Quaestio 23

SEcundo circa hanc materiam de sanctificatione sabbati queritur que opera prohibentur fieri in sabbato sub pena peccati.

¶ Respondetur per conclusio nes: quarum prima est: strictius prohibebatur sabbatum quom dieo dmnicus vel aliquod festum tepere legis gratie: probatur: in sabbato non poterant coquere cibum / nec colligere ligna / nec itinerare vltra mille passus. homo qui collegerat ligna in sabbato precipiente domino obrutus est lapidibus: vt patet Numeri. xv. Propstrea non poterant colligere mamnna in sabbato: sed in die praecedemti collegerunt pro duplici die: vt patet Exodi. xvi. Multa istorum potest homo facere in die dominico vel in quo cumque alio festo.

¶ Secunda conclusio. sunt opera etiam seruilia quae homo potest facere licite in dominica aut in alio die. patet per hanc theoricam. aliqua sunt opera que non possumus preuenire nec differre commode in alium diem: modo talia licite possumus facere in dmico del in alio festo: vt curare morbo laborantes / extrahere equum de puteo / preparare cibaria. potest homo domum incensam extinguere / tueri se ab hoste: patet: multa istorum erant licita in lege in sabbato. patet Mathei. xii. Thristus excusat apostolos euellentes spicas in sabbato et curauit habentem manum aridam: vt illic patet vbi phariseis dixit quod licuit ouem aut bouem de puteo extrahere in sabbato. et boni illi machabei pugnabant se defendentes in sabbato: vt patet primi Machabeorum. ii. Et natus in sabbato secundum legem debuit in sabbato circuncidi: quia in. viii. die. Oina ista probantur per theoricam prefatam: quia homo non potest preuenire commode festum: nec expectare post festum: ergo illo die potest illa facere. notanter commode: quia non est expectanda extrema necessitas: hoc patet ex facto et responso christi abathei. xii. de extrahenda oue de puteo: et tamen homo potest viuere sine oue. sed quia iacturam pateretur in rebus suis: et etiam respublica si ouis sic moriatur: potest in festo illam extrahere. idem patet de allecibus vbi romanus pontifer in. e. v icet de feri sic dicit. licettam veteris quoad no ui testamenti pagina septimum diem ad humanam quietem specialiter deputauerit: et tam eum quam alios dies maiestati altissime deputatos: necnon natalicia sanctorum martyrum ecclsia decreuerit obseruanda: et in his ab omni opere seruili cessandum: infra. Indulgemus vt liceat parochianis vestris diebus dominicis et aliis festis praeterquam in maioribus anni solennitatibus si allecia se terre inclinauerint eorum captioni ( in gruente necessitate) intendere: ita quod post factam capturam ecclesiis circumpositis e christi pauperibus congruam faciant portionem. homines isti poterant viuere si ne allecibus: sed quia modus illorum piscium est gregatin simul in schola terre appropinquare: et parum sant: et inopinate discedunt: dicit pontifex: possunt piscatores sine peccato eorum captioni incumbere. et quadrat Uirgilius primo Georgicorum inquiens. Quippe etiam festis quedam exercere diebus: phaset iura sinunt / riuos deducere nulla religio vetult segeti praescindere cepem. Insidias auibus moliri incende re vepres. Gellantumque gregem fluuio mersare salubri: et que sequuntur. et cum de similibus simile est iudicium: idem esset si fenum esset defalcatum: et imber inopinatus in festo suprueniret: potest fenum colligi ne pereat. et a fortiori triticum colligi timore hostum ne ipsmasportent vel destruant. coci / tabernarii / carnes vendentes / et cibum et potum vendentes / sunt excusati. Similiter itinerantes. in sabbato poterant homines facere mille passus in lege: patet Actuum primo: a hierosolyma ad montem oliueti erat iter sabbati. Demnicus dies non tantum ligat et tam stricte sicut sabbatum in lege: ergo homo potest plus itineris facere. probatio: non est limitatio itineris: ergo potest tamtum facere quatum volet dummodo audiat missam et faciat circa diuina quae tenetur facere. et dato quod sudores in sabbato amittat: vel fuerit defatigatus: n ichil impedimenti est. probatio: homo fatigatur et sudores amittit saltando et currendo in dominico: et in hoc non peccat. Multi negligenter reprehendunt multa que non violant sabbatum. homines laborant pro extruendis pontibus relpublice necessariis in festis comnibus: hoc non potest conmode differri: et causa est pia: et pauperes modicum suum triticum metunt in sabbato: qui non possimt habere oportunitatem in aliis diebus. fortasse asuis dominis coguntur aliis diebus laborare in tritico dominorum: vel non possunt alias bene viuere. Similiter fabri ponunt ferra super equos licite: probatio: viri licite equitant: et equi perirent vel male sehaberent incedentes sine ferris: ergo licite fiunt eis ferra. Pari forma mercatores parui res circunforaneas gerentes vadunt ad templum vbi omnes conueniunt: et vendunt zonas / bursas / calceos / fructus / et cetera id genus. Pauperes agricole non possunt conmode adire forum: et talia parua solent in templorum porticibus habere. in dominica licite illa emunt: et alii licite illa vendunt: dum hi et illi diuina audiant. Pari forma: paruitas operis a peccato excusat: quod parum distat nihil distare videtur / secundo Phisicorum. sic hic quod paruum est nichil est: vt ponendo vnam arborem in cepe: vel paruum foramen in veste claudem do. Idem est quo ad famulum: si dominus eius cogat eum laborare.

¶ Tertia conclusio: sabbatum violans sine rationabili causa: hoc est faciens opus seruile in sabbato in casu non excepto / peccat: et quamto sabbatum est celebrius: et opus seruile est maius: aggranatur malicia peccati.

¶ Contra primam conclusionem arguitur: ex ea sequeretur quod meliuo seruarunt hebrei sabbatnm quam christiani: quod est inconueniens.

¶ Respondetur negando quod melius seruarunt sabbatum eorum quam nos nostra sabbata. bene autem strictius. malis studentibus strictiores leges imponuntur quam bonis. lex eorum propterea erat lex rigoris: nostra lex gratie et mititatis. non tamen¬ nego quin aliqui eorum (pro tempore quo durauit lex illa) ita bene deo placuert sicut varii ex nostris.

¶ Contra secundam conclusionem arguitur: ex ea et exceptionibus sequitur quod ecclesia dispensat relaxat istos casus in lege diuina.

¶ Secundo: si liceat ponere a. tribulum in cepem: pari modo ponere b. tribulum in cepem licebit: et c. tribulum: et d. tribulum: et sic laborare toto die circa cepem extra casus exceptos.

¶ Itentidem: sine peccato sortes hoc paruum foramemn in tunica resarict: ergo pari ratione b. foramen illi equaele. c. foramemn: et d. foramen. et sic consequenter et per consequens licite suit toto die.

¶ Ad primum istorum negatur presuppositum. nullum sabbatorum nostrorum est de iure nature / aut iure diuino: patet: ad nullum sabbatum veteris testamenti astringimur: nec aliquod nobis iniunctum habemus in nouo testamento: vt patet discurrendo per totum nouum testamentum. Festa ergo instituta sunt ab homine vel ab hominibus qui in istis casibus et simi libus quos excepimus obligare non intendunt: sicut non omnes intendunt equaliter ad ieiunium obligare.

¶ Ad secundum argumentum concedo quod eadem est ratio de a: tribulo. et b. absolute: sed non est idem de duobus et vno: nec de tribus et duobus: nec de quattuor et tribus: et sic ascendendo. Dabilis est maxima multitudo tribulorum apponendorum que non sufficit frangere sabbatum vel minima multitudo quae sufficit: et hoc sine temporis interruptione. stat hominem non violare sabbatum sex tribulos apponendo veniendo a casu et fortuna variis temporibus prope cepem: vbi tamen peccaret ponendo illos omnes simul. et sic de resartione duorum foraminum variorum variis temporibus occurrentibus et de similibus vnico contextu resarcitis.

¶ Tertio arguitur contra illud quod dicebatur de excusatione famuli suo domino obedientis. Famulus non debet legem superioris scilicet ecclsie infringere propter preceptum domini: patet: ipse habet duos superiores: quorum ecclesia est maior / que prohibet opus seruile in hoc die committi. Dominus precipit laborare: parendum est superiori: sicut magister dicit in fine secundi ex Augustino de imperatoreet procomnsule.

¶ Quarto arguitur / dominus peccat praecipiendo famulo laborare in festo: ergo famulus peccat ei parendo. tenet consequentia: non alias peccat occidendo vel percutiendo iniuste alium mandante domino.

¶ Ad tertium respondetur quod famulus iste non framgit legem superioris: cum licite illud faciat. quod sic de claro: sortes laborat circa opera seruilia in sabbato ne iacturam rerum suarum incurrat: et non frangit sabbatum. modo ille famulus rerum suarum in curreret grauem iacturam si careret seruitio domini: et ne hoc incurrat / laborat. et nego quod famulus ille habeat duos superiores praecipientes opposita in illo casu. ecclesia in illo casu non obligat istum.

¶ Ad quartum: concedo antecedens quod dominus peccet. sed nego consequentiam quod propterea famulus ei perendo peccat. nec est simile de colore assumpto in probatione consequentie: quia illic est aliquid contra ius nature et diuinum a deo tam interius quam exterius prohibitum: propterea nullo modo faciendum. plus est deo parendum quam hominibus: Actuum quinto.

¶ Contra tertiam conclusionem arguitur sic: pono quod sortes laboret post meridiem / et ante meridiem: sic scilbet: quod ante meridiem fregit sabbatum. hoc supposito: sic argumentor: sortes post meridiem non frangit sabbatum: ergo nec ante meridiem. tenet consequentia: eadem est ratio vtriusque. et antecedens patet. fregit festum ante meridiem: ergo post meridiem non inuenit ipsum integrum: ergo non potest ipsum frangere. quemadmodum si prohiberetur alicui frangere vitrum: ipsum: partes eius / vel que fuerint eius percutiens post rupturam / non peccat. Secundo / comedens secundo in die ieiunabili non peccat: ergo secundo laborans in die festo non violat festum. tenet consequentia conuenienti similitudine.

¶ Aespondetur admittendo casum: nego quod post meridiem non frangit festum. et ad probationem concedo quod ante meridiem festum est fractum: et non manet ei integrum. sed non sequitur quin postea peccet: quia opus seruile est prohibitum toto die: capiendo toto sincathegoreumatice. sicut vouens non bibere vinum in die veneris: totiens peccat quotiens bibit: quicquid sit de exemplo illo de vitro: de quo in. xv. d. quarti respondemus.

¶ Ad secundum dico quod antecedens est dubium et nondum probatum. sed ipso concesso: negetur consequentia. opus seruile est prohibitum in qualibet parte festi: si non fuerit casus concessus.

¶ Tertio arguitur: festa. iiii. doctorum non seru antur: et tamen non est dicendum quod homines peccent ea non seruantes: cum totus mundus ita faciat: ergo tertia conclusio falsa.

¶ Respondetur: aliqua festa tolluntur per consuetudinem. quando a. festum est preceptum: tunc homines contrauenientes primo peccant: et sic secundo / et tertio / quousque consuetudo sit introducta: et cum ipsa est primo introducta: non amplius peccatur: quia quod ante erat non consuetum iam incipit esse consuetum. nec in conuenit quod per peccata tandem homines non peccent.

¶ Contra hoc arguitur: ergo primo festum violans magis peccat quam secundo: et tertio minus peccat quam secundo: et sic consequenter: et demum descendetur ad non gradum peccati: sic scilibet quod homno non peccabit.

¶ Respondetur: non oportet quod secundo festum violans minus peccet quam primo. stat quod vnus actus non tollat robur festi: tamen successu temporis vigor festi eluitur. sed si ita esset quod festi robur esset minus in secunda vice quam in prima: tunc secundo festum infringens minus peccabit: et sic consequem ter. et concedo quod tandem erit fractio quod non erit peccatum.

¶ Sed contra hoc arguitur: si homines possunt vnum festum per peccatum e medio tollere: possunt secundum tollere: tertium. et sic deinceps: cum omnia sint de iure humano pure positiuo: sic sclicet: quod nullum manebit festum in ecclesia: quod non videtur concedendum.

¶ Respondetur: non est idem in omnibus festis. aliqua magis obligant: aliqua vero minus. et difficilius est consuetudinem contra magnum festum introducere quam contra paruum: sicut difficius magna quercuis eradicatur osm parus ar¬ bor. nec est idem iudicium de duobus festis equalibus et vno: nec idem de tribus et duobus. Multe sagitte collecte hominem feriunt: vna sola vel due sole collecte / hoc non faciunt.

¶ Dubitatur: an populus sua deuotione possit introducere festum de precepto obseruandum.

¶ Respondetur quod sic: vt de beate hatherinem festo contingit. probatio: deuotio populi potest de ieiunio consilii facere seiunium de precepto patet: frangentes prosesta antiqua nostre domine in vtroque britannorum regno iudicantur peccare: et tamen alia festa ab assumptione sola consuetu: dine introducta sunt: sic scilicet: quod homines a deuotione primo ieiunare incipiunt: et postea continuant magis et magis more nouorum: que quanto magis procedunt tanto magis dilatantur: sic scilicet: quod homines credunt illos peccare qui illos dies frangunt: tunc ieiunium de consilio sequitur ieiunium de precepto: sic in festis.

¶ Episcopi clerus et maior pars populi non debent facile introducere festa: vt populus inpediatur ab opere ne laboret pro vite necessariis: qui quidem laborsensualitatem compescit. et in festis ocio quidam torpent: quidam vero cratheres coronant: alii vero tripudiant et peius faciunt. multi oculati episui non permitttunt dilatationem festorum in ceruices populi: cum festa sint ex institutione humana: consuetu do interpretatur optime quomodo seruanda veniunt: et vbi in grauamen populi multiplicata fuerint et inuentum est quod ocium vel vicia nutriant: et maiora festa a celebratione debita impediunt: non inconsulte facit prudens episus minora festa de medio tollens: dummodo vtatur consilio prudentum: licet pauper populus et ignarus credat illud esse male factum: et predicatores religiosi hoc eis suggillant / quatenus sermoni pluries insistant pro habenda pecunia a plebe.