Quaestio 12

DUdecimo queritur. an per peccatum homo possit praeceptum adimplere.

¶ Respondetur pertres conclusiones. Quarum prima est: nullus actus elicitus est bonus et malus moraliter. Secunda conclusio: per peccatum homo potest implere preceptum. Tertia conclusio: per peccatum homo adimplet praeceptum: sic scilicet: quod non est amplius obligatus ad illius precepti obseruationem.

¶ Prima conclusio probatur: bene sedtur: actus voluntatis est bonus moraliter: ergo habet omnia requisita ad bonitatem moralem: et nichil ma¬ licie habet adiunctum. et bene sequitur: est malus: ergo deficit aliquid eorum quae requiruntur ad bonitatem actus vel ponitur circunstantia mala: sed ista omnia non possunt competere eidem actui.

¶ Secundo arguitur: iste actus est bonus moraliter: ergo est dignus aliquo priemio. et sequitur: est malus: ergo nullo premio est dignus: ista duo consequentia sunt incompossibilia: ergo et antecedens quod tacite illa inuoluit.

¶ Secunda conclusio probatur: per istum actum ( demonstrando actum bonum) homo potest implere praeceptum: iste actus est vel esse potest peccatum: ergo per peccatum homo potest implere preceptum: consequentia cum premissis patet.

¶ Tertia conclusio patet. si homo velit esse baptisatus vt adimpleat praeceptum dei de baptismo: et propter inanem gloriam: et baptisetur. tunc talis est baptisatus: et est deobligatus ab vlteriore baptismo: quia hoc sacramentum est initerabile: et requiritur aliquis actus voluntatis in adulto ad hoc quod suscipiatibaptismum: et nullum actum habet nisi peccatum: cum actus suus voluntatis habeat partialiter inanem gloriam pro obiecto: et hoc copulatiue.

¶ Preterea arguitur ad idem: sit sortes in mortali qui tenetur celebrare missam pro platone: tuncsortes mortaliter peccat: vt patet prime Corinthiorum. xi. et tamen satisfacit precepto de lucrandis sex paruis albis: ergo homo satisfacit precepto per peccatu.

¶ Insuper: si sortes ieiunet ob inanem gloriam venialem iam ieiunium adimplet: lbet venia liter peccet. et si dixit horas ante meridiem ob inanem gloriam venialem: non tenetur horas repetere dato quod sit ante meridiem et habeat tempus sufficiens dicemdi. ergo non solum in peccato: sed per peccatum satisfacit vni precepto: lbet contra aliud preceptum delinquat.

¶ Contra primam conclusionem arguitur sic: idem actus exterior est bonus et malus simul: ergo idem actus interior. tenet consequentia: quia probationes conclusionis equaelitur applicantur exteriori et intiori actui. antcedens patet: idem actus exterior imperatur a duabus volitionibus quarum altera est bona altera est mala: vtpote ab istis duabus / volo dare elemosinam huic proptur deum / et volo dare elemosinam huic propter inanem gloriam. modo actus exterior non est bonus vel malus nisi denominatione extrinseca: hoc est: talem denominationem in bonitate et malicia accipit qualem habet actus intrinsecus a quo emanat. sed emanat ex duobus actibus volum tatis quorum alter est bonuse alter malus: vt iam patuit: igitur.

¶ Respondetur concedendo antecedens et negando consequentiam. actus exterior non habet bonitatem vel maliciam ex se: sed solum illam quam ab interiori accipit. nec cadit meritum vel premium super exteriorem. Propterea non est idom: libet similia consequentia inferrivideantur: vtpote: quod idem actus est dignus praemio et supplicio: quod concedo de actu exteriori: et concedo quod habet omnia requisita ad bonitatem moralem exteriorem. sed non oportet quod careat aliqua bonitate morali requisita ad actum moraliter bonum: propter negationem inclusam in verbo caret. istud enim dicere oportet: vl dare causam quare ille actus exterior est bonus tantum / vel malus tamteum. potest quis dicere: ille actus precise est malus. ad eius maliciam sufficit quod imperetur ab ac umalo: ad bonitatem requiritur quod imperetur precise ab¬ actu bono. Plura requiruntur ad bonitatem quod ad maliciam: ergo facilius aliquid includitur in malo quam in bono. et inconuenit quod idem actus numero sit bonus et malus moraliter.

¶ Secundo argnitur: odium sortis est actus malus et actus bonus: ergo conclusio falsa. consequentia liquet cum maiore. et minor patet: est bonus entitatiue: ergo est bonus.

¶ Respondetur negando antecedens. et ad probationem concedo quod est actus malus: et nullo modo bonus. non sequitur: est bonus entitatiue: ergo est bonus. arguitur a dicto secundum quid ad dictum simpliciter.

¶ Tertio arguitur: habeat sortes istos duos actus in voluntate / volo dare elemosinam pauperi proptur deum e volo dare elemosinam pauperi perper inanem gloriam. hemat plato hunc vnum actum / quod vult dare elemosinam pauperi perper deum et inanem gloriam. hoc supposito arguitur sic: sortus et plato sunt equalitr boni et mali( omnem aliam bonitatem et maliciam ab istis actibus secludo ab eis). sed sortes habet vnum actum moralr bonum: ergo et posolo. et plato habet praecise vnum actum qui est malus: ergo actus suus est bonus et malus: quod restabat probandum.

¶ Respondetur: plato est praecise malus. habet actum malum: etnullomodo bonum. sortes est bonus et malus: demonstrando eum bonum et malum ab actibus

¶ Quarto arguitur: habeat sortes istum actum volo facere hoc vel hoc: per vnum pronomen demonstrando actum bonum: per aliud pronomen demonstrando actum malum: et cadat actus volendi in hus disiunctum equae prio. tunc sic. iste actus voluntatis est bonus: et idem est malus. quod fit bonus patet: totum obiectum est licitum respectu actus volendi: cum vna pars sit licita et totum obiectum disiunctim est acceptum. quod actus sit malus patet: habet peccatum pro obiecto.

¶ Respondetur: ille actus / est bonus vt ratio arguit. et patet amplius: disiunctiua affirmatiua insequitur fortiorem partem sic propositio de disiuncto extremo. eodem modo obiectum disiunctum partem nobiliorem ponit. opposito modo cum copulatione. et hic potest esse mixtio de disiuncto et copulato: vt volo fdcere hoc vel hoc et hoc. et potest esse distinctio secundum quod assignatur copula principalior: secunde quod potest practicari de hoc complexo / sortes vel plato et cicero: an sit terminus discretus vel communis.

¶ Sed one istud arguitur: homoest indifferens per istum actum ad bonum et ad malum: ergo actus suus est malus. consquentia videtur liquere. et antecedens patet: et capiatur in terminis primum argumentum circa hanc materiam: sortes est iuste incarceratus qui elicit istud velle / ego volo expectare iusticiam vel occidere custodem carceris iniuste taufugere: ita quod suus actus voluntatis cadat equa primo super illud totum disiunctum.

¶ Respondetur: perper indifferentiam ad bonum et ad malui: disiunctim volendo sicut argumtum poristit: homo non est malus. sed si indifferens esset homoi bene vel male agere: tunc illa volitio indifferens esset mala. vel si quis plus determinaretur ad malum quam ad bonum: tunc male ageret: et potest adhuc tota responsio confirmari: actus datus non est indifferens: quia supponimus nullum talem esse: et si sit ali quis: iste non erit de numero eorum et non videtur vnde trahatur malicia actus: ergo actus est bonus. sed dicis: hoc repu znat nuperrime dictis de actu exteriori. quem dixi malum perper causam illic dictam: respondetur non tenui hoc pro principali solutione: sed imaginationem adieci. e illam tenendo: dico non esse simile: quia iiconueniens reputabitur / quod idem actus singularis sit bonus et malus.

¶ Quinto arguitur. prohibeat deus sorti elicere actum intemsum vt duo: et precipiat ei elicere intensum vt vnum: circa dilectionem proximi eliciat sortes actum intesum vt duo. tunc sic. ille actus est malus ex casu: et ideniest bonus: quod patet: vna medietas actus est bona: et non est maior ratio de vna quam de alia: erao vtraque medictas est bona. Insuper: nisi sic / daretur aliquis actus malus cuius non quaelibet pars esset mala sed hoc est film. quelbet pars secundum intensionem peccati mortalis est peccatum mortale: et quelbet pars peccati venialis est peccatum veniale. vel prohibeat deus actum itensun vt duo: et admittat actum citra duo licitum. tunc dabitur vnum peccatum mortale cuius quelibet pers erit licita.

¶ Aespendetur: cum occlusti sunt actus voluntatis: et fugiant nos actuum gradus: non solet contingere talis casus sicut argumentum imaginatur: sed casu admisso: si daretur sorti noticia graduum: tunc si sortes eliciat sucossiue totum illum actum: actus erit bonus semper citra duo: et quam primum erit intensus vt duo: totus actus erit maius: et pers bona. et libet vtraque medietas sit bona: totus actus erit malus. et si dicas vtraque medietas est actus bonus: ergo ille actus est bonus. arguatur sic: iste due medietates vel isti duo gradus sunt actus / boni: et isti duo gradus sunt ille actus. erao ille actus est bonus. respondetur: non sequitur. sed solum iste actus est actus boni.

¶ Sed si totus actus tuisset elicitus / in instanti: totus fuisset malus: et pers bona: nec inconuenit quod totus actus sit malus et pers bona. totus actus est prohibitus: et pers non prohibita. secus est de actu malo secundum legem iam positam cadente in obiectum indebitum vel habennte circunstantias indebitas. si ille actus est malus: quelet pers eius est mala. secus est hic. Et similis difficultas ferme potest moueri lege stante. Si quis existimet quod quis peccet nimis intense diligendo proximum: et credat bene agere diligendo eum remisse: sicut climiton: lbet male opinetur. capiatur aliquis opinionis climitonis. et ducatur argumentum in illo quihabet conscientiam quod totus actus suus est malus et ps eius est bona: in casu illo actus ille totus con conscientiam continuatus dicitur malus a stulto iudicio: et actus partialis est bonus. pars actus non habet maliciam ab obiccto vel circunstantiis nec a conscientia erronea. sed ex dictis ad argumentum respondere potes.

¶ Sexto arguitur: habeat sortes hunc actum / vellem occidere platonem auctoritate propria sinon esset prohibitum a deo. arguitur sic: iste actusest bonus et malus: ergo propositum. est actus libervoluntatis: et non indifferens: ergo est bonus vel malus. Q sit malus patet: est volitio cadens super homicidium. modo velle occidere hominem aucto ritate propria est malum. Sed contra. totum suum obiectum non est malum: ergo ille actus non est malus. Item: ille actus non habet velle caihegoricum in homicidium nec vnquam est imperatiuus homicidii: igitur. Similiter potest argui de isto actu: volo penitere si peccem.

¶ Respondetur: aliqui acius possunt habere obiecta conditionalia vel conditi¬ onata. patet: Quicquid intellectus habet pro suoobiecto / voluntas potest habere pro suo obiecto: sed intellectus potest habere tale obiectum conditionale pro suo obiecto apprehenso: ergo voluntas potest tale obiectum habere volendo vel nolendo. hoc supposito patet aliquos tales actus esse bonos: vt vellem dare elemosinam si haberem pecuniam: nollem male agere si possem: si peccem peintebo: si bene ago placebit. De aliquibus actibus est dubium: vtpote de actu assumpto in argumento: vellem occidere hominem si non esset prohibitum: nollem succurrere huic inimico meo si non esset prohibitum: et adhuc dico tales actus esse bonos. actus cadit in obiectum totale licitum: nec ponitur aliquid aliud ratione cuius actus debet reddi malus: igitur.

¶ Contra secundam conclusionem arguitur. perpeccatum homo potest adimplere preceptum: ponatur in esse: tunc homo per peccatum adimplet preceptum.

¶ Respondetur: quicquid sit de conclusione male ponitur in esse per iliam. sua de in esse est ista: per hoc homo adimplet preceptum. ex hac conclusione nullomodo habetur quod homo adimplet praeceptum per peccatum.

¶ Contra tertiam conclusionem possunt fieri argumenta: vt si quis distracte dicat horas non satisfaciat praecepto de dicemdis horis. Similiter: si quis dicat horas propter pessimum finem mortalem: non tenetur eas repetere: licet tempus dicendi habeat. Similiter peccatum erit opus satisfactorium. huiusmodi inferri possunt. sed dicas consequenter prout tibi dicendum videbitur.