Quaestio 1

QVAESTIOIPRIMA. Vtrum poenitentia sit virtus. 140 Thom. 3. 9. 85. an. 1.

IIACA distinctionem istam quaeritur primo a poenitentia, vt est virtus vel actus virtutis, & secundo de poenitentia non prout est virtus, vel actus virturis, sed prout est sacrametum. Circa primum quaeruntur duo. Primum est vtrum poenitentia sit virtus. Secundum est vtrum sit virtus specialis, an generalis. Ac primum sic proceditur. Et arguitur quod poenitentia non si virtus, quia virtus est dispositio perfecti ad optimum, vt dicitur septimo Ethic. sed paenitentia non est di sposicio perfecti ad optimum sed imperfecti sicut & verecundia, ergo poenitentia non est virtus

Item nullus eorum qui agit secundum virtutem dicitur stultus, vt habetur 4. Ethic. sed poenitere de praeterito videtur esse stultum, quare praeteritum non potest esse non factum, ergo paenitere non est actus virtutis, quare nec poenitentia est virtus

Item virtus est de bono, poenitere est de malo, ergo poenitentia non est virtus. aii equ2mO: TILIT:!

TIN CONTRARLVM, arguitur, quia praecepta legis sunt de actibus vircutum, vnde & legissator intendit ducere hominem ad virtutem (vt habetur 2. Ethicorum) sed praeceptum legis est de actibus poenitentiae (Matth. 3. poenitentiam agite, &c.) ergo poenitentia est virtus. 2

RESPONSIO. Poenitentia accipitur dupliciter. Vno modo proactu exteriori, qui est inter poeniretem & absoluentem. Et haec poenicentia est sacramentum, & debet potius dici sacramentum confessionis quam poenitentiae, vt postea patebit Alio modo pro actu vel habitu interiore quo peccatum commissum displicet, quia est contra rationem & iniuriam Dei, quia est contra praeceptum diuinum, & de hac poenitentia quaeris quaestio. Circa quod notandum, quod cum virtus sit habitus: v habetur 2. Ethic. & habitus cognoscatur per actum, quod poenitentia sit virtus oportet inquirere ex actu eius, qui est poenitere an sit actus virtuosus. Et circa hoc dicenda sunt duo. Primum est, quod poenitere est actus virtuosus: Secundum est, quod virtus illa non est pure moralis, nec pure theologica.

QVANTVM ad primum sciendum est, quod actus virtuosus quandoque sumitur stricte scilicet pro solo actu elicito a poeniter tia perfecta per habitum virtuosum, & sic non oportet quod poenitere sit semper actus virtuosus. Quandoque vero sumitur large pro omni actu regulato recta ratione qui vel est elicitu a virtute, vel quantum est dem se generatiuus virtutis est. Et iste modo poenitere semper est actus virtutis? Primum patet, quihabitus nunquam requiritur ad eliciendum actum quantum a¬c essentiam actus, sed solum ad ponendum modum. Quod paret ex diffinitione poenitentiae & habitus, quia potentia est qua poslumus, habitus quo bene, vel male possumus, vt dicitur 2. Ethi & 5. Metaphysicae dicitur quod habitus est, quo quis bene vel male disponitur. Patet etiam per exemplum. ad concupiscere enim non requiritur habitus, sed ad sic concupiscere, scilicet temperate requiritur habitus temperantiae. Sed poenitere de peccato dicit actum, solum. quo ad substantiam actus & non quo ad modum per quem nos habemus sic vel aliter in dolenqo, ergo non requirit aliquem habitum a quo eliciatur.

Secundo patet, quia omnis actus ab electione procedens cadens super debitam materiam cum debitis circunstantiis potest esse virtuosus, sed poenitere de peccato commisso potest esse ex elctione procedens & cadit etiam super debitam materiam: quisicut bonum debite placet ita malum debite displicet, potest etiam informari debitis circunstantiis, & prout loquimur de ipso debite informatur, quia detestatur peccatum, vt commissum in irreuerentiam Dei, cum propositio satisfaciendi & sub spe veniae, ergo talis actus potest esse actus virtutis, Veruntamen non potest esse primus & principalis actus alicuius virtutis: quia primus & principalis actus alicuius virtutis, nunquam praexigi actum vitij in operante virtuose. Actus enim principalis temperar tiae non requiris, quam homo prius intemperate egerit, nec actus princi palis liberalitaus requirit, quod aliquis prius auarus fuerit, & sie est de singulis, Alioquin null? posset fieri virtuosus, nisi pru fuisset vitiosus quod non est necessarium, sed poenitere necel sario praesupponit actum vitiosum praecessisse m, poenitentem, Es enim de malo commisso, erge poenitere non potest esse primus & principalis actus alicuius virtutis. Et tonfirinatur, quia actu primus & principalis cuuislibet virtutis est secundum electionem boni vt fiat. Secundus veron differens a primd re, vel racione est soga mali ne malum fiat. Tertius autem est si contingat malum fieri quod ud displiceat, vt patet in onmpihs,. rn tutibus. Et sic po nitere de malo quod iam contingit non est primus & princi palis actus virtutis, sed fecudarius vel tertius & de obiecto contum gente per accidems ipsi vu tuoso, contingit enim vu tuosum peccare, sed non inquantum est virtuosus, per habitum tamen virtutis derestari malum si contingit. Et sic patet primum principale

QVANTVM ad secundum patet, qua poenitere non es actus lolius virtutis theologicae, quia virtus theologica habe Deum pro obiecto non actum humanum bonum vel malum, saeVaenintere habet pro obiecto actum humanum; scilicet peccatum per hominem commissum, ergo poenitere non est actus so ius vrtutis theologitae, Item non potest esse actus solius virtutis moralis, quia virtus moralis non habet pro fine proximo net pro circunstantia intormante aliquid quod excedit, dictamer rationis naturalis, sed poenatere prout de ipsom loquimur habe & pro crcunstantia nsormante, dictamen rationis nacuralis, ergo poemitere non estactus solius virtutis moralis. Minor declaratur, quia finis proximus actus poe nitendi est, vt homo reconclietur Deo quem offendit per peccatum satisfaciendo per poe iitentiam. Istud autem non cadit sub dictamine rationis naturalis; quare &c. Oportet ergo quod actus poenitendi sit non solum a virtute morali; sed a theologica vna vel pluribus qualitercunque hoc site!v

Ad cuius euidentiam sciendum est, quod sicut in actu malo est inuenire plures deformitates quarum vna non est per se determinatiua alterius: sic in vno & eodem actu bono est inuenire plures bonas circunstantias seu plures bonitates quarum vna non est per se determinatiua alterius. Verbi gratia, tam in malis actibus quam in bonus? in malis quidem, quia in adulterio commisso intra ecclesiam sunt duae deformitates, scilicet adulterij & sacrilegij in violatione lacri loci, & vna istarum non est 2 per se determinatiua alterius, quia violatio sacri loci potest esse sine adulterio, & adulterium potest committi sine violatione sacri loci si fiat extra locum sacrum. Vnde propter istas duas deformitates sunt duo peccata in adulterio commisso intra ecclesiam; & non solum vnum majus peccatum. Similiter in bonis cum aliquis ieiunat ex voto, & placet ei ieiunium propter bonum temperantiae: & nihilominus placet ei ieiunare, quia vouit, in tali jeiunio sunt duae bonitates. Vna pertinens ad virtutem remperantiae, & alia pertinens ad virtutem latriae, & vna non est per se determinatiua alterius, quia aliquis potest ieiunare ex voto, & non propter bonum temperantiae, & alius ex bono temperantiae, & non ex voto.

Et similiter est in actu poenitendi, cum enim displicet alicui adulterium ab ipso commissum, quia est turpe & contra temperantiam. Et quia est contra praeceptum diuinum cui obedire debemus. Et quia poenitendo speramus reconciliari Deo satisfaciendo de culpa in offensam eius commissa, in hoc actu sunt multae bonitates, quarum prima pertinet ad virtutem temperantiae cuius est detestari actum inordinatum circa concupiscibilia carnis. Secunda autem bonitas pertinet ad virtutem iustitiae cuius est detestari illud quod fic in alterius iniuriam: que tamen adulterium sit 2 Deo prohibitum & in iniuriam Dei commissum nulla virtus moralis habet ex se, nec ex dictamine prudentiae moralis, sed ex fide. Tertia autem bonitas .s.spes reconciliationis pertinet clare ad spem quae est virtus theologica. Et istarum bonitatum vna non est determinatiua alterius, imo vna potest esse sine altera. Prima quidem sine aliis sequentibus. Gentilis quidem virtuosus virtute morali detestatur adulterium, quia est turpe & contra temperantiam, & non quia est contra praeceptum Dei de quo nihil nouis, nec per consequems intendit reconciliari Deo. Similiter aliquis poenitet de adulterio, quia est contra praeceptum Dei & in eius offensam, cui tamen non displicet, quia est contra remperan tiam, sicut fidelis, qui non habet virtutem temperantiae, nec poeniter quandoque sub spe veniae, quia desperat ex tiiore ponae, sicut Cain & Iudas panituerunt & spem veniae abiecerunt. Ec sic patet quod in actu poenitendi sunt multae bonitates, quarum via non est per se determinatiua alterius. Et pertinet ad diuersas virtutes per modum imperantis, seu inclinacis, seu per modum elicientis. Vtrum autem propter pluralitatem talium bonitatum poenicentia debeat dici vna virtus an plures, pertmet ad sequente quaedionem.

II AD PRIMVM argumentum dicendum, quod liget poenitere posset esse ab agente non perfecto quantum est ex gmere actus, potest tamen esse actus perfecti, quia nihil prohibet post pecca tum praeteritum succesusse perfectionem, & etiam praecessisse, & etiam remasisse. Quia virtus moralhs vno actu non corrumpitur. Nec est simile de verecundia quae est timor de turpi, timor autem futuri est quod non timetur, nisi quia habet propinquam dispositionem in causa suac Et ideo verecundia ponit imporfectionem in eo qui verecundatur scilicet pronitacem ad commirtendi maliquid culpae, vel turpe prout de verecundia loquisur Philo sophus: non sic autem poegutentia, licet supponat imperfectionem praecessisse.

Ad secundum dicendum est, quod dolare de eo quod prius factum est per intentionem conandi ad hoc quods prius factum non fuerit esset stultum: hoc autem non uitendit poenitens, sed solum dolere de praeterito, cum intentione non committendi simile, & expiandi reatum poenae quam ex peccato commisso incurrit, & hoc non est stultum.

Ad tertium dicendum, quod virtus dicitur esse de bono quo ad actus, quia actus vircutis semper est bonus, & quia non est solum bonum, appetere bonum, sed etiam detestan malum: ideo objectum virtutis non solum est bonum, sed & malum, sicut patet de fortitudine quae habet pro obiecto malum poenae, sicut poeuitentia malum culpae.