Quaestio 4

¶ Questio quarta. Quarto circa hanc distinctionem penultimam queritur: an omne periurium sit peccatum mortale.

¶ Pro huius questionis solutione scito: iuramentum interdum est licitum et et actus virtutis: vt prima questioue huius distinctionis diximus: et cum sit in medio: habet duo extrema vicio sa: vnum in deficiendo: quando homo recusat iurare tempore illo quo deberet iurare: aliud est extremum ( et communius) in superabundando. vt falsum iurando / vel iurando illi cui non oportet / nec pro tempore quooportet. quandocunque deest vnus comes iuramento requisitus potest dici periurium: et sic iurando verum scitum tale / quando iusticia et iudicium non concurrunt est periurium. vulgus tamen non sic capit vocabulum. sed dicit quando iurat falsum: tunc est periurus: vel verum putatum falsum.

¶ hoc notato pono conclusiones questioni responsiuao. quarum prima est. Omne perurium est peccatum. Secunda conclusio: non omne periurium deliberatum ( moraliter loquendo) est peccatum mortale. Tertia conclusio: nullum periurium indeliberatum est peccatum mortale. Quarta conclusio: omne piurium deliberatum tam in asserto quam in iuramento assumpto vulgariter captum est peccatum mortale.

¶ Prima conclusio probatur: omne extremum virtutis est vicium et peccatum: et potissimum quando non agitur de consilio: sed omne periurium est extremum iuramenti liciti: igitur.

¶ Secundo arguitur ad idem: omne illud quod est contra omnem rectam ratio nem est peccatum: omne periurium est huiusmodi: igitur. consequentia tenet cum maiore. minor patet: si iuretur scienter falsum / vel verum putatum falsum / non est dubium. patet etiam si non habeat omnes comites iuramenti: deficit aliquid ad iuramentum licitum requisitum: et per consequens iuramentum est illicitum: et sic est periurium moraliter loquendo.

¶ Secunda conclusio patet: stat deliberate iurare verum scitum tale / cum vno comite iuramenti / vel duobus / deficiente tertio: et tale iuramentum est periurium loquendo sicut moralis philosophus loquaeretur: et tamen hoc periurium non est peccatum morra ie: igitur.

¶ Tertia conclusio probatur: aliquod priurium inde liberatum non est peccatum mortale defectu deliberationis ad iuramentum requisite: et eadem est ratio in quolibet iuramento indeliberato: ergo nullum iuramen¬ tum vel periurium indeliberatum est peccatum mortale.

¶ Secundo arguitur: dato opposito homo habituatus iurare / totiens mortalitur peccare: quotiens in actum periurii ex habitu prorumperet.

¶ Tertio argu tur: circa omnia praecepta decalogi affirmatiua e negatiua stat venialiter peccare perper indeliberationem: ergo circa periurium stat dare veniale peccatum et nullo modo mortale.

¶ Quarta conclusio probatur: periurans deliberate contrauenit praecepto deideliberate: ergo mortaliter peccat. consequentia est nota. probatur antecedens Leui. xix. non periurabis in no mine meo nec pollues nomen dei tui. Secundo: scienen dicens falsum vel verum putatum falsum / mentitur et mortaliter peccat in peruicioso mendacio. sed periurium addit vltra mendacium: quia inuocatur deus in testimonium illius falsi putati: ergo talis priurans mortaliter peccat. Tertio quicumque scienter deum in testimonium falsi introducit / inducit deunquantum est ex parte eius tanquam deceptorem promissorem falsi: vin non cognitorem omnim verorum a falsis. sed omnis talis grauiter peccat mortaliter: quia irreuerentiam deo facit: igitur. Quarto: omnis transgressio delibcrata conira precepta prime tabule est peccatum mortale: omne periurium est huiusmodi: ergo omne peruurium est peccatum mortale. Quinto arguitur: Omrepeccatum pro quo infamia viro infligitur) est peccatum miortale. sed sic est de aliquo periurio: vt patet. vi. q. i. infames / dicitur quod periuri sunt infames. sed dicis: si quis solempniter in iudicis praesentia periurat: et si ac cusetur / et probetur quod periurauerit: et detur sententia contra ipsum: talis est infamis: et non solum ex periurio hoc non impedit. licet talis processus humanus requiratur ad hoc quod quis dicatur infamis: quia infamia est prena a iure humano introducta: tamen radica lis causa illius infamie a priurio deliberato habet originem: Et lex nulla talem magnam pcnam viro infligeret nisi ratione maximi criminis: igitur.

¶ Contra tertiam conclusionem arguitur: nullum est periurium indeliberatum: patet: quodlet periurium est volitum et actus humanus. sed nichil est volitum nisi cognitum et apprehensum. voluntas nonfertur in incognitum ergo nullus actus iurandi est indeliberatus.

¶ Secundo arguitur. vel actus iurandi indeliberatus / in habituato iurare procedit a solo habitu: t sic non erit peccatum: cum non est in potestate voluntatis. et sequitur etiam quod semper homo piurabit et iurabit. consequens est contra experientiam. et quod sequatur patet sic. habitus est agens naturale et equaliter se habet et vniformiter semper: era: eodem modo se habet ad actum iurandi. vel procedit a voluntate et ratione: et sic actus non erit indeliberatus / sed deliberatus: et per consequens peccatum mortale.

¶ Ad primum nego antecedens. et ad probationem qua dicitur: quodlibet periurium est volitum hoc negatur: quicquid sit de illis propositionibus consequentia est nulla.

¶ Ad secundum argumentum dico quod non solus habitus est principium sufficiens producendi actus iurandi: quia /( sicut argumentum probat) si sic: semper homo iuraret / vigilans / et dormiens: cum semper habitus manet vni¬ formis. numquam solus habitus sine alia causa concurrem te producit actum. sed requiritur aliqua apprehensio cum habitu. vt pote: habituatus iurare aliquid promittens vel asserens aliquid / de quo putat ali os dubitare et hoc apprehendens: ex suo habitu sine voluntatis imperio et ratione preuia exit in actum iurandi. Nec sufficit apprehensio conformis habitui vt potentia cum habitu concurrat: sed circa aliquid aliud ratione cuius mouetur ad actuali ter considerandum circa obiectum habitus: sicut in exemplo iam dicto patet: et proportionabiliter in aliis dicas.

¶ De hac materia superius in vicesimatertia distinctione loquuti sumus. Ex illo non seuitur quod semper iuraret: quia non semper ponuntur alie cause sufficientes cum habitu producere actum iurandi: et stat quod iurando non peccet: cum potest esse motus primo primus quando non est in potestate iurantis. nonnunquam potest esse peccatum veniale. vt quamdo homo aduertit ad hoc quod asserit: sed ex habitu iurandi ex inaduertentia actualiter hoc iuramento confirmat quod non debet iuramento confirmare. quod homo potest aduertere ad rem assertam et non adiuramentum / et contra / non est difficultas. ex actu surreptitio potest esse veniale peccatum: licet res sub pena peccati mortalis sit prohibita. prohibitio sub pena mortali intelligitur quando deliberatur. Tunc actus est deliberatus quamdo habetur iudicium perfectum in intellectu quod non est faciendum / vel est malum / vel est contra preceptum dei / vel aliquid huiusmodi.

¶ Contra quartam conclusionem arguitur sic: magistri non venientes ad processionem rectoris iuramento vocati non peccant mortaliter: et tamensunt periuri: ergo conclusio falsai consequentia tenet. et patet minor. quando magistratus gradum capiunt / iurant parere domino rectori ad quemcumque statum deuenirent: qui aliquas congregationes subiuramento indicit: aliquas sine iuramento: et renuens parere vtrique istarum / suo iuramento contrauenit.

¶ Respondetur: quando homo habet le gittimum impedimentum non eundi ad processionem: non peccat: nec oportet quod mortaliter peccet non transiendo ad processionem non inditam sub iuramento: esto quod nullumhabeat impedimentum legittimum. probatio: non magis (immo minus) obligatur magister in artibus domino recto ri parere quam religiosus teneatur parere regule et superiori eius. sed non quelibet transgressio in regula est mortalis: immo nec peccatum: vt in distinctio ne tricesimaoctaua quarti diximus: ergo nec hic. Ista iuramenta vniuersalia recipiunt interpretationem / quod in rebuis arduis et necessariis vniuersitatis homo faciat illa que suo officio incumbunt: et ad hoc se astringit: nec ad aliud intendit vniuersitas quempiam obligare. non autem audeo excusare hominem a peccato qui non habet legittimum impedimentum / et congregatio est facta sub iu¬ ramento: quia tunc est argumentum quod vniuersitas multum eget ope et consilio suorum: et si sortes non peccat: nec plato peccabit per idem: nec aliquis alius: et sic nullus peccat relinquendo vniuersitatem neglectam: quod non est concedendum. Sed dicis: hoc concludit eodem modo si congregatio non sit precepta sub iuramento.

¶ Respondetur. non est idem. alique sunt congregationes proeligendis officiariis / ad quas itur in sufficienti multitudine sine iuramento. et licet proborum consilium esset vtilissimum: vbi est magistrorum ingens copia: probi non accedunt: ne a multitudine improba inquietentur: cui incassum pro iusticiare luctarentur. et sic non peccant: nec etiam aliquis in aliis congregationibus praesumitur quod aliqui ibunt in sufficienti numero. officiosa menbra a virtute magis se cum his implicant. non est idem de iuramento particulari / vbi quis iurat se peregre profecturum.

¶ Secundo arguitur: Licentiandi in theologia parisius / lectis suis vitis / et quod sunt legittimi matrimonii nati / iurant vnum non certitudinaliter eis notum: et tamen non peccant: igitur. Mhinor patet: si esset peccatum / facultas tot annis illud non permitteret. et maior patet: plerique iurant se natos legittimo matrimonio: quirealiter sunt illegittimi.

¶ Aespondetur: non requiritur in omnibus eadem certitudo. sicut primo Ethicorum dicit Aristoteles. Non ita exacte querenda est veritas in operationibus humanis sicut in mathematicis. in istis fauorabilibus sufficit habere iudicium quod iurat verum: licet sint motiua in oppositum: et istud patet percapitulum vnicum de scrutinio in or. fa. sufficit dicere secundum humanam fragilitatem: vel secundum quod humana fragilitas in me cognoscit ita iudico / et iuro. in penalibus vero maior certitudo requiritur.

¶ Tertio arguitur: si sortes incarceratus vel captiuus cui detur facultas abeundi / conditione adiecta / quod reuertetur in certo termino sacramento iuramenti adiecto: et iudicet quod grauiter punietur si redeat. isto casu supposito arguitur sic: sortes non tenetur redire ad carceres vel ponere sead captiuitatem: cum iudicet se male tractandum: et tamen si non redeat est periurus: etiam deliberate / prout supponitur. ergo non omne periurium deliberatum est peccatu mortale. Resnr: si est iniuste incarceratus vel inique torquendus non debet redire ad carceres. suum iuramentum recipiet intempetationem: secus est supposito quod non iniuste tractetur. Si ego iurem stare in precepto tuo: et mefacturum quicquid iusseris. istud iuramentum non est sic interpretandum / vt comprehendat omnia que ex verborum generalitate possunt comprehendi. non debet extendi ad aliud iuramentum prius hiuc incompossibile nec ad verisimi litr non cogitatum. et patet exemplaritur: iuro episo quod stabo¬ eius mandato qui protinus michi precipit renunciare beneficio meo: et non appellare. hoc iuramento non obstante appellato. non est verosimile quod istud includebatur vel fit a me volitum a principio. sic incarceratus putauit quando iurauit quod benigne tractaretur: postea intellexit oppositum. sed si iuste ab aliis fuit captiuus vel incarceratus et videt quod alii non facient ei contra rationem: post iuramentum debet redire marcum regulum qui ad penos rediit Marcus tullius laudat.

¶ Dubitatur an omn e iuramentum sit mendacium. Anen detur: potest esse periurium sine mendacio: patet iurando verum sine comitibus iuramenti. potest etiam esse periurium iurando aliquid de quo homo non est sufficienter certificatus: vt sine mendacio sortes assentit quod plato occidit hominem habet magnamotiua in oppositum: tunesi stante illo iudicio diceret platonem occidisse hominem: non mentiretur. sed si iuramentum apponeret: est periurus etiam vulgari. ter. stat quod falsum iuret vel veritatem non sufficienter cognitam ad hoc quod sit materia iuramenti.

¶ Dubitatur an sit grauius peccatum iurare verum per mahometum vel falsum persanctum petrum. Respondetur: res iurata per mahometum est licita materia iuramenti. opposito modo est in altera pante casus. sed ad illud licitum introducere ille Pseudo propheta mahometus cum eius veneratione. et apparet grauius venerari mahometum quam iurare illud falsum: quia idolatria est grauius peccatum quam periurium. modo quiiurat verum permahometum est idolatra: non loquorde eo qui irrisorie per mahometum iurat.

¶ Sed contra hoc arguitir auctoritate Aug. ad publicolam sic dicentis: verum peccatum sine vlla dubitatione minus malum est iurare per peos falsos veraciter quam per deum fallaciter. quanto enis per quod iuratur magis sanctum est / tanto magis est penale periurium.

¶ Respondeturt loquitur de iuramento idolatriam secludendo.

¶ Dubitatur: an periurium per deum sit grauius quam pereuangelium. Respondetur quod sic: propter vnumquodque tale et illud magis: primo posteriorum. non curamus de iuramento per vllam creaturam nisi ratione dei. licet in solempni iuramento creatura vtamur: hoc non concludit iuramentum esse magis obligatiuum.