De legibusFracisco Suárez

Table of Contents

De legibus

Liber 1

Caput 1 : Quid nomine legis significetur

Caput 2 : Quid ius significet, et quomodo ad legem comparetur

Caput 3 : Quanta sit necessitas et varietas legum

Caput 4 : Qui actus sint necessarii in mente legislatoris ad legem ferendam

Caput 5 : Utrum lex sit actus intellectus vel voluntatis, et quisnam ille sit

Caput 6 : Utrum de ratione legis sit ut pro aliqua communitate feratur.

Caput 7 UTRUM DE RATIONE LEGIS SIT UT PROPTER COMMUNE BONUM FERATUR

Caput 8 UTRUM SIT DE RATIONE LEGIS UT PUBLICA POTESTATE FERATUR

Caput 9 UTRUM SIT DE RATIONE LEGIS UT SIT JUSTA ET JUSTE LATA, UBI DE ALHS CONDITIONIBUS LEGIS AB ISIDORO POSITIS

Caput 10 UTRUM PERPETUITAS SIT DE RATIONE LEGIS

Caput 11 : An de ratione legis sit promulgatio et quxe sit sufficiens

Caput 12 : Quae definitio legis ex dictis conditionibus eius colligatur

Caput 13 : Utrum effectus a lege intentus sit facere subditos bonos

Caput 14 UTRUM OBLIGARE SUBDITOS SIT PROXIMUS ET ADAEQUATUS EFFECTUS LEGIS.

Caput 15 : An recte numerentur quatuor effectus legis, praecipere, prohibere, permittere et punire, et quomodo ab illa fiant

Caput 16 : Utrum omnes leges praedictos effectus efficiant, praesertim peccati permissionem

Caput 17 : Utrum sint alii effectus legis praeter illos quatuor

Caput 18 : An viatores omnes legi subiecti sint et illa obligentur

Caput 19 : Explicantur aliqua scripturae testimonia quibus haeretici abutuntur

Caput 20 : An in lege fieri possit mutatio, et quotuplex illa sit

Liber 2

Caput 1 : Utrum sit aliqua lex aeterna, et qui sit eius necessitas

Caput 2 : Quae sit materia proxima legis aeternae, seu qui actus ab illa imperentur seu regantur

Caput 3 : An lex aeterna sit actus divinae mentis, ratione ab aliis differens, et an una sit vel plures

Caput 4 : Utrum lex aeterna sit causa legum omnium, et per illas innotescat et obliget

Caput 5 : An lex naturalis sit ipsa naturalis ratio recta

Caput 6 : An lex naturalis sit vere lex divina praeceptiva

Caput 7 : In qua materia versetur lex naturalis, seu quae sint eius praecepta

Caput 8 : An lex naturalis una sit

Caput 9 : Utrum lex naturalis obliget in conscientia

Caput 10 : Utrum lex naturalis obliget non solum ad actum, sed etiam ad modum virtutis, ita ut nisi per actum omni ex parte honestum iapleri non possit

Caput 11 : Utrum lex naturalis obliget ad modum operandi ex dilectione dei, vel charitate.

Caput 12 : Utrum lex naturalis non solum prohibeat aliquos actus, sed etiam irritet contrarios

Caput 13 : Utrum praecepta legis natuiue de se et ab intrinseco immutabilia sint

Caput 14 : Utrum ius naturale mutari vel dispensari possit per humanam potestatem

Caput 15 : Utrum deus dispensare possit in lege naturali etiam de absoluta potestate

Caput 16 : Utrum circa legem naturalem habeat locum epiikia, vel interpretatio sive a deo, sive ab homine facta

Caput 17 : Utrum ius naturale distinguatur a iure gentium, quia hoc solis hominibus convenit, illud etiam brutis commune est

Caput 18 : An ius gentium aliquid praecipiat, vel prohibeat, aut potius solum concedat, vel permittat

Caput 19 : Utrum ius gentium distinguatur a naturali tanquam simpliciter positivum humanum

Caput 20 : Corollaria ex superiori doctrina, et quomodo ius gentium et iustum sit, et mutabile

Liber 3

Caput 1 : Utrum sit in hominibus potestas ad leges ferendas

Caput 2 : In quibus hominibus immediate existat ex na- tura rei potestas haec condendi leges humanas

Caput 3 : An potestas ferendi leges humanas sit data hominibus immediate a deo ut auctore naturae

Caput 4 : Corollaria ex superiori doctrina

Caput 5 : An potestas ferendi leges civiles perseveret in christi ecclesia, et per eas obligare possit christianos seu fideles baptizatos

Caput 6 : An haec potestas ad ferendas leges civiles obligantes universam ecclesiam sit in summo pontifice

Caput 7 : Utrum potestas universalis ferendi leges civiles obligantes totam ecclesiam sit in imperatore

Caput 8 : Corollaria ex praecedenti doctrina, quibus potestas imperatoris, et legum civilium iuris communis magis explicatur

Caput 9 : Apud quos sit potestas condendi leges civiles inter fideles

Caput 10 : Utrum potestas ferendi leges civiles pendeat ex fide vel moribus principis

Caput 11 : Utrum finis potestatis et legis civilis, prout nunc est in ecclesia, sit alius a fine eiusdem potestatis et legis, ut in pura natura vel in gentibus spectari potest

Caput 13 : An lex civilis tantum possit externos actus praecipere aut prohibere

Caput 14 : Utrum actus praeteritus possit esse ex materia legis humanae

Caput 15 : Quae forma externa seu sensibilis servanda sit in ferenda lege humana

Caput 16 : Quae promulgatio necessaria sit ad perfectam constitutionem legis civilis

Caput 17 : Quando, et quomodo incipiat obligare ex natura sua lex civilis postquam est sufficienter promulgata

Caput 18 : De tempore in quo lex incipit obligare secundum ius civile

Caput 19 : Utrum acceptatio populi sit necessaria in lege civili ut perfecte constituatur et vim habeat obligandi

Caput 20 : Utrum intentio legislatoris seu ratio legis sit intrinseca

Caput 21 : Utrum lex civilis possit subditos obligare in conscientle foro

Caput 22 : Utrum omnis lex humana seu civilis obliget in conscientia, aut possit esse vera lex sine tali obligatione

Caput 23 : Utrum lex civilis in praesumptione fundata obliget in conscientia

Caput 24 : Utrum lex civilis obliget vel obligare possit sub reatu mortalis culpae

Caput 25 : Utrum lex humana, ut obliget sub mortali culpa, gravem materiam requirat, et quae illa sit

Caput 26 : An ex verbis legis colligatur obligatio ad mortale, et quae verba ad hoc sufficiant

Caput 27 : Utrum obligatio legis humanis, quoad gravitatem eius, ex intentione legislatoris pendeat

Caput 28 : Utrum lex humana et civilis obliget sub mortali, ut ex contemptu non violetur, etiam in minimis

Caput 29 : Utrum lex humana obliget ad modum virtutis, et consequenter quo actu impleatur

Caput 30 : Utrum lex humana et civilis possit obligare ad sui observationem cum periculo cuiuscumque nocumenti temporalis, etiam mortis

Caput 31 : Utrum leges humanae generaliter et indifferenter omnes subditos obligent

Caput 32 : Utrum leges proprie alicuius regni vel territorii obligent homines illius territorii quando extra illud versantur

Caput 33 : Utrum leges propriae alicuius territorii obligent advenas dum ibi existunt

Caput 34 : Utrum leges civiles iustae ecclesiasticas personas obligent

Caput 35 : Utrum legislator suis legibus obligetur

Liber 4

Caput 1 : An sit in ecclesia spiritualis potestas ad canonicas leges ferendas

Caput 2 : An haec potestas sit propria legis gratiae, vel sit etiam de lege naturae, et fuerit in scripta

Caput 3 : Quibus personis data fuerit vel nunc etiam detur haec potestas immediate a christo domino

Caput 4 : Possitne unusquisque episcopus in sua dioecesi leges ferre, et quo iure

Caput 5 : Deciduntur nonnulla dubia, quibus doctrina superioris capitis magis explicatur

Caput 6 : Quae communitates seu congregationes ecclesiasticae habeant potestatem condendi leges

Caput 7 : Utrum potestas condendi leges ecclesiasticas ex moribus aut fide pendeat

Caput 8 : Utrum potestas ecclesiastica ad leges ferendas sit excellentior civili in fine, origine, subiecto, et aliis proprietatibus

Caput 9 : Utrum potestas ecclesiastica sit ita superior civili, ut illam sibi subiectam habeat

Caput 10 : Utrum potestas ecclesiastica ad leges ferendas possit in eadem persona coniungi simul cum civili

Caput 11 : An lex canonica habeat propriam materiam in qua honesta praecipiat et prava prohibeat, distinctam a materia legis civilis

Caput 12 : Utrum potestas ecclesiastica efficaciam habeat in actus mere internos, ita ut per legem canonicam per se praecipi aut prohiberi possint

Caput 13 : Utrum lex canonica possit concomitanter praecipere aut prohibere actus internos simul cum externis

Caput 14 : Quae sit servanda forma seu solemnitas in legibus canonicis ferendis

Caput 15 : Quae promulgatio in legibus canonicis sufficiat, ut vim obligandi habeant

Caput 16 : Utrum lex canonica obliget fideles priusquam ab eis acgeptetur

Caput 17 : Utrum leges canonice obligent in conscientia

Caput 18 : Quando lex ecclesiastica obliget sub mortali culpa, et quomodo id discernendum sit

Caput 19 : Quas personas obligent ecclesiasticae leges

Caput 20 : An leges synodales personas religiosas exemptas obligent

Liber 5

Caput 1 : De humanarum legum varietate

Caput 2 : De lege odiosa et favorabili, earumque varietate

Caput 3 : Utrum leges poenales obligent in conscientia ad actus quos proxime intendunt

Caput 4 : An dentur vel dari possint leges poenales non obligantes in conscientia , sed tantum sub poena, sine interventu culpae

Caput 5 : Utrum lex humana poenalis possit obligare in conscientia ad illam solvendam, vel exequendam, seu observandam ante iudicis condemnationem et executionem

Caput 6 : Quando leges poenales contineant sententiam ferendam et non latam, et ideo non odligent in conscientia ad poenam ante iudicis sententiam

Caput 7 : Quando leges imponentes poenam latae sententiae obligent in conscientia ad exequendum, ante iudicis sententiam, poenam quae in actione consistit

Caput 8 : Lex imponens poenam privativam ipso facto, quando obliget in conscientia ad executionem eius ante sententiam

Caput 9 : Quae obligatio ortatur in conscientia ad executionem poenae privativae ex lege imponente illam ipso facto, quando executio poenae actionem non requirit

Caput 10 : Utrum omnis lex poenalis obliget reum ad poenae executionem, saltem post sententiam iudicis

Caput 11 : Utrum lex poenalis obliget iudicem ad poenam in ea praescriptam imponendam

Caput 12 : Utrum ignorantia excuset poenam legis

Caput 13 : An leges per quas tbributa imponuntur pure poenales sint

Caput 14 : De potestate necessaria ut lex tributum imponens iusta sit

Caput 15 : De ratione et causa finali ad iustitiam tributi necessaria

Caput 16 : De forma et materia in legibus tributorum servandis

Caput 17 : Utrum aliqua alia conditio, presertim subditorum consensus, ad iustitiam tributi requiratur

Caput 18 : Utrum leges tributorum obligent in conscientia ad illorum solutionem, etiamsi non petantur

Caput 19 : Utrum leges humanae irritantes contractum poenales vel onerosae sint

Caput 20 : Utrum leges irritantes actus, illos in conscientia prohibeant

Caput 21 : Quibus modis impediri possit irritatio actus quem lex precipit pro infecto haberi

Caput 22 : Utrum lex ipso iure irritans actum impediri aliquo modo possit ne actum nullum reddat

Caput 23 : Utrum in lege irritante actum ipso facto et ante omnem sententiam habeat locum epikia

Caput 24 : Utrum lex irritans interdum privetur suo effectu, quia in praesumptione fundatur

Caput 25 : Utrum omnis lex prohibens pure ac simpliciter actum eo ipso irritet illum, ita ut omnis actus factus contra legem prohibentem nullus sit

Caput 26 : Quibus verbis aut modis lex prohibens actum irritet illum

Caput 27 : Utrum aliquando sola prohibitio vi et natura sua irritet actum, sine adminiculo alterius legis humana

Caput 28 : Utrum ex vi iubis communis civilis omnis actus factus contra legem prohibentem irritus sit ipso iure

Caput 29 : Utrum ea quae fiunt contra legem canonicam prohibentem pure sint ipso iure invalida

Caput 30 : Utrum in regnis non subditis imperio contractus humani contra legem civilem pure prohibentem facti, sint irriti ipso iure

Caput 31 : Utrum lex dans formam actui humano semper irritet illum qui fit sine tali forma, etiamsi clausulam irritantem non addat

Caput 32 : Quomodo lex dans formam actui et addens clausulam irritantem impediat valorem actus

Caput 33 : Quando lex irritans incipiat efficere hunc effectum irritandi actus

Caput 34 : Utrum leges punientes aliquos actus illos comprehendant qui invalide fiunt

Liber 6

Caput 1 : De ratione recte interpretandi legem humanam quoad legitimum sensum ejus.

Caput 2 : Quando et quomodo habeat locum extensio in legibus humanis per earum intebrpretationem.

Caput 3 : Utrum lex extendi possit ad casum non comprehensum sub aliqua verborum significatione, propter solam rationis similitudinem vel identitatem.

Caput 4 : Expediuntur nonnulla dubia circa extensionem legis ob identitatem rationis, vel alis modis.

Caput 5 : Quando et quomodo possit lex per interpretationem restbringi.

Caput 6 : Utrum interdum cesset obligatio legis in particulari contra verba legis, etiamsi per pbincipem non tollatur.

Caput 7 : Quando habeat locum excusatio ab obligatione legis per epiieiam, seu zequitatem.

Caput 8 : Quomodo de excusatione occurrente constare debeat ut epiikia uti et legem non servare ligeat sine recursu ad principem.

Caput 9 : Utrum aliquando lex tota perb seipsam cesset, causa ejus cessante.

Caput 10 : Darine possit dispensatio in lege humana et quid illa sit.

Caput 11 : De effectibus dispensationis humana legis.

Caput 12 : De materiali causa dispensationis.

Caput 13 : De forma dispensationis in lege humana.

Caput 14 : Apud quos sit potestas ordinaria dispensandi in legibus humanis.

Caput 15 : Nonnulla dubia circa potestatem inferiorum ad dispensandum in legibus superiorum explicantur

Caput 16 : Utrum habentes potestatem ordinariam ad dispensandum in legibus, habeant etiam ad commutandum.

Caput 17 : De potestate delegata ad dispensandum in legibus humanis.

Caput 18 : Utrum ab justam dispensationem causa justa necessaria sit.

Caput 19 : Utrum dispensatio legis humana sine justa causa data valida sit.

Caput 20 : Utrum cessante causa dispensationis cesset dispensatio, vel aliter interdum amittatur.

Caput 21 : Quibus modis possit esse nulla seu invalida dispensatio.

Caput 22 : Utrum obtenta dispensatio, prius petita, et non concessa, surreptitia sit propter tacitubnitatem illam.

Caput 23 : An taciturnitas prtoris dispensationis obtentje reddat posteriorem invalidam.

Caput 24 : An dispensatio in uno vinculo, tacitis alis, obtenta, surreptitia et nulla sit.

Caput 25 : Quando et ex quibus causis possit lex abrogari.

Caput 26 : Quis possit legem abrogare.

Liber 7

Caput 1 : Quid sit consuetudo, usus vel mos, forus et stylus, et quomodo a scriptione differat.

Caput 2 : An consuetudo semper inducat jus non scrhiptum, et definitio data integraa sit.

Caput 3 : Quotuplex sit consuetudo, et an forum et stylum comprehendat.

Caput 4 : De tertia divisione consuetudinis secundum jus, praeter jus et contra jus, ubi nonnulla de traditionibus egolesiasticis tractantur.

Caput 5 : De vartiis partitionibus consuetudinis ex ejus materia sumeptis,

Caput 6 : Qua sit consuetudo bona et brationabilis, vel prava seu irrationabilis.

Caput 7 : Quae consuetudo sit vel non sit in jure reprobata.

Caput 8 : De alia divisione consuetudinis, in praescriptam et non praescriptam.

Caput 9 : De causis consuetudinis, et prjesertim quis illam introducere valeat.

Caput 10 : Quibus actibus consuetudo introducatur.

Caput 11 : Utrum ad consuetudinem juridica notitia. de actuum frequentia. necessaria sit.

Caput 12 : Utrum consuetudo per solos actus voluntarios induci valbat.

Caput 13 : Utrum consensus phincipis, et qualis necessarius sit, ut consuetudo jus introducat.

Caput 14 : Quae consuetudo legem non scriptam indugere valeat

Caput 15 : Quanti temporis consuetudo ad indugendam legem sufficiat.

Caput 16 : De causis et effectibus legis non script £ per consuetudinem introducte.

Caput 17 : Utrum consuetudo habeat vim legem interpretandi.

Caput 18 : Utrum consuetudo possit legem humanam abrogare.

Caput 19 : Utrum abrogatio legis per consuetudinem, aliquam exceptionem vel extensionem admittat.

Caput 20 : Quibus modis possit consuetudo mutabi.

Liber 8

Caput 1 : Quid privilegium sit.

Caput 2 : An scriptura sit de substantia prbivilegii, et quomodo a rescripto, dispensatione , seu beneficio differat.

Caput 3 : De divisione privilegii in reale et personale.

Caput 4 : De privilegio remunerativo et conventionali, an reale sit vel personale.

Caput 5 : De divisione privilegh in perpetuum et temporale.

Caput 6 : De quatuor aliis privilegiorum divisionibus.

Caput 7 : Utrum sit aliquod privilegium per se non scriptum, nec expresse concessum, sed usu comparatum

Caput 8 : Quis possit privilegium concedere.

Caput 9 : De materiali causa, seu subjecto phrivilegit, seu cui possit concedi.

Caput 10 : Quodnam sit de facto subjectum pbivilegii quoad personam cui conceditur.

Caput 11 : An privilegium extendatur ad conjuncta seu correlativa.

Caput 12 : De communi et ordinaria forma privilegii

Caput 13 : Quae sit substantialis forma privilegii, sive absolute, sive sub conditione aut modo concedatur.

Caput 14 : An de ratione privilegh sit ut per formalia verba juri communi deroget.

Caput 15 : De forma privilegii quod vogatur ad instar.

Caput 16 : De communicatione privilegiorum, et eorum collatione cum privilegiis ad instar.

Caput 17 : Utrum communicato privilegio etiam resthrictio ejus communicetur.

Caput 18 : An confibmatio privilegh sit nova illius concessio, vel quid sit, et an una ab alia differat.

Caput 19 : Nonnulla. dubia circa confirmationem privilegiorum expediuntur.

Caput 20 : An per innovationem privilegii confirmetur vel denuo gratia concedatur.

Caput 21 : Utrum ad esse, seu ad valorem, vel fructum privilegii aliqua justa causa congessionis necessaria sit.

Caput 22 : Quos effectus habere possit privilegium, ut privilegium est.

Caput 23 : Quem efeectum possit habere privilegium, ut lex est.

Caput 24 : Utrum ad privilegium, ut lex est, et ad effectus ejus, sit necessaria promulgatio, vel quae notitia sufficiat.

Caput 25 : Utrum privilegium nondum privilegiario notum neg ab illo acceptatum, conferre illi possit aliquod jus.

Caput 26 : An udique possit quis licite suo privilegio uti,et prjesertim extra territorium concedentis.

Caput 27 : Quando privilegium quoad suos effectus restringendum sit ut odiosum, vel ut favorabile ampliandum

Caput 28 : Quje sint in restringendis vel extendendis privilegiis observanda.

Caput 29 : Quibus modis privilegium per se finiatur, seu quasi ab intreinseco amittatur, et specialiter per tempobis lapsum.

Caput 30 : Utrum, cgessante causa finali privilegii, gesset privilegium et extinguatur.

Caput 31 : Utrum privilegium expiret per mortem solam concedentis.

Caput 32 : Quando, ratione formae concessionis, duratio privilegii limitetur ad vitam concedentis.

Caput 33 : De amissione privilegh per renuntiationem expressam.

Caput 34 : Utrum per non usum perdatur privilegium propter tacitam renuntiationem , vel propter alium titulum.

Caput 35 : Quando et quomodo amittatur privilegium per contrabium usum.

Caput 36 : Quando et quomodo amittatur privilegium per illius abusum.

Caput 37 : An privilegium semel concessum revocari possit a concedente, vel ab aliquo alio.

Caput 38 : Quibus modis soleat privilegium revocabri.

Caput 40 : Quando incipiat revocatio privilegii suum effectum sortiri.

Liber 9

Caput 1 : Utrum ante legem mnmoysi data fuerit hominibus aliqua lex positiva divina.

Caput 2 : Utrum lex moysi aà vero deo data sit, ita ut divina fuerit.

Caput 3 : Caput 3

Caput 4 : Circa quam materiam lex vetus et praecepta ejus versata fuerbint.

Caput 5 : Utrum lex vetus convenienti modo, tempore et alihs circumstantiis data fuerit.

Caput 6 : De effectibus veteris legis.

Caput 7 : Utrum lex vetus justificaret.

Caput 8 : An lex vetus perfecta, vel imperfecta censenda sit.

Caput 9 : An lex vetus fuerit mutabilis, et quomodo cessare potuerit.

Caput 10 : An lex vetus quoad suam qbligationem jam cessaverit, seu mortua. fuerit.

Caput 12 : An lex vetus quoad obligationem mortua fuerit seu cessaverit ante christi domini mortem.

Caput 13 : An lex vetus cessaverit, quoad obligationem, in morte vel resurrectione chbisti, vel ante diem pentecostes.

Caput 14 : Utrum lex vetus non tantum mortua , sed etiam mortifera sit.

Caput 15 : An lex vetus fuerit semper mortifera post inchoatam evangelii promulgationem.

Caput 16 : An lex efuerit semper mortiefera ex quo evangelium prjuedicari coepit, et tractatur sententia hieronymi.

Caput 17 : Legem veterem non semper post inchoatam praedicationem evangeli euisse mortiferam, augustini sententia est, et vera.

Caput 18 : Satiseit duobus dubis ex superiori resolutione insurgentibus.

Caput 19 : Fueritne lex vetus prius mortua quam mortifera.

Caput 20 : Quomodo fuerit semper illicitum gentes ad ) judaizandum cogere, et tractatur locus pauli ad galat. 2, et expenditur prohibibitio sanguinis et suffocati, actor. 15.

Caput 21 : Quando lex vetus coeperit esse inutilis quoad effectus suos.

Liber 10

Caput I : Utrum lex nova sit vera et propria lex, et christus dominus pereectissimus legislator.

Caput 2 : Quje sit matebria legis novje, et quae prjecepta ejus.

Caput 3 : Utrum lex nova sit scripta sensibilibus litteris, aut tantum interius indita.

Caput 4 : Quando coeperit lex nova obligare tam populum judaicum quam universum orbem.

Caput 5 : An lex nova justificet vel alios habeat effectus.

Caput 6 : An possit aliquis in lege nova dispensare

Caput 7 : Utrum lex gratiae sit perpetua et invariabilis.