Caput 25

CAPUT XXV. UTRUM PRIVILEGIUM NONDUM PRIVILEGIARIO NOTUM NEG AB ILLO ACCEPTATUM, CONFERRE ILLI POSSIT ALIQUOD JUS.

1. Venio ad alteram partem de privilegio, ut privilegium est, id est, ut favorabilem effectum in privilegiario operatur, et dat illi facultatem illo gaudendi; nam in illo ut sic considerato habet locum quaestio, quando incipiat operari suum effectum. De tribus autem temporibus dubitari potest, scilicet, an a tempore concessionis, vel promulgationis, vel notitiaa. Verumtamen de tempore promulgationis nulla est hic habenda ratio, quia in ordinariis privilegiis privatis neque est necessaria, neque fit promulgatio, ut dictum est. In privilegiis autem publice concessis per legem communem et propriam, licet necessaria sit promulgatio , nihilominus per illam videtur privilegii concessio consummari ex parte concedentis, nam antea non est suflicienter facta, quia voluntas principis antea non est sufficienter proposita et declarata. Et ita tota quaestio versatur inter concessionem et notitiam, id est, utrum statim a concessione ante notitiam privilegii consequatur quis effectum seu gratiam privilegii, vel (quod perinde est) an privilegium operetur circa ignorantem.

2. Communis sententia.— Prima et communis sententia est, necessariam esse notitiam privilegii ad consequendum effectum illius. Ita Glossa in c. Ex parte, de Concess. praebend., in 6, verb. Vim suam, et ibi Card., et in Proom. Clement., verb. Universitati, q. 5; Joann. Andr., et fere alii expositores in d. 8 Hz parte. Sequitur Panormit. in cap. Cognoscentes, n. 1, et ibi Felinus, qui referunt Innocent. et alios; et idem sentit Bartolus in lege Beneficium, tf. de Const. princ., n. 4; et ibi Baldus, n. 15; et communiter summistae, et plures alii quos refert et sequitur Sancius, 1. 3 de Matrim., disput. 36, n. 2. Fundamentum est, quia privilegium non acquiritur absenti; ergo neque ignoranti ; ergo nec operatur in illo. Antecedens probari solet ex lege Qui absenti, ff. de Acquir. possess., ubi dicitur libertatem non acquiri per rescriptum manumissionis , donec servus sciat et acceptet. Idemque de legitimatione dicitur in Auth., Quibus modis naturales efficiantur sui, S 7llud iamen, verbo Generaliter ; et idem de concessione beneficii dicitur in cap. $ tibi absenti, de Praebend., in 6; et generaliter de privilegio id dicitur in dicto c. 1 de Concess. praebend., licet non habeatur in decisione textus, sed in narratione. Ratio autem adaequata esse videtur, quia ad effectum privilegii non satis est concessio activa, sed debet etiam supponi acquisitio passiva; haec autem non fit sine voluntate privilegiandi acceptantis, quia beneficium non fit invito, neque aliquis potens uti voluntate aliquid acquirit non volens ; ad voluntatem autem acceptandi necessaria est notitia, quia voluntas non fertur in incognitum; ergo de primo ad ultimum privilegium operari non potest ante sui notitiam circa ignorantem.

3. Secunda sententia. — Secunda sententia, extreme contraria , est privilegium habere suum effectum statim ac perfecte concessum est, etiamsi ab eo cui conceditur ignoretur. Pro hac sententia citari solet Glossa in Procemio Clement., verb. De ceetero. Sed si attente legatur, de promulgatione loquitur, non de notitia. Tenent Geminian. in c. 1 de Concess. praebend., in 6; Archidiacon., in cap. Posuisti, dist. 82, ad fin.; Angelus, verb. Henuntiatio, n. 5, quando privilegium conceditur motu proprio; et plures alios refert sancius supra, n. 1. Favet Bartolus in l. ult. c. de Sentent. passis, n. 5, ubi ait restitutionem deportati prodesse ignoranti, cum tamen illa quoddam privilegium sit. Et suaderi potest ex lege Ejus qui in provincia, S ult., ff. Si certum petatur, ubi dicitur libertatem testamento relictam acquiri ignoranti ; ergo pari ratione privilegii beneficium acquiritur ; nam voluntas principis non est minus efticax quam voluntas testatoris, imo sequiparantur in Authent. de Nuptiis, 8 Disponat, collation. 4. Et hinc potest adjungi ratio, quia voluntas principis est de se efficax ad conferendum beneficium ; ergo, posita illa voluntate efficaci principis conferendi privilegium Petro, sine ulla conditione vel limitatione, statim conferet illud, et effectum ejus. Probatur consequentia, quia voluntas efficax statim operatur quod vult. Antecedens vero probatur, quia voluntas principis superior est, et non indiget voluntate subditi ad suum et- fectum : unde, si sola potest auferre dominium subditi ex justa causa, vel irritare consensum ejus, et obligationem imponere ad acceptandum ; ergo etiam conferre ignoranu privilegium. Quod si inquiras quando sit censenda consummata concessio privilegii ut effectum habeat ante notitiam, Gemin., supra, et alii putant esse hoc tempus, cum primum rescriptum privilegii est authentice confectum et subscriptum, seu bullatum. Quod fortasse locum habet in foro exteriori ; nam in interiori (consequenter loquendo) manifestatio voluntatis principis, per verba vel quocumque modo, erit sufficiens.

4. Tertia sententia. — Inter has sententias extremas sunt aliae mediae, quae moderantur vel conciliant praecedentes. Tertia ergo sententia distinguit de privilegio concesso per statutum seu legem, aut per rescriptum vel privatam concessionem ; nam primum habebit effectum ante notitiam legis, non tamen, secundum. Ita distinguit Joan. de Imol. in c. 2 de Constit., ubi ita concordat varia dicta Bart. in hac materia. Nam in locis supra citatis in prima opinione , dicit privilegium non prodesse ignoranti ; et tamen, de privilegio lato per legem, aliter sentit in locis citatis in secunda sententia, et generalhus in leg. Omnes populi, fi. de Justit. et jur., n. 37, et in leg. penult., cod. de Divor., lib. 10; item Menoch. 2 de Arbitr., cent. 2, casu 185, num. A5 et sequentib. Unde haec opinio quoad posteriorem partem sequitur primam sententiam, et habent idem fundamentum ; quoad priorem vero limitat illam. Et fundamentum specialitatis ex Menochio, supra, est quia privilegium datum a lege habet rationem praemii, quod princeps, ex officio, confert ei qui hoc vel illud pro republica egerit : non est autem minus dignus illo praemio qui ignorans legem facit opus requisitnm ad illud, quam qui sciens facit, imo quodammodo videtur dignior : ergo non minus acquirit privilegium. Confirmatur, quia licet sic operans ignoret in particulari legem offerentem tale praemium, non ignorat in communi se esse praemio afficiendum. Hanc vero limitationem non admittunt Panorm. , Felin., et alii ih cap. 2 de Constitut.; et specialiter illam impugnat Deci., lect. 1, num. 176; et de illa dubitat Jason in l. Beneficiun, ft. de Constitut. princip., n. 51.

5. Infirmatur fundamentum predictae sententie. — Et revera tam distinctio quam limitatio non caret diflicultate. Et imprimis fundamentum non videtur satisfacere. Pri mo, quia non est adaequatum; nam potest esse privilegium lege concessum, et non per modum praemii , sed propter paupertatem, vel propter religiosum statum , aut aliam piam causam. Secundo, quia etiam privilegium non concessum per statutum potest proponi per modum praemii in aliquo certamine per transitorium edictum ab homine propositum ; ergo etiam tale privilegium acquiretur ignoranti, si eodem modo sit propositum. Vel certe si tale commodum per edictum propositum non acquiritur ignoranti, licet faciat actum propter quem pramium offertur , etiam non acquiretur propositum per statutum; nam est eadem ratio, nam etiam edictum transitorium potest propter bonum commune vel aliquam rationem publicam fieri, et quod sit magis vel minus durabile, videtur accidentarium. Nec minus lex scientiam requirit quam rescriptum, nec, e converso, magis obstat ignorantia rescripto quam legi. Unde si ad ducem belli rex scriberet, promittens in praemium talem honorem si talem obtineret victoriam, et ille ante receptum rescriptum obtineret victoriam, de illo esset eadem ratio quae de praemio proposito per statutum generale, quia ille non esset minus dignus praemio, et quia etiam militabat spe praemii; ergo vel, in utroque casu, admittenda est doctrina, vel neganda, et ita distinctio seu limitatio non subsistit. Quod si non fiat vis in statuto, sed in hoc solum quod privilegium proponatur per modum prami, imprimis habet generalem difficultatem, quomodo interveniat ibi vera ratio meriti et praemii. Et deinde non videtur posse reddi sufficiens ratio cur privilegium propositum in renumerationem futuri operis acquiratur per opus, antequam promissio vel collatio talis praemii ad notitiam operantis perveniat, et privilegium remunerativum operis jam facti, vere digni tali praemio, non acquiratur ante notitiam concessionis, quia, quod promissio seu collatio conditionata praecesserit , cum fuerit ignorata, moraliter nihil conferre potuit, quia in moralibus perinde est legem omnino ignorari ac non esse, quantum ad opus operantis. Ac denique fundamentalis ratio unius membri distinctionis aeque in altero locum habet, scilicet, quia privilegium non acquiritur sine acceptatione ; nam si hoc verum est in privilegio renumerativo operis jam facti, cur non erit in remuneratione operis faciendi ? Vel, si in utroque necessaria est, a neutro, vel ab utroque haberi poterit sine notitia concessionis. Est ergo difficilis pars illa, et tota distinctio.

6. Quarta sententia.— Quarta sententia cogitari potest cum distinctione alia, etiam ex parte privilegii. Nam quoddam est concedens per se, ac principaliter, aliquod jus, dignitatem, aut potestatem, quae per modum actus primi confertur privilegiario, ut postea illo uti possit suo arbitrio; aliud est per se, ac principaliter, tollens onus aliquod, vel impedimentum, aut obligationem quam princeps potuit imponere , et potest postea auferre per modum dispensationis : unde hujusmodi privilegium potius conferri videtur per modum actionis, seu actus secundi, qui principaliter et per se fit ab ipso concedente privilegium, et postea non habet novos effectus per se, sed quasi per accidens, quatenus abstulit impedimentum. Exempla in utroque membro sunt facilia, et ideo illa omitto. In privilegiis ergo primi generis admittitur prima sententia propter ejus fundamentum, quia cum illa conferant aliquid, requirunt acceptationem recipientis. In privilegiis autem secundi generis praefertur secunda sententia, quia in ea deficit fundamentum primae sententiae, imo potest formari contrarium : nam onus obligationis, vel impedimentum quod per tale privilegium aufertur, sola principis voluntate impositum fuit, sine acceptatione alterius: ergo per eamdem aufertur ; ergo statim operatur etiam circa ignorantem, quia illius acceptationem non requirit, et notitia privilegii solum potest postulari propter acceptationem. Et haec sententia quoad prius membrum supponitur ex prima, quoad posterius vero sumitur ex Soto in 4, d. 29. q. 2, art. 1, quatenus supponit impedimentum dirimens auferri per dispensationem concessam, etiamsi ignoretur, et ita matrimonium contractum sub illa spe, vel conjectura quod Romae data sit dispensatio, ante propriam notitiam ejus, validum esse et permanere, si postea constet dispensationem jam illo tempore fuisse expeditam. Quod sequitur Veracruz in Speculo, 1 p., dub. 19, in appendice, S Af si post dispensationem, et Ludovic. Lopez, 2 p., tract. de Matrim., cap. 42, fol. 1087, colum. 1. Sed in hac sententia hoc posterius membrum habet gravem difficultatem moralem , quam in capite sequenti inferius commodius proponom.

7. Quinta sententia distinguens ex parte effectus privilegii.— Notandum discrimen inter privilegium et collationem beneficii. — Quinta opinio distinguit aliter ex parte effectus privilegii; nam potest esse perfectus et integer, vel tantum inchoatus et secundum quid. Priori modo, fatentur auctores hujus opinionis privilegium non habere effectum suum priusquam privilegiarius notitiam illius habeat illudque acceptet, propter fundamentum primae sententiae, quam dicunt isto modo esse intelligendam. Posteriori autem modo aiunt procedere secundam sententiam ; putant enim necessarium ut privilegii concessio a principe facta statim incipiat habere aliquem effectum. Quod si inquiras quisnam hic effectus sit, ahqui respondent esse hunc, quia concessio illa, licet nondum in alterum transtulerit jus, nihilominus retractari non potest, nec alteri fieri, donec ille cui facta est, post illius notitiam habitam, illam non acceptet. Potestque fundari in c. Si quis absenti, de Praebend., in 6, ubi hoc ipsum dicitur de collatione beneficii absenti facta, quia non habet effectum donec acceptetur, interim tamen mutari non potest. Ita docet Deci. supra, allegans Cardin., in Prooem. Clement., in verb. Universitatem. At profecto fundamentum invalidum est ; nam collatio beneficii non est privilegium, sed res longe diversa, ut supra dixi: a diversis autem non fit illatio. Praesertim quia illud quod textus ille disponit, non est ex natura rei tantum, sed ex positivo jure canonico. Unde summus Pontifex, qui non ita subjicitur juri positivo sicut reliqui, bene potest collationem factam absenti, ante acceptationem mutare sine ulla injustitia, licet fortasse requirat aliquam causam : ergo non licet extendere illam dispositionem ad privilegii concessionem; sicut non licet illam extendere ad alias donationes, vel promissiones non acceptatas ; ergo nec ad privilegium. Deinde ut notavit Covar.. 3 var., c. 16, n. 1, differentia notanda intervenit inter privilegium et collationem beneficii. Nam Praelatus tenetur ex officio suo conferre beneficium, et ideo postquam semel functus est officio suo, non permittitur ei retractare actum, nec alteri conferre beneficium, donec alius provisus non acceptet. At concessio privilegii non fit ordinarie ex obligatione, sed ex gratuita voluntate concedentis, et ideo talis concessio non comprehenditur sub dispositione illius textus. Unde concluditur falsum esse quod illa sententia sumit; nam potius, per se loquendo, privilegium est libere revocabile a concedente, priusquam acceptetur, ut tenet Covarr. supra, et Menoch., de Arbitr., l. 2, cent. 2, casu 185, num. 46 et A4, qui plures alios referunt, et ex dicendis magis constabit.

8. Alia expositio dictae distinctionis. — Alio modo visus est dictam distinctionem exponere Emman. hoder., tom. 1 Quaestion. regul., quaest. 1, art. 6, dicens, per privilegium statim acquiri jus ignoranti, licet non conferat illi statim omnem suum effectum. Et hanc dicit esse communem sententiam Dart., Panorm., et Cardin. locis citatis, Jason in l. ultim., ff. de Constit. princip., et utitur argumento a simili, quo Bart. etiam utitur; nam per legatum acquiritur jus legatario etiam ignoranti, l. Cum pater, S Surdo, ft. de Legat. 2. Quod jus non est in re, quia non est dominium usque ad aditam ab haerede haereditatem, juxta l. S? tibi homo, S Cum serous, tt. de Legát. 2, etl. 4 Tito, ff. de Furtis; quibus locis Glossae, Bartol. et doctores id notant, et Covarr., in cap. Kainaldus, de Testament., S 1,n. 1.et Anton. Gom., 1 tom. Variar., c. 19, n. 7. lllud ergo jus legatarii in principio imperfectum est; idem ergo erit in privilegio; nam (ut dixi) aequiparantur. Haec vero sententia, si aliquid intendit per hanc explicationem quod sit diversum a praecedenti, minus verisimilis est; oportebit enim ut illud jus quod acquiri dicitur privilegiario ignoranti, saltem sit jus ad rem; tum quia nullum aliud potest intelligi ante jus in re, quod per acceptationem acquiritur ; tum etiam quia tale censetur esse jus legatarii ignorantis ad legatum, saltem ante aditam haereditatem ; hoc autem dici non potest ; ergo.

9. Ostendo assumptum in minori propositone, excludendo aequiparationem cum legato; nam licet in hoc servet aliquam proportionem, quod, sicut legatum pendet a voluntate testatoris, per quam fit, ita privilegium a voluntate concedentis ; nihilominus simpbliciter sunt longe diversa, et non oportet ut in omnibus servent similitudinem, et praesertim in his quae per speciale jus sunt disposita in legato, et non in privilegio, quale est illud quod assumitur. Et praeterea in hoc ipso intercedit notabilis differentia; nam legatum non dat jus nisi post mortem testatoris, quando voluntas ejus retractabilis non est ; privilegium autem a concedente, qui vivere supponitur, retractari potest, dum acceptatum non est. Praeterea in privilegiis dispensantibus, seu datis tantum ad auferenda onera, non potest intelligi tale jus ad rem; imo nec aliquis effectus prior ipsa dispensatione vel ablatione vinculi, praeter delegationem ad dispensandum, de qua certum est non comparar: ante acceptationem, neque aliquod jus ad illam; unde etiam de aliis omnibus privilegiis concessivis, sine fundamento, vel doctrinae consecutione fingitur tale jus ad rem. Nam peto, contra quem est illud jus? Maxime enim contra concedentem, quia contra alios esse non potest, ut constat ; sed neque contra concedentem ullum insurgit jus, vel obligatio, cum ejus concessio, quae est quasi quaedam donatio, nondum fuerit acceptata, et consequenter libere potuerit revocari; ergo. Unde contra illud membrum generaliter procedit ratio quae pro altero fit; quia illud jus, quodcumque sit, debet esse effectus privilegii; at hoc esse non potest, quia privilegium nihil operari potest in nondum volentem et acceptantem. Nec enim minus requiritur acceptatio ad acquirendum jus ad rem quam in re, ut in aliis donationibus constat ; ideo enim libere revocari possunt ante acceptationem, saltem stando in communi jure, 1. Absenti, tf. de Donat., l. Ve ambigi, c. eod. Denique plus est acquirere jus, sive in re, sive ad rem, quam donationem fieri irrevocabilem ; sed privilegium ante notitiam et acceptationem non est irrevocabile; ergo signum est non contulisse aliquod jus. 10. Sexta sententia aliter distinguens ec parte modi concedendi privilegium. — Dupler sensus questionis.—Ad aliquem effectum privilegii requiritur acceptatio, ad aliwm vero minime. — Notitia privilegii ad quem effectum requiritur. — Sexta ergo sententia distinguit aliter ex parte modi concedendi privilegium; interdum enim fit propria sponte concedentis, privilegiario non petente, nec per se, nec per alium, et tunc censet procedere primam opinionem propter fundamentum suum. Alquando vero conceditur privilegium ad petitionem partis, quam per se, vel per epistolas, aut nuntium facit, et tunc juxta hanc sententiam statim a concessione incipit operari. Quia, statim ac privilegium datur, acceptatur, vel per procuratorem, vel per epistolas; imo acceptatio tunc videtur antecedenter facta ex vi petitionis quasi sub conditione, Si princeps eoncedat ; ergo nulla superest necessitas notitiae concessionis in privilegiario ad effectum privilegii ; quia solum propter acceptationem postulatur ; ergo nihil aliud est quod ex parte privilegiarii desideretur ; ergo cum voluntas principis sit efficax, statim operatur : et hanc sententiam tradit Sylvest., verb. Privilegium, quaestion. ultim., et verb. Renuntiatio, quaestion. 4; Tabien., verb. Indulgentie, q. 20; hosel., num. 8; sequitur Sanci. referens plu- res, lib. 1 de Matrimon., disputat. 6, num. 29. Et haec sententia forte non est contraria primae; nam eosdem fere habet auctores, sed est ejus declaratio et moderatio, proximeque ad veritatem accedit ; aliqua tamen majori indiget explicatione, quae partim restrictionem majorem, partim aliquam ampliationem contineat. Igitur imprimis adverto quaestionem hanc posse tractari de possibili, vel de facto, id est, an dans privilegium, si velit, possit illud ita conferre, ut ante notitiam privilegiarii habeat suum effectum in illum ; vel an, licet princeps hoc possit, nihilominus de facto, et secundum legem ordinariam nunquam illud ita concedat. Deinde considero aliquando talem esse effectum privilegii, ut ad illum moraliter non requiratur consensus, vel acceptatio privilegiarii, ut est, verbi gratia, exemptio alicujus ut excommunicari non possit, quia hic effectus non fit in illo directe, sed resultat in illo, auferendo ab alio potestatem excommunicandi illum. Saepius vero effectus privilegii talis est, ut requirat acceptationem recipientis, ut est concessio potestatis ad eligendum confessorem, vel ad audiendas confessiones; nam haec privilegia renuntiari possunt, et per renuntiationem perduntur, ut infra ostendetur : ergo, majori ratione, per refutationem (ut sic dicam) vel non acceptationem non recipientur ; ergo signum est requirere acceptationem. Denique adverto inter privilegia quaedam esse quorum effectus potest habere aliquem usum, vel fructum in privilegiario, antequam habeat notitiam illius, ut est privilegium per quod eximitur ab aliquo onere poenali, ut est immunitas a censura, vel a tributo, etc. Alia vero sunt privilegia quorum effectus, etiamsi fiat ante notitiam privilegiarii, non potest in illo habere usum vel fructum moralem sine periculo peccati, ut est dispensatio in obligatione legis, vel in impedimento matrimonii: nemo enim potest licite uti tali dispensatione ante notitiam ejus.

11. Datur potestas in supremo principe dandi privilegium quod operetur suwm effectwn antequam perveniat ad notitiam privilegiati. — Dico ergo primo: in principe supremo concedente privilegium, non deest potestas ad conferendum illud cum tanta amplitudine et efficacia, ut statim operetur suum effectum in privilegiario nondum habente notitiam privilegii. Hanc assertionem supponunt auctores secundae sententiee, quam in hoc sensu admitto, et non in alio. ltem ex parte illam admittunt auctores tertice et quartae sententiae, et satis expresse illam indicavit Sylvest. supra, ubi, cum dixisset privilegium motu proprio concessum non habere effectum ante sui notitiam, addit limitationem : Nisi appareat de voluntate contraria concedentis ; supponit ergo non deesse illi potestatem ; et eodem modo locuti sunt Angelus et Rosel. et expresse Felin. in dicta limitat. 3. Unde fere reliqui auctores, negantes de facto hunc effectum, utuntur conjecturis indicantibus voluntatem concedentis, non vero nituntur in defectu potestatis. Et consequenter non sentiunt hoc repugnare privilegio, ut. privilegium est: ratio ergo est, quia ex parte privilegii non potest assignari repugnantia; ergo neque ex parte principis potest assignari ratio cur desit potestas. Declaratur antecedens, simul probando consequentiam, quia vel illa repugnantia est contra legem naturalem, et haec nulla est, ut statim ostendam discurrendo per omnes modos seu effectus privilegiorum, qui ab omnibus opinionibus relats tanguntur ; vel est contra legem positivam, et huic derogare potest princeps supremus per suam potestatem legislativam, vel dispensando secum in tali jure, vel per interpretationem, aut alio modo se ab illa eximendo; et sic, ablata repugnantia, non deerit in illo potestas ad concedendum illo modo privilegium ; nam haec aeque suprema est, ac potestas legislativa.

12. Confirmatur assertio. — Primo. — Declaratur autem haec ratio, et roboratur assertio, discurrendo per omnes distinctiones tactas ab aliis auctoribus. Et imprimis in privilegiis quae consistunt tantum in ablatione oneris impositi a principe, vel republica, aut a lege, videtur res clara propter rationem factam in quarta sententia, scilicet, quia illud onus a voluntate principis manavit, non spectato consensu vel scientia ejus cui imponitur, et ab illa pendet; ergo per eamdem solam potest auferri, non expectata notitia vel acceptatione subditi. Dices: dispensatio in lege est ablatio oneris a lege impositi, et tamen requirit consensum recipientis , ut communiter dicitur. Respondeo : quidquid sit de facto, de potentia absoluta dispensantis falsum est assumptum. Potest enim Papa clericum in sacris habilitare ad matrimonium, etiam invitum, imo illi praecipere ut contrahat illud, si ad commune bonum Ecclesiae, vel alicujus regni viderit expedire; potest etiam Praelatus religionis dispensare de jeju- nio cum subdito non petente, imo de se repugnante, et illi praecipere ut non jejunet. Non est ergo necessaria simpliciter acceptatio partis ad dispensationem; ergo neque est necessaria ad effectum privilegii includentis dispensationem , quale est omne illud quod onus tantum aufert. Est autem hoc evidentius in privilegio auferente onus tantum poenale, quod potest conferre fructum sine periculo conscientiae, quia tunc non solum repugnantia, verum etiam indecentia ostendi non potest in tali privilegio. Ergo non est extra potestatem principis concedentis. Quando vero effectus privilegii conjunctus est cum periculo conscientiae subditi, tunc videri quidem potest esse supra potestatem, quia non est ad destructionem, sed ad aedificationem. Verumtamen etiam tunc forte non ita deest, ut factum non teneat, sed solum ne licite fiat, quia il'ud periculum non est per se, sed ex malitia abutentis privilegio. Vel certe, licet demus ibi deesse potestatem, non est per se ex ratione privilegii, sed per occasionem adjunctam. Addo etiam tunc non esse necessariam aeceptationem privilegiarii , sed ad summum potitiam, ut in sequentibus explicabo.

13. Probatur secundo. — Praeterea in privilegiis concedentibus jus vel potestatem aliquam, Bart. et alii allegati in tertia opinione admittunt, saltem mediante lege vel statuto, posse principem hoc facere. Difficultates autem ibi objectae ostendunt non esse majorem repugnantiam in privilegiis privatis quae per rescripta conceduntur, quod attinet ad potestatem concedentis. Praecipua vero ratio, vel summa omnium, est quia, si in his esset necessaria notitia privilegii ad assecutionem ejus, maxime propter acceptationem; haec autem necessitas eadem est in privilegiis ejusdem rationis datis per legem; vel si non repugnat dari, ante acceptationem et notitiam, per legem, neque alio modo repugnabit, quia nulla ratio repugnantia assignari potest, quidquid sit de voluntate principis, an magis uno modo ostendatur quam alio, quod infra videbimus. Praeterea hoc videtur certum quoad notitiam privilegii, quando tale privilegium conceditur ad petitionem privilegiandi absentis, per epistolam, vel nuntium, seu procuratorem, quia ibi non deest acceptatio, saltem per alium, quae in donationibus et aliis humanis contractibus sufficit, ut constat; ergo etiam in privilegiis sufficiet, ut recte dicebat sexta opinio, quae non solum de possibili, sed etiam de facto admittit hanc partem in omnibus privilegiis per procurationem obtentis, propter dictam rationem. Unde consequenter infert non esse necessariam notitiam privilegii, quia haec maxime postulatur propter acceptationem. De qua illatione ad factum applicata infra dicam ; nunc vero saltem de potestate videtur optima, quia privilegium non requirit ut ille cui datur, per se illud acceptet ; ergo acceptare illud potest per alium; ergo statim potest illud obtinere ante notitiam concessionis factae; ergo in concedente non deest potestas, nec reddi potest ratio cur talis notitia necessaria sit.

14. Probatur tertio. — Denique generalius probatur, etiam in privilegiis concessivis, non esse ita necessariam acceptationem, etiam per alium, quin sit in principe potestas ad conferendum illa cum effectu, motu proprio et statim, antequam ad notitiam privilegiarii deveniat. Primo, quia ad acquirendum commodum ex natura rei, videtur snfficere generalis volIuntas formalis vel virtualis, quam omnes homines habent, acceptandi quidquid sibi est commodum, et moralis praesumptio, quae interdum est maxima: ergo, in rigore, haec suficiet ut princeps supremus sua voluntate efficaci, et suprema potestate, conferat privilegium cum effectu alicui non petenti, nec cogitanti de illo. Secundo explicatur hoc amplius ; nam, licet in promissionibus et donationibus humanis, ut habeant effectum et obligationem inducant, regulariter sit necessaria acceptatio, ut nunc suppono, tamen non est hoc tam intrinsece necessarium ex jure naturae, quin virtute legis humanae possit interdum sequi effectus, vel oriri obligatio, etiam ante acceptationem, ut de legato supra dicebamus, et de donatione vel promissione facta absenti, si promittens vel donans moriatur antequam alter possit acceptare, multi tenent, et de promissionibus humanis causa pietatis vel boni publici aliqua jura disponunt, ut videri potest in Covarr. 1 Var., cap. 14, n. 16; Molin., 2 t. de Just., disp. 263; et latius Tiraq., de Privileg. piae causae, priv. 116; et Felin. in cap. 1 de Pactis, n. 7; et de infante, est certum donationem illi factam, esse ratam sine ulla acceptatione, ex l. Jubemus , cap. de Emanc. lib., et aliis quae refert Sanc. 1. 1 de Matr., disp. 6, n. 15 et 27; ergo majori ratione potest princeps concedens privilegium facere validam concessionem privilegi et efficacem, si velit, absque dependentia ab acceptatione alterius. Hoc etiam confirmant exempla ad- ducta in secunda sententia, licet certa non sint; illis tamen admissis, ad summum probant potestatem ex facto aliquo in casu speciali, ex quo non licet inferre generalem regulam de privilegiis, prout de facto conceduntur, quia ex particularibus factis non fit recta argumentatio universalis. Potestas autem colligitur, saltem ubi justa causa intervenit. Proceduntque dicta exempla et rationes non tantum de jure ad rem, sed etiam de jure in re, quamvis revocabili seu renuntiabili per privilegiarium, cum primum ad notitiam ejus devenerit, sicut de legatario dicitur, post aditam ab haerede haereditatem. Et haec magis in sequenti assertione explicabuntur.

15. Regulariter non conceditur privilegium ad operandum suwm effectum, ante notitium aliquam privilegiarii. — Dico ergo secundo: privilegia non ita regulariter conceduntur ut effectum privilegiario directe conferant ante notitiam, vel acceptationem, saltem per procuratorem vel epistolam. Ita interpretor primam opinionem, quam sequor. Et probo, quia intentio concedentis regulariter talis non est, nec verba privilegiorum hoc indicant, nec, moraliter loquendo, expedit taliter privilegia concedi : ergo de facto non ita fit, licet potestas non desit. Consequentia clara est. Prima autem pars antecedentis pendet ex aliis duabus, secunda vero ad factum spectat, illud autem etiam pendet ex ultimo membro; nam si ille modus concedendi privilegium moraliter non expedit, profecto admittendus non est in aliquo privilegio, nisi verba omnino cogant, ita ut alium sensum habere non possint; vix autem ostenditur privilegium habens talia verba, et nos affirmare possumus nunquam vidisse, etiamsi multa viderimus; et certe tot auctores qui negant hanc effticaciam privilegiis, satis significant regulariter non vidisse privilegia quae haberent verba significantia talem voluntatem concedentis; ergo merito dicere possumus verba privilegiorum regulariter hoc non indicare. Haec vero pars simul cum tertia melius ostendetur, discurrendo per privilegia juxta particulares opiniones recitatas.

16. Probatur dicta doctrina circa privilegium concessum per legem vel statutum. — An valeat absolutio data a privilegiato nesciente privilegium. — Et primo, circa privilegium concessum per legem vel statutum, adverto, ad effectum talis privilegii, imprimis necessarium esse ut talis lex sit sufficienter promul- gata, juxta dicta in priori parte hujus capitis, quia talis lex et privilegium ejus in communi et pro aliqua communitate ferri debet, alioqui non magis erit lex quam caetera privata privilegia : lex autem communis et generaliter lata, ante promulgationem nondum est vera lex, et consequenter nullum effectum legis etiam privilegiativum habere potest: unde etiam si ante promulgationem haberet quis notitiam talis legis, et effectum ejus desideraret, non posset illo gaudere. Facta autem promulgatione, datur notitia publica legis, et consequenter etiam privilegii; et similiter est acceptatio communis et publica, eo ipso quod per totam communitatem non est publice et sufficienter renuntiatum legi ac privilegio, ut nunc supponimus. Ergo jam tale privilegium non habet suum effectum sine notitia, et acceptatione per se requisita, ut sic dicam. Per accidens autem contingere potest ut privata persona, quae sit pars communitatis cui per se primo privilegium conceditur, ignoret illud, ut saepe contingere potest in religiosis, et tunc verum est ignorantiam per se non impedire effectum privilegii, quia jam illud est acceptatum, et non pendet ex privata notitia particularis personae. Dico autem per se non impedire effectum , quia per accidens potest impedire aliquid quod pendet ex conscientia operantis; ut, verbi gratia, si religiosus habeat privilegium suae religioni concessum ad absolvendum ab aliquo casu reservato, et ignorando privilegium absolvat temere a tali casu, non excusatur a gravi peccato, quia hoc pendet ex conscientia, et conscientia pendet a notitia privilegii.

17. Imo, grave dubium est an talis absolutio valeat, quia, juxta regulam juristarum, quamdiu quis ignorat jurisdictionem se habere, non valet quod agit ; nam usus jurisdictionis non conceditur ignoranti, ut sumitur ex l. Hec autem, S Non defendi, ib: Debet constare Praetori, ff. Quib. ex caus. in posses.; et tradit Bart. in l. Multum, ft. de Condit. et demonst., num. 2, et in l. Barbarius, ff. de Offic. Praetor., in repet., n. 18; quae potius est Baldi, ibid., lect. 2, n. 27 et 23; et Felin., in cap. Ecclesia, verb. Decimo, n. 14 de Const., ubi plures allegat; et alios refert Vanti., tract. de Nullit., tit. de Nullit. ex defectu jur., n. 35 et 167; Sanc., l. 3 de Matrim., disp. 36, n. 8; ergo si hoc principium etiam in foro poenitentiae locum habet, talis absolutio non erit valida. Eritque ratio specialis, quia est privilegium concedens jurisdictionem pro tota religione, et non dat illam, nec applicatur particulari personae, nisi scienti et acceptanti. Quod quidem maxime procedet, si ille absolvat putans se non habere jurisdictionem, quia tunc vix potest habere intentionem absolvendi; si autem absolvat existimans se habere jurisdictionem, non tamen ex privilegio, sed ex alio errore, ut quia putat casum non esse reservatum, vel quid simile, tunc probabile est absolutionem esse validam, et revera habere privilegium et jurisdictionem, quamvis ignoret in particulari, quia voluntatem generalem habuit gaudendi et utendi privilegiis ordinis, et voluntatem etiam habet absolvendi, et ignorantia privilegii est error valde privatus, qui non excludit privilegium, nec generalem intentionem. Accedit quod principium illud juristarum habet locum in jurisdictione contentiosa, non vero in jurisdictione voluntaria, ut tradit Bald. in Authent. Matri, c. Quando mulier tut., etc.; et sequitur Felin. supra in fine, et scholi.; Bart., ubi supra. Similiter clericus conjugatus habens conditiones a jure requisitas, vere gaudet privilegio fori, licet illud ignoret ; non excusabitur autem a peccato, non obediendo judici seculari, et ex conscientia erronea resistendo illi, cum id facere non possit intuitu privilegii, cum illud ignoret. Et alia exempla in his generalibus privilegiis facilia sunt.

18. Privilegia per modum premii quando habent effectum absque notitia accipientis. — In legibus autem concedentibus privilegia per modum praemii operis vel laboris subeundi, de quibus Bart. et tertia opinio specialiter loquuntur, oportet advertere imprimis necessarium esse ut verba privilegii contineant donationem ipso facto, et non tantum promissionem de futuro. Quia alias impossibile est ut privilegium statim sit concessum ignoranti, sed ad summum vel orietur obligatio in principe ad implendum promissum, vel operanti acquiretur jus ad praemium promissum, non vero in re. Sicut enim in legibus poenalibus non incurritur statim poena per solam comminationem imposita, nisi lex dicat, ipso jure, velipso facto, ita profecto necessario dicendum est in praemio. Nam, licet favores magis ampliandi sint, non tamen ultra vim verborum; verba autem promissiva non significant donationem, nec verbum de futuro significat effectum praesentaneum ; licet ergo lex dicat: Qui hoc fecerit, fiet nobilis ; aut: Ei promittitur talis immunitas ; non fiet nobilis, vel immunis ipso facto, imo nec, sciens le- gem, poterit statim sua auctoritate privilegium usurpare, quia ex vi talium verborum ei non conceditur talis facultas. Raro autem (ut existimo) invenietur lex quae per hujusmodi verba privilegia concedat in praemium futurorum operum. Quamvis probabile sit, si lex dicat de praesenti: Facienti tale opus concedimus talem immunitatem, vel imperative: Hoc faciens sit immunis ab oneribus, vel quid simile, hoc satis esse ut privilegium censeatur illi concessum ex vi talis legis.

19. Dubium. — Responsio. — Ulterius autem adverto, etiam posita tali lege, dubitari posse an privilegium illud, quoad dominium et omnes effectus suos, acquiratur ipso facto sine notitia et declaratione principis. Sicut enim poena legis, licet ipso facto imponatur, regulariter non mandatur executioni, donec causa ejus authentice declaretur, ita verisimiliter credi potest non esse mentem principis, ut tale privilegium statim usurpetur privata auctoritate, antequam de causa seu de conditione impleta juridice constet per declarationem principis, vel alterius qui ejus potestatem habeat ; nam hoc postulat conveniens ratio gubernationis. Nam si uniuscujusque arbitrio et potestati hoc committeretur, infinitae fraudes et scandala oriri possent. Satis ergo est quod, ex vi talis legis et operis in ea postulati, acquiratur ex tunc jus ad tale privilegium, ita ut facta juridica declaratione de adimpleto opere in lege requisito, retrotrahatur declaratio usque ad diem patrati operis, et ex tunc percipiat privilegiarius fructus privilegii, quoad fieri possit. Quae omnia per analogiam ad poenam legis imponentis illam ipso facto dicta sunt ; et quae inter ea spectant ad ampliationem et consecutionem privilegii a die boni operis, a fortiori sequuntur, quia supponitur similitudo verborum, et est excessus in materia favorabil. Quantum ad ea vero quae spectant ad limitationem, ut est suspensio executionis usque ad juridicam declarationem, in illis respicitur ad bonum commune et convenientem gubernationem, quae non minus in conferendis praemiis, quam in poenis retribuendis servanda est. Quod si hoc verum est, vix accidere poterit ut sic operans comparet privilegium ante notitiam ejus, quia praecedere debet publica notitia, et declaratio principis de adimpleta causa privilegii ; ergo moraliter non potest accidere ut, post talem declarationem, adhuc privilegiarius ignoret legem et praemium seu privilegium ejus. Nihileminus ta- men in aliquo casu id accidere posset, praesertim propter locorum distantiam, et tunc habere posset locum sententia DBart., et majorem probabilitatem habet quoad jus ad rem, ut, scilicet, adimpleta conditione in lege postulata, statim acquiratur ignoranti, respectu talis praemii seu privilegii, sicut violator legis poenalis statim fit debitor poenae, etiamsi illam ignoret, juxta veram sententiam; ergo idem erit cum proportione in lege promittente praemium.

20. Objectio.—Responsio. — Lex promittens ipso facto, non fundatur in pacto.—Sed objici potest, nam est magna differentia inter poenam et praemium ; nam qui violat legem, ipse fit debitor et reus poenae, non ex vi alicujus pacti, sed ex vi culpae, et ideo, si ignorantia non excusat culpam, licet occultet poenam, non impedit reatum ejus. At, respectu praemii, legislator ipse est qui fit debitor ex vi suae promissionis aut donationis per legem factae ; non potest autem ille fieri debitor, nisi impleatur conditio sub qua promisit. At haec conditio non videtur impleri ab ignorante: nam ignorans privilegium promissum etiam ignorat promissionem, et pactum; ergo non potest operari ex vi ejus; ergo neque illud implere; ergo non implet conditionem, et consequenter non acquirit jus ad praemium. Haec vero objectio postulat fusam materiam, quae non arctatur ad privilegia, sed communis est ad materiam de merito et praemio, ubi latius discutienda est. Nunc vero, consequenter ad sententiam Bart., breviter dici potest: quando lex confert praemium ipso facto. non fundari revera in pacto, sed in absoluta voluntate principis conferendi tale privilegium facienti hoc vel illud: illa enim voluntas non fuit restricta ad facientem cum notitia legis, seu praemii, vel talis voluntatis principis; sed indifferenter posita est sub illa conditione talis operis, abstrahendo a tali scientia, vel ignorantia : quando vero lex sic loquitur promittendo, tunc lex ipsa videtur conferre jus operanti et implenti conditionem, quia non est expressum in ea ut scienter impleatur. Quod jus respectu inferiorum judicum erit justitiae commutativae, quia ex officio tenentur secundum leges judicare : respectu vero principis erit saltem distributiva: nam obhlgationi ex commutativa videtur obstare objectio facta, nisi dicamus satis esse quod promissio fuerit facta communitati, et quod ab illa fuerit acceptata quando lex promulgata fuit, ut operanti debeatur praemium tanquam membro communitatis, cujus ignorantia non impedit quominus bonis communibus fruatur.

21. Aliud dubium. —Responsio. —Petebatur autem in argumentis factis contra tertiam opinionem, an idem dicendum sit in privilegio seu praemio promisso per transitorium edictum , seu generale rescriptum ; et sane videtur, si in caeteris servetur proportio, idem esse dicendum, nam hoc probant rationes ibi factae. Et declaratur a simili de poena lata per statutum, vel per sententiam generalem ab homine ; nam in efficacia inferendi poenam eequiparantur, licet in aliis proprietatibus quae illis convenire possunt, ut sunt lex permanens, vel praeceptum transiens, differant ; ita ergo in praesenti illa duo aequiparantur in modo conferendi privilegium dum durant, licet in ipsa duratione differant. Quando autem edictum non esset generale, sed particulare rescriptum cum obligatione vel promissione privilegii in praemium, posset quidem considerari differentia in generali publicatione et acceptatione, vel privata intimatione. Nihilominus tamen vis verborum eadem est cum proportione, et ideo distinctio illa de privilegio dato per statutum, vel alio modo, mihi necessaria non videtur, magisque conferre posset considerare an privilegium sit concessum vel oblatum communitati, aut privatae personae ; nam in priori minus videtur impedire ignorantia privatae persona, quam in posteriori, loquendo de facto, et secundum communem privilegiorum usum.

22. Eadem est ratio de privilegio per quod remuneratur opus factum et faciendum.— Petebatur etiam in eisdem argumentis, an idem sit judicium, quoad praesentem quaestionem, de privilegio per quod remuneratur opus jam factum, et quod datur in praemium futuri operis et quasi sub conditione. Et mihi videtur (quidquid aliqui dicant) eamdem esse rationem dc utroque, proportione servata. Id enim probare videntur quae ibi sunt proposita; nam si attendatur potestas, eadem est in principe, ut ostensum est, unde eadem etiam esse poterit voluntas ; ergo ex verbis constare debebit an sit vel non sit; ergo si in illis servetur proportio, idem etiam erit effectus ; quia ex parte recipientis non magis requiritur notitia vel acceptatio in uno casu quam in alio, neque enim ulla ratio ditferentiae assignari potest, quae satisfaciat. Denique, si de facto seu de usu loquamur, sicut privilegium remunerativum operis jam facti non solet dari perfecte, ante notitiam et acceptationem reci- pientis, ita privilegium propter opus futurum non solet ordinarie ipso facto dari, sed tantum promitti. Solum ergo interveniet diferentia quod, quando opus praecedit sine promissione privilegii, non solum non acquir:tur privilegium, verum etiam neque fit debitum: quando vero praecedit promissio sub condittione operis, oritur statim obligatio facto opere, et ita fit privilegium debitum; ad hoc autem etiam supponitur, moraliter loquendo, notitia promissionis. Et ita, quod attinet ad consecutionem privilegii, nulla est differentia.

23. Privilegium dans jus non acqwritur ante acceptationem per se aut per alium ; ante notitiam aulem acquiritur per alium, non per se.—Ulus privilegii requirit notitiam.— Privélegium a die concessionis quomodo fructuosum.—Unde etiam in universum declaratum relinquitur, privilegium dans jus et potestatem nunquam actu acquiri ante acceptationem, vel per se, vel per alium; ante notitiam vero posse acquiri per alium, licet non per seipsum. Quia nemo per se acceptare potest nisi praevia notitia, et ideo nemo potest, dum ignorat privilegium, illud per se consequi, id est, per propriam acceptationem; potest autem per alium acceptare, et acquirere priusquam notitiam concessionis habeat, ut per se patet. Non poterit autem proprie uti privilegio ante notitiam ejus, quia usus proprius et legitimus requirit notitiam, ut per se constat. Si autem quis velit anticipare privilegii usum ante notitiam certam, propter spem privilegii, ordinarie non recte faciet, ut mox declarabo; et illemet usus non erit sine aliqua notitia probabili, quae spem illam fundare possit. Nihilominus tamen poterit tale privilegium esse fructuosum a die concessionis, et ante plenam notitiam ejus, quoad illos effectus qui non requirunt formalem usum privilegii pro illo tempore, ut, si sit privilegium obtinendi, verbi gratia, decimas, poterunt recuperari a die concessionis, nisi aliud in ea declaretur, et, in privilegiis tollentibus onera, est hoc frequentius, ut jam explicabo.

24. Privilegium ablativum oneris quomodo operatur. — Dubium. —Nemo ergo ad privilegium ablativum oneris, ut tollens inhabilitatem vel obligationem legis, in quibus distinguo illa quae continent dispensationem legis, auferendo obligationem in conscientia, ab illis quae auferunt onus temporale aut poenale tantum. De prioribus ergo certum est, ordinarie non habere effectum ante acceptationem recipientis, quia, licet acceptatio non sit de essentia dispensationis, ut dixi, est nihilominus de decentia (ut sic dicam), quia non expedit principem relaxare jura, nisi ad supphcationem et instantiam indigentium, et ideo ordinario jure non aliter fit, praesertim per modum privilegii, quod est veluti permanens et continua dispensatio, et hoc fere omnes admittunt. Difficultas vero est an sufficiat acceptatio per nuntium vel instrumentum, vel requiratur propria et personalis acceptatio : cum quo dubio conjunctum est aliud, scilicet, an requiratur notitia propria privilegiati ad effectum talis dispensationis privilegiati, vel necessaria non sit, sed conferatur effectus absenti et ignoranti, eo ipso quod per alium acceptatur. In quo Sylvest., supra, partem tenet affirmativam ; et idem tenet Soto, et alii allegati in quarta opinione.

25. Objectio. — Responsio. — Contrarium autem sentit Vasq. hic, disput. 156, num. 30 et 31, et videtur profecto valde credibile, si prudenter spectetur ; quia imprimis privilegiatus non potest uti tali dispensatione, tuta conscientia, donec illius notitiam habeat ; sed dispensatio est propter usum; ergo non est verisimile ita concedi ut habeat suum effectum antequam perveniat ad notitiam ejus cui conceditur. Major patet, quia honestas talis actus alias prohibiti pendet ex dispensatione valida et jam concessa; ergo qui non scit dispensationem valide et cum effectu esse jam concessam, non potest prudenter, et sine gravi peccato, exercere talem actum: quomodo enim quis prudenter operari potest id quod nondum scit sibi licere? Dices: sufficit moralis praesumptio et spes dispensationis, qualis habetur, quando, verbi gratia, per conjecturas constat jam nunc esse homae impetratam per procuratorem dispensationem. Respondeo omnino falsum id esse, et contra judicium omnium prudentum: nam talis operandi modus est infinitis periculis expositus; nam conjecturae illae facile fallunt, et negotium quod brevi tempore expediendum creditur, per occasiones innumeras impeditur, vel differtur. Et confirmatur : nam lex (ut ita dicam) est in actuali possessione suae obligationis: ergo non potest illa privari, donec constet derogatum illi esse per dispensationem, seu privilegium principis.

26. Objectio. — Responsio. — Probabilus est matrimoniumn non valere em dispensatione ante notitiam privilegii. — Dices usum illum esse malum per accidens, et ratione periculi ex ignorantia provenientis ; nam si concessa revera est dispensatio, actus de se jam non est malus, nec contra legem. Sed contra: nam hoc periculum et inordinatio sunt moraliter inseparabilia a tali usu: ergo non est verisimile voluisse principem concedere cum effectu dispensationem ante ejus notitiam ; tum quia non est verisimile velle dare occasionem illius pravi usus ; tum etiam (ut dicebam) quia dispensatio non datur nisi propter usum honestum, vel qui moraliter et regulariter possit esse honestus. Dices: etiam dispensatio hujusmodi saepe datur ut actio possit esse valida; ergo quantum ad hoc tenebit dispensatio, ita ut si matrimonium fiat in virtute dispensationis sic praesumptae, matrimonium sit validum a tempore quo factum est, si postea constet jam tunc fuisse dispensationem concessam, licet peccaminose contractum fuerit. Respondeo: si princeps non habet intentionem dispensandi in lege prohibente, ante notitiam suae dispensationis, ut probat ratio facta, profecto multo minus habebit intentionem taliter dispensandi in lege irritante: nam cum eadem sit lex prohibens et irritans, non est verisimile dispensare statim in illa, ut irritans est, et non, ut est prohibens. Probabilius ergo videtur in illo casu, non fieri validum matrimonium ex vi talis dispensationis, priusquam ad notitiam contrahentium deveniat. Et fortasse ad vitanda haec pericula (inter alias causas) non solent Pontifices has dispensationes statim concedere, sed committere ut in partibus fiant.

2. Quid de privilegio exemptionis. —Prima sententia. — Secunda sententia. —Eandem dicendum superest de privilegio quod concedit immunitatem ab onere, seu exemptionem ab alterius jurisdictione, absque dispensatione in aliqua lege obligante in conscientia, de quo est specialis ratio dubitandi an requirat acceptationem, vel notitiam privilegiati ; nam si tale privilegium, datum uni in favorem, resultet in prajudicium tertii, praejudicat tertio etiam ignoranti; ergo multo magis valebit etiam privilegiato ignoranti. Consequentia probatur, vel a paritate rationis, vel, a fortiori, quia magis ampliandus est favor quam prajudicium. Antecedens vero sumitur ex capite primo de Concess. praeben., in 6, ubi privilegium alicui concessum, ut a suo Episcopo excommunicari non possit, dicitur habere effectum, etiam ignorante Episcopo, quia excommunicatio ab illo ignorante lata valida non est. Nihilominus de acceptatione ex parte Episcopi, seu tertii, clarum est non esse neces- sariam, quia illi nihil conceditur, sed potius ipse privatur aliquo jure per potestatem superiorem in favorem privilegiati, sive consentiat, sive non. De privilegiato autem statim dicetur. Igitur de notitia superest controversia ; nam multi censent, licet ex parte privilegiati notitia privilegii sit necessaria, quia ille debet acquirere privilegium, illam non requiri in tertio qui illud damnum patitur, quia sequitur veluti per quamdam consecutionem. Ita Decius et Felinus, dicto capite 7, de Constitut., et Menoch., supra, qui alios referunt. At vero alii etiam in tertio requirunt notitiam, quia non videtur esse intentio principis privare aliquem jure suo, illo inscio, quia videtur valde consentaneum rationi ut illi detur locus proponendi vel supplicandi aliquid in suum favorem. Quod sentit Beroi. in c. 2 de Constit., n. 48; et, in exemplo adducto de exemptione a jurisdictione ordinarii quoad excommunicationem, idem supponit Richard. in 4, dist. 18, art. 5, quaest. 5; ait enim, si Episcopus non habeat notitiam exemptionis, nec per illum stat quominus illam habeat, validam esse excommunicationem, et consequenter privilegium non operari. Allegat cap. Si duobus, cum Glossa de Appellat., et facit etiam cap. Cum persone, de Privileg., in 6, ubi, si judici petenti ostensionem privilegii, alias non publici neque manifesti, a parte non ostendatur, excommunicatio ab eo lata dicitur esse valida; ergo supponitur necessarium esse ut privilegium innotescat judici, ut privet illum jurisdictione sua.

28. Tertia sententia. Tertia sententia esse potest, notitiam privilegii non requiri nec in privilegiario, nec in judice, seu tertio damnum passo. Prior pars sumitur ex Sylvest., verb. Privilegium, q. ult., et verb. RenuntiaLio, q. 4, quatenus ait sufficere acceptationem per nuntium, ut privilegiarius incipiat frui privilegio ante aliam notitiam, et expresse ponit exemplum in exemptione a jurisdictione quoad excommunicationem. Altera vero pars sumitur ex eodem, verb. Exemptio, q. 8, ubi limitat sententiam Ruchardi, dicens : Nisi in privilegio sit clausula irritans , quam ipse Richard. non omisit ; et si res attente expendatur, necessario includitur in privilegio exemptionis, si efficaciter concedatur. Unde formari potest ratio in hunc modum, quia hoc privilegium exemptionis est veluti reservatio quaedam jurisdictionis ; sed reservatio habet suum effectum eo ipso quod fit, etiamsi ad alterius notitiam non perveniat; ergo etiam illud privilegium non pendet in suo effectu a notitia Episcopi, et idem est cum proportione de quocumque alio tertio.

29. Objectio. —Responsio. — Dices : hac ratione probaretur, ex parte privilegiati neque acceptationem requiri , quia reservatio casuum, verbi gratia, valida est et habet effectum, etiam non acceptante, vel repugnante subdito cujus casus reservantur ; ergo similiter exemptio erit valida, motu proprio facta, etiam ignorante exempto. Respondeo non esse simile ; nam reservatio casuum non habet rationem favoris, sed rigoris et odii, et non fit in favorem subditi proprie loquendo, sed potius cum onere ejus propter commune bonum, et ideo non spectatur consensus ejus. Quamvis, ut prudenti modo fiat reservatio, notificanda sit subdito, quantum est ex parte superioris, antequam habeat effectum, ut vitentur incommoda quae alias sequi possent , quod sufficienter fit per publicam promulgationem, seu publicationem cum tempore sufficiente ut ad omnium notitiam deveniat, quia fertur per modum legis, aut generalis praecepti irritantis, quod non oportet singulorum auribus intimari, ut suum effectum habeat. Exemptio autem conceditur in favorem privilegiati, et ideo priusquam effectus acquiratur, debet ab eo acceptari, saltem per nuntium vel instrumentum ; haec autem acceptatio sufficiet sine alia notitia ejus. In ipso autem ordinario, a quo fit exemptio, ut privetur a jurisdictione in talem personam, neque notitia vel consensus ejus postulatur aut expectatur.

30. Ultima sententia approbatur.— Utilitas privilegài ante acceptationem, ad revocanda contraria illi a tempore concessionis. — Haec ergo ultima sententia probanda videtur. Nam de priori parte (scilicet, quod in hoc privilegio ad valorem et effectum sufficiat acceptatio in absentia per tertium) videtur esse eadem ratio quae de aliis privilegiis positivis seu concedentibus aliquam potestatem, imo major, quatenus facilius est eximere vel tollere onus, quam dare aliquid de novo: et alioqui cessat in hoc genere privilegiorum moralis occasio abusus cum periculo violandi aliquam legem, quia per haec privilegia non conceditur dispensatio in aliqua lege, sed tantum intenditur ablatio jurisdictionis in uno, per quam resultat exemptio in alio. Et licet verum sit necessariam esse notitiam sufficientem in privilegiato, ut possit licite uti sua exemptione, non parendo alteri, vel contemnendo censuram ejus ; nihilominus non est morale periculum abusus conces- sionis privilegii, etiamsi sit valida ex vi acceptationis tertii ; potest autem esse valde utilis ad revocanda omnia contra privilegium facta a tempore concessionis. Sicut si Papa concedat absenti collectionem et utilitatem alicujus partis decimarum, et per procuratorem privilegium acceptet, licet non possit exigere decimas, nec privilegio uti ante notitiam ejus, nibilominus post notitiam habitam poterit exigere omnia a tempore concessionis ex tunc factae, si de mente Pontificis satis constet. Altera vero pars, quod, scilicet, in judice vel tertio non requiratur notitia, videtur ita expressa in dict. cap. 1 de Concess. praebend., ut negari non possit. Eam tamen inielligendam puto, quando judex non petiit ostensionem privilegii, et sufficiens tempus elapsum est in quo posset illius notitiam consequi, et per illum stetit vel casu accidit ut non haberet. et sic cessant conjecturae et jura quae in contrarium afferebantur.