Caput 16

CAPUT XVI. UTRUM OMNES LEGES PRAEDICTOS EFFECTUS EFFICIANT, PRAESERTIM PECCATI PERMISSIONEM.

1. Duplex usurpatio nominis lev. — Ad hoc explicandum notari potest legis nomen interdum sumi ut colleciivum, ad significandum totum aliquem ordinem, seu statum legum: sic enim lex naturalis dicitur tota collectio praeceptorum naturalium; lex scripta, vel lex gratiae, significat totum jus divinum positivum antiquum vel novum; et sic etiam potest accipi lex civilis et canonica cum proportione; quamvis in communi usu loquendi illa collectio magis significari soleat nomine juris civilis vel canonici, quam nomine singulari legis. Alio ergo modo lex est determinatum nomen significans indefinite singulas particulares leges.

2. Non omnes effectus legis singulis conveniunt.—bLoquendo itaque de lege hoc posteriori modo, et magis proprio, certum est non omnes illos effectus convenire singulis legibus, cum aliqui illorum inter se habeant oppositionem. [taque imprimis lex prohibens non est praecipiens, nec e converso : nam, ut dixi, illi duo effectus distinguunt quasi duas species praeceptorum habentium inter se oppositionem quasi contradictoriam ex parte materiae. Nec refert quod interdum dicitur lex praecipiens actum prohibere omissionem : nam illa prohibitio in affirmationem reducitur, quia est negatio quae in negationem cadit, scilicet, in omissionem : et ita dua negationes affirmant. Neque etiam obstat quod lex praecipiens actum tali tempore faciendum, virtute prohibet habere propositum, aut voluntatem non faciendi eumdem actum pro illo tempore, sive tale propositum in eodem tempore, sive prius habeatur; semper enim erit legis violatio, sicut etiam lex prohibens aliquem actum praecipit interdum actum positivum voluntatis, vel externum, si necessarius fuerit ad vitandum actum prohibitum, ut lex non fornicandi aliquando obligat ad habendum positivum propositum non fornicandi, si necessarium sit ad vincendam rationem illi legi contrariam, vel obligat ad fugiendas occasiones, etc. Haec (inquam ) non obstant, quia sunt solum per quamdam consecutionem, ip quantum lex aliquid imperans consequenter obligat ad ea quae necessaria sunt ad id, quod primario est imperatum. llla autem duo membra distinguuntur ex rebus quas per se primo imperant, quae sunt agere vel non agere, et ita nunquam possunt coincidere in eamdem legem.

3. Effectus puniendi quomodo semper conJungitur cum omni lege.—Sic ergo primi duo effectus non conveniunt singulis legibus. Tertius autem qui est punitio, semper conjungitur aliquo modo cum singulis legibus, et cum primis duobus effectibus, saltem quatenus omnis legis transgressio de se, et per naturalem consecutionem facit dignum poena, ut dictum est; non tamen omnis lex imponit specialem poenam, ut per se constat, sed hoc est proprium aliquarum legum: et quia poenae taxatae pro vita futura pertinent ad forum Dei, de illils non agimus, quia nobis in particulari ignotae sunt. Proprie ergo tribuitur hic effectus aliquibus legibus humanis, quae speciales poenas imponunt, et ideo poenales dicuntur, de quibus infra specialem sermonem instituemus. Quartus denique permissionis effectus multo minus convenit singulis legibus: imo rarus est, et pauca sunt leges, quae ad permissionem tantum concedendam ferantur, ut per se constat.

4. Legi sumptae collective omnes effectus legis convenunt. — Loquendo autem de lege in priori significato collectivo, sic omnes hi effectus possunt omnibus et singulis legibus attribui, praesertim si permissionem accipiamus in illa amplitudine, in qua ab Isidoro et a divo Thoma sumpta est. Quod ideo dico, quia in permissione est aliqua difficultas: nam de caeteris tribus effectibus satis ex dictis constat in omni ordine legum habere locum: nam in omni ordine legum est necessarium aliquid praecipere et vetare, et cum omni lege est conjuncta vis cogens, qua faciat trangressores reos poenae. Illis ergo effectibus omissis, quod ad permissionem attinet (ut a clarioribus incipiamus) de legibus civilibus constat multa permittere, sive concedendo bona, seu privilegia, sive permittendo peccata: hoc enim non est contra justitiam talis legis humanae, quia non spectat ad illam, nec ad finem ejus, cohibere, vel punire omnia vitia, ut tradidit Augustinus 1 de liber. Arhit., cap. 5 et 6, et infra videbimus, et exempla sunt in superioribus sufficienter posita.

5. Lex permissiva per modum concessionis et dispensationis non supponens culpam in jure canonico sepe reperitur. — De legibus autem canonicis, clarum est inveniri in jure canonico leges permissivas aliquarum rerum quae non includun: culpam, sed concessionem per modum dispensationis, non obstante aliquo defectu naturali, vel morali jam praeterito, ut dictum est de casu cap. Qui partim, dict. S. Idem dici potest de canonibus permittentibus aliquem neophytum ordinari, vel conversum ab haeresi aliquando in honoris gradum restitui, et similibus. De permissione autem positiva peccati non videtur solere fieri per jus canonicum. Dico autem positiva, quia negative infinita sunt peccata quae permittuntur jure canonico, id est, quae non prohibentur, aut puniuntur, speciali jure canonico, sed relinquuntur suae naturae: sed jam diximus hunc modum permissionis non esse proprium effectum legis. Non videntur autem jura canonica positive disponere de aliquo vitio in particulari, ut non puniatur per Ecclesiae Praelatos, aut quod impune permittatur, quia hoc non videtur consentaneum fini illius juris, qui est integra salus animarum, et ideo videntur relinquere prudentiae Praelatorum vel correctionem, vel tolerantiam eorum peccatorum de quibus jura canonica nihil disponunt; et ita propria permissio positiva peccati non videtur esse effectus legis canonicae.

6. Lex divina Evangelica non continet leges aliquas permissivas, precipue peccati.—An lex vetus aliquod peccatum permitteret. —Unde a fortiori constat non inveniri talem permissionem in lege divina gratiae, in qua pauca sunt positiva praecepta pertinentia ad ritus essen- tiales sacrificii, et Sacramentorum novae legis, et ad unitatem fidei magis explicitae, et Ecclesiae universalis sub uno capite: de aliis autem rebus particularibus non continet specialem dispositionem quoad actus virtutum, nedum quoad permissiones peccatorum. Neque dici potest illa permittere, solumquia non prohibet, quia non propter talem finem illa specialiter non prohibet, sed quia supponit prohibita ipso divino jure naturali. Loquendo autem de permissione concessiva privilegii, aliqui effectus similes possunt huic legi attribui, inter quos numerari possunt singularia privilegia Christianorum respectu infidelium, ut quod possit conjux fidelis ad infideli discedere, etc. Item privilegia clericorum , et praesertim summi Pontificis. De quibus tamen adverto haec non dici proprie permissiones, sed jussa, quia non sunt privilegia personae, sed fidei, vel dignitatis, et communitatis, et ideo non per modum permissionis, sed per modum praecepti conceduntur, ut, Deo dante, in materia de Ordine, et Hierarchia Ecclesiastica latius tractaturi sumus. De lege autem veteri controversia est, an illa positive permitteret aliquod peccatum, et praesertim tractatur de libello repudii. Sed non possunt haec in particulari discuti in praesenti. Solum dico id non repugnare justitiae et honestati illius legis, nec esse multum alienum ab imperfectione ejus, licet satis probabile sit, etiam in illa lege non fuisse hunc effectum, quia necessarius non erat, et minus decuisse videtur.

7. De permissionibus quae in lege naturala et cterna reperiuntur.—Vandem de naturali lege (idemque est cum proportione de aeterna) certum est, multa bona concedere permissive, potius quam praeceptive (ut sic dicam) respectu singulorum quibus talis concessio fit. Ut concessit hominibusdivisionem et dominia rerum: nam posse divisionem rerum facere et dominia particularia acquirere, de jure naturae est, non praecipiendo, quia poterant homines divisionem non facere, et particularia dominia non admittere : ergo permissive. Et ita possunt multa numerari, de quibus dicemus libro sequenti, explicando jus gentium. At vero loquendo de permissione mali culpae, certum est nullo modo permitti per naturalem legem: nam lex naturalis prohibet omne malum, et quantum est ex se nullum relinquit impunitum: nam omnis transgressor legis ex vi naturalis juris dignus est poena. Unde quando D. Thomas, dict. q. 92, a. 2, dicit parva mala permitti per legem, potest primo intelligi se- cundum aliquos, de peccatis venialibus, quae lato modo permitti dicuntur, quia non sunt contra praecepta naturalia, sed praeter illa. Sed hoc non placet, quia omne malum etiam minimum prohibetur lege naturali, et dici potest contra illam, licet imperfecte. Debet ergo illud intelligi non de lege naturali, sed de lege in generali, ut abstrahit a positiva et naturali: ita enim loquitur D. Thomas de lege in illo articulo, ideoque non omnia quae ibi dicit sunt accommodanda omnibus legibus, sed singula singulis cum partitione accommodata juxta materiae capacitatem. Sic ergo aliqua lex, scilicet humana et civilis, permittit illa parva mala, licet non omnis lex, quia lex naturalis illa non permittit. Et in hoc sensu parva mala dici poterunt, non tantum venialia peccata, sed etiam quaedam mortalia, quae in ordine ad tinem legis civilis parva reputantur, licet in ordine ad Deum sint magna.

8. An opera indifferentia per legem naturalem permittantur, ac per ceteras.—be indifferentibus autem operibus dubitari potest an dici possint permitti lege aliqua, quia nulla esse videtur quae positive illa permittit, sed tantum negative, quia non prohibet, nec praecipit illa, quod non videtur esse satis, ut dixi. Nihilominus dici possunt proprie permitti per legem naturalem, quia lex naturalis non mere negative circa illa se habet, sed etiam positive judicat et disponit talia esse indifferentia, ac proinde ex se non esse dissentanea naturae ratonali, nec per se honesta. Unde etiam talia sunt, ut per quamcumque aliam legem permitti possint. De actibus vero bonis obscurum est quod ibi divus Thomas prius ait, legem praecipere omnes actus virtutum : nam hoc nec de una aliqua lege, nec de omnibus simul videtur verum, et patet de operibus consiliorum. Item patet de parvis bonis, de quibus statim idem D. Thomas dicit, solum permitti, et tamen illi sunt actus boni: non ergo omnes actus boni praecipiuntur aliqua lege. Denique obscurum etiam est, cur bona minora dicantur permitti lege naturae, et non meliora, de quibus etiam dictat lex naturalis non esse de necessitate virtutis. Verumtamen prior propositio a divo Thoma adducitur ex Aristotele, 5 Ethic., c.1 et 2, qui de lege humana loquitur, et ab eodem D. Thoma exponitur infra, q. 96, art. 3, non de singulis operibus virtutum, sed de actibus omnium virtutum generatim, seu indefinite, et sic verum est leges praecipere omnium virtutum actus, licet non praecipiant omnes et singulos actus omnium virtutum:: et ita nihil repugnat esse aliquos actus bonos tantum permissos. Hoc autem magis attribuit D. Thomas minoribus bonis quam melioribus, quia minora non consuluntur, majora vero consuluntur; et quae talia sunt, non videntur a D. Thoma sub his effectibus legis comprehendi, forte propter rationem in capite superiori insinuatam.