. ii. de anima.

¶ Quarta conclusio probatur per allegata crebro superius quod iusticia intur virtutes cardinales amnumeratur.

¶ Contra probationes ad secundam conclusionem arguitur: aliquis potest occidere seipsum: vt achitofel. talis contra se facit iniusticiam. similiter aliquis punit in se peccatum commissum. ergo iusticia non est semperad alterum.

¶ Ad primum dicitur: talis peccat in rempublicam: et sic peccat in alios. potest etiam peccare inse tanquam in alterum: sicut punire potest a se delictum commissum acsi esset alter: quia auctoritatem sufficientem ad hoc habet.

¶ Contra primam conclusionem arguitur sic: omnis actus virtutis meritorius est. sed actus iusticie non est meritorius: quia ad actum iusticie de necessitate te nemur. sed faciendo illa ad qua tenemur non meremur. quod patet: Luc. xvii. cum feceritis omnia quae praecepta sunt vobis dicite serui inutiles sumus: quod debebamus fecisse fecimus.

¶ Et confirmatur hoc: probando quod per nullum opus praecepti homo meretur. patet: euangelisando quando est de praecepto: homo non meretur. ergo in nullo alio opere praecepti. antecedens patet: secundum apostolum. i. Corint. ix. si euangelisauero non est mihi gloria: necessitas enim in cumbit michi.

¶ Aespondetur. aliqui antiqui propter sonum auctoritatum tenuerunt quod homo non meretur faciendo opus praecepti: quod est grande incoueniens. ho non tenetur facere aliqua opera consilii: sed faciendo precise opra praecepti: heret vitam. si vis ad vitam ingredi: serua mandata: sed nullus adultus habembit vitam sine meritis propriis. propterea dici quod homo meretur per opa prcepti: sicut per opera consilii: necessitas coactionis tollit rationem meriti: non autem necessitas praecepti.

¶ Ad alio apostoli. i. ad Corit. ix. intelligitur non crescit gloria debita operi supererogationis: bene autem debetur gloria.

¶ Contra tertiam conclusionem arguitur sic. ex ea sequitur quod tot erunt vel esse psent habitus iusticie spe distincti: quot sunt materie iusticie spe distincte. et sic habituatus / in vna materia iusticie non erit habituatus in alia materia iusticie. et perconsequens in illa materia non operabitur prompte et delectabiliter.

¶ Conceditur illatum. et ex consequenti concedo quod habituatus in vna materia iusticie: non prompte et delectabiliter operabitur in omni alia materia iusticie: quia nondum habet habitum genitum in ea qui est cam prompte operanti.

¶ Contra quartam conclusionem arguitur: sicut semper in qualibet virtute cardinali disputauimus: vel quilibbet actus et habitus / iusticie est virtus cardinalis: vel aliquis sic et aliquis non. secutidum non est dicendum: quia non est maiorroo de vno actu vel habitu quam alio: si primum: multe erunt virtutes cardinales contra communitr loquentes. Insuper: melius est dicere quod habitus quo quis vult iuste operari est virtus cardinalis: alii habitus vel actus particulares iusticie non sunt virtutes cardinales: et tunc saluabitur vnitas specifica virtutis cardinalis.

¶ Respondetur sicut superius ser rpoesum est. quilibet actus vel habintus iusticie est virtus cardinalis. Ad secundet: potesdicere quod habitus vniuersalis vniuersalitate obiecti est solum virtus cardimalis: vt volo iuste agere: et alii actus vel habintus / iusticie: habsentes particulares matrias iusticie: non sunt virtus cardinalis: sed ex isto non saluatur quin multe sunt virtutes cardinales spem distincte: et multoplures quam quaettuor: volo iuste facere in omni materia iusticie: nolo iniuste facetusr in quaecumque materia iusticie: sunt actus spendistincti: et non est maior ratio quod vnus / illorum actuum vel habituum sit virtus cardinalis quam altur: potes dicere vltra omnia dicta: est vna virtus cardinalis vnitate obiecti commnis. semper est idem obiectum ptiale in spe. lbet multi actus daripsent spe distincti proptur discrimen specificum partialis obiecti.

¶ Dubitatur: an iusticia legalis sit virtus distincta ab aliis virtutibus moralibus. Uarie sunt hic potiones propter modum loquendi philosophi. placet michihec via. alie virtutes perficiunt hominemt in se: iusticia vero legalis perficit hominem in ordine ad bonum commune: et dirigit actus suos circa bonum commune tamquam circa finem vltimum humanum. secunde Aristotelem ad iusticiam legalem partinet omnim virtutum vsus: et interdum ad procurandam felicitatem in ciuili communicatione. vsus vnius virtutis est magis necessarius quam alterius. ion ad ipsam pertinet prudentia collatiua inter diuersas operationes virtutum quae earum est comunitati magis necessaria: et secundum hoc dictare quid agendum: quid vero respuendum. Ad iusticiam legalem pertinet inclinare ad illud quod est recte dictatum bonum eoe dono particulari praeferendo. et sic praecipuus actus eius spe distinguitur ab actibus aliarum virtutum: quia aliud obiectum habet et alium finem: et actus virtutum dirigit circa bonumcomune. sicut charitas / aliarum virtutum actus in finem vltimum dirigit.

¶ Contra Aristoteles dicit in. v. ethicorum quod iusticia non est pars virtutis: sed tota virtus. Respondetur. Aristoteles non vult negare quin iusticia legalis sit pars subiectiua virtutis. sed vult dicere: non est aliqua de prioribus virtutibus de quibus habita est mentio in. ii. iii. et. iiii. ethicorum. vel quod regulat actus aliarum virtutum pro quanto deseruiunt ad bonum commune.