Quaestio 2

SEcundo circa hanc distnctionem xxxiiii. queritur: an timor mundanus / seruilis / initialis / ot filialis / inter se distincte / caritati contrarientur. In hac questione primo declarabuntur vocabula ipsa. Secundo ad quaesitum respondebitur per conclusiones.

¶ Timor prima sui partitione triphariam accipitur Primo modo pro passione appetitus sensitiui vel intellectiui naturaliter sequente apprehensionem alicuius disconuenientis vt possibiliter futuri. hoc modo enumeratur in quatuor principales passiones a Boetio in de consolatione libro primo metro. vii. hoc modo hic non capitur. Alio modo capitur proactu elicito voluntatis: scilicet: nolendi aut refugiendi huiusmodi inconueniens. Tertio modo capitur pro habitu ex actu voluntatis genito. his duobus vltimis modis capiendo timorem quadriphariam accipitur. Primum membrum est timor madanus: quiest acus quoquis ha¬ nolle facere preceptum dei ne inconueniens incurrat in corpore / fama / vel erga alium temporalem virum / vel est actus quo quis vult non facere preceptum dei affectione humana. Timor seruilis potest biphariam capi. Uno modo vt includit difformitatem seruitutis peccati. et sic est actus vel habitus relinquendi mali culpe propter euasionem pene future: et si non esset huiusmodi pena: vellet iste talem actum facere. Secundo modo capitur pro actu vel habitu declinandi peccatum propter penam peccato debitam. Isto modo capiendo timorem / non includit difformitatem: scilicet voluntatem peccandi: si pena non sequatur.

¶ Tertius timor est timorcastus filialis aut amicalis. metaphorice castus: qua deus est sponsus anime nostre. et dicitur filialis: qua talem timorem filius bonus habet erga patrem. modo deus est pater noster. est amicalis: quia talem debet habere homo ad amicum suum. et est actus vel habitus quo quis non vult peccare propter deum amatum: vel non vult separari ab eo sicut bonat casta vxor timet separari a marito quem diligit.

¶ Quartus est timorinitialis: de vtroque timore scilicet filiali et seruili participans: propterea in vltimo locohunc timorem posui: quia alios duos presuppouit: et est actus vel habitus quo quis non vult peccare timore pene et etiam amore dei.

¶ His prelibatis pono conclusiones: Quarum prima est. timor actualis mundanus distinguitur specie ab aliis timoribus sequentibus: et quilibet alius istorum graduum timoris ab aliis. Probatur hec conclusio: omnes actus habentes obiecta specie distincta / specie distinguum tur. hec propositio est clara ex secundo de anima. sed huusmodi timores sunt huiusmodi. igitur. semper est obiectum totale vel partiale vnius / alterius speciei ab obiecto partiali vel totali alterius.

¶ Secunda conclusio ex hac sequens. habitus isti quattuor inter se distinguuntur. probatur: vtrobique tanta est distinctio habituum quanta est actuum. et ex his sequitur / nullus / istorum timorum potest esse alter: et patet hoc sic: si solo numero differrent: nullus illorum potest esse alter.

¶ Tertia conclusio. timormundanus est peccatum mortale charitati incompossibile secunde legem. hec est de se satis nota. contra hunc timorem loquitur christus Mathei. x. inquiens: nolite timere eos qui occidut corpus. etc.

¶ Quarta conclusio. timor seruilis primo modo captus est pecatum et charitati contrarium. patet: ponit actum peccati si non esset pena.

¶ Secundo arguitur ad idem. habeens illum actum non facit peccatum: sed non amore honesti: sed solo timore pene. sed talis actus reddit hominem malum: iuxta illud metriste. Oderunt peccaremali formidine pene. Oderunt peccare boni virtutis amore.

¶ Quinta conclusio. timor seruilis secundo modo non est malus: nec charitati repugnans. patet: habet obiectum licitum: nec circunstantiam malam aliquam inuoluit in ratione obiecti. ergo actus ille timoris non est malus. nolle peccare est actus bonus. simimlir licitum est nolle peccare ne puniatur ratione peccati. ad timorem filialem inducit: sicut seta viam filo aperit.

¶ Sexta conclusio. timor initialis est bonus charitati compossibilis. hec conclusio est satis clara.

¶ Septima conclusio pere cta charitas expellit timorem initialeme imperfectum: sed timorem castum non expellit. tota hec conclusio patet auctoritate Ioannis. prime Ioannis. iiii. perfecta charitas foras mittit timorem. et auctoritate Aug. in nona epistola super Ioannem: et magister in littera introducit. sic dicit Aug. cepit aliquis credere diem iudicii: si cepit credere. cepit et timere. Sed quia adhuc timet: nondum habet fiduciam in die iudicii: nondum est in illo perfecta charitas. si perfecta in illo esset charitas: non timeret. perfecta enim charitas faceret perfectam iusticiam: et non haberet vnde timeret: immo haberet quare desideraret vt transeat iniquitas: et veniat regnum dei. perfecta inquit charitas foras mittit timorem. Timorquisi locum praeparat charitati. cum autem ceperit charitas habitare: pellitur timor qui ei preparauit locum. quantum enim illa crescit: ille decrescit. et quantum illa fit interior: timor pellitur foras. maior charitas: minor timor: minor charitas: maiortimor.

¶ Contra quintam conclusionem arguitur: actus ille timoris non habet obiectum sufficiens / t finem sufficientem ad hoc quod actus dicatur bonus: cum solum non vult facere illum actum ratione pene. Forte dicis: conclusio dicit non est actus malus. potest saluari esse indifferens.

¶ Contra: probabile est quod non est ponendus actus deliberatus indifferens: et si ponatur: actus iste non erit de numero indifferentium.

¶ Respondetur negando quod non habeat obiectum sufficiens et finem sufficientem ad actus bonitatem. licet habeat malum pene actualiter: et non deum vel honestum: virtualiter hec habere potest: et hoc sufficit.

¶ Contra vltimam conclusionem arguitur sic. nulla est repugnantia inter charitatem et timorem filialem. ergo sese conpatiuntur. consequentia est nota. probatur antecedens de actibus eorum. modo quorumcumque habituum actus sunt compossibiles: et habitus compossibiles erunt.

¶ Secundo Ecclesia. primo scribitur. Initium sapientie timor domini: ergo timor non excluditur per charitatem. Et illud confirmatur per illud quod scribitur psalmo decimooctauo. Timor domini castus permanet in seculum seculi.

¶ Tertio arguitur. sapientia non euacuatur per charitatis aduentum: sed timor domini est sapientia: igitur. consequentia tet cum maiore: probatur minor per illud quod scribitur Iob. xxviii Timor domini ipse est sapientia

¶ Ad primum respondetur: nulla est repugnantia inter charitatem et timorem filialem: propterea psalmista dicit: timor domini castus permanet in seculum seculi: signanter castus. beatus Ioannes in canonica non addit ly castus: dicit perfecta charitas foris mittit timorem: loquitur de timore seruili vel initiali: vel de timore passione quam quis habet quando apprehendit aliquod malum futurum vt possibile. modo existens in perfecta charitate (potissimum patrie) cogitatum in dominio potissimum figit: et nichil habet vnde time at: ita vult beatus Ioannes. patet: prime Ioannis. iiii. scribitur / timor non est in charitate: sed perfecta caritas foras mittittimorem in verbo tiniorem ofcit aloss interlinearis (quam plus inter omnes reliquas glosas pondero marginalem vel aliam) seruilem. postea dicit beatus Ioannes: quandum timor penam habet: vbi glosa interlinearis sic exponit: quia torquet corconscientia peccatorum: cum nondum facta est iustificatio. Ex bis patet solutio ad omnes obiectiones ad formam.

¶ Dubitatur: an actus est melior qui fit timore pene corporalis quam amore boni temporalis: puta: an melius facit scolasticus transiens audire rem diuinam ne percutiatur: vel canonicus allectus ire audire similenrem diuinam / amore pecunie in missa date.

¶ Respondetur: actus potest dici melior quia magis voluntarius ex parte obiecti. aliquis potest velle ire ad ecclesiam et ratione pecunie: et ratione rei diuine simulcopulatiue: de hoc non quaeritur: sed copulati vadit perper illa duo: ita quod vnum non solum sufficit mouere virum ad hoc quod eat ad ecclesiam: sed illa duo copulatin sufficiunt. semper quando aliquis mouetur ex minore motiuo ad bonum: tanto actus suus est magis voluntarius ad illud bonum. pro quato aliquid est magis mobile a minore motiuo mouetur. sed minus motiuum est canonico opulento ire ad ecclesiam pro pecunia: potissimum parua: timens nelillam paruam pecuniam amittat quam sit scolastico ire ad ecclesiam ne puniatur: ergo actus canonici est magis voluntarius quam actus scolastici. nam verosimile est quod cum iste canonicus vadat ad ecclesiamtimore ne amittat paruum album: citius iret timore verberum quae expectat scolasticus. potest tamen esse tanta pecunia quae plus mouet virum adire ecclesiam quam verbera: ita quod si daretur viro optio mallet percuti tali pena quam talem pecuniam amittere: tunc ire ad ecclesiam timore ne talis pecunia a mittatur: non reddit actum magis spontaneum. Si autemconsideretur bonitas actus ex parte obiecti: tripliciter potest aliquis se habere ad faciendum bonum opus timore pene vel metu damni. Uno modo quod tale bonum non faceret pro amissione rei temporalis: faceret tamen ne verberetur. Secundo modo quod tale bonum non faceret pro verberis vitatione: faceret tamen ne pecuniam perdat. Tertio modo ire ad ecclesiam non placet ei aliquo modo secundum se: tamen pro quolibet istorum iret: ita quod quodlibet istorum accipit vt finem priencipaliter volitum: sic scilicet: quod paratus esset ire ad ecclesiam: et ne amitteret rem temporalem: et ne verberetur. tunc dicunt aliqui: de istis tribus: primus est minus malus quam secundus: quia primus praefert maius bonum minus bono: scilicet bonum corporis bono rei temporalis: et prefert vitationem maioris mali: scilicet verberis: vitatio m vvnoris mali scilicet pecunie. Secundus autem econuerso. vnde primus ex meliore fine mouetur quam secum dus. nam primus comparatur ad secundum sicut timidus ad auarum: vel sicut timidus timore humano ad timidum timore mundano. timiditas autem qua aliquis est inordinate subditus bono corporis / est minus vicium quaom auaricia qua quis est subditus pecunie. Primus et secundus etiam sunt minus mali quam tertius. Primus habet vicium timiditatis tantm. Secundus vicium auaricie tamteum. Tertius vtrumque vicium.

¶ Sed contra istud arguitur: stat quod aliqua pecunia sit magis eligenda: et carentia illius magis fugienda quam hec pe¬ na corporis: ergo non oportet quod iste praeferat bonum minus magis bono.

¶ Secundo: non quilibet preferens minus bonum magis bono male agit: ergo male arguit eorum maliciam. antecedens patet: non peccat peligens stare in seculo / religione relicta: nec peccat / data optione de scuto et duodeno: duodenum capiens et scuto relicto. ergo capiens minus bonum vtile maiore relicto: vel minus bonum honestum maiore relicto: non oportet quod peccet. Propterea non oportet primum vel secundum esse malum ratione istius casus. Tertius modus est malus: si homo transeat ad ecclesiam precise pro pecunia et nullo modo pro deo actualiter vel virtualiter. sed stat quod nollet ire si non esset pecunia danda: et bene ageret: vt in. xxv. distinctione quarti diximus.