Caput 4

CAPUT IV DE ACTIONIBUS FORENSIBUS IN TEMPLIS PROHIBITIS, OB EORUM REVERENTIAM.

1. Ante omnia supponendum est, Ecclesiam habere potestatem ita prohibendi actiones aliquas in locis sacris fieri, ut eo ipso sacrilegae sint contra hujusmodi probibitionem factae, etiamsi de se tales non sint. Haec est certa, et communis sententia omnium Doctorum, quos retuli cap. praeced., et in sequentibus referam. Declaraturque ex illa doctrina de legislatore humano, qui habet potestatem constituendi acium praeceptum in certa specie virtutis, juxta materiae capacitatem, et similiter actum prohibitum in certa specie vitii. Dices legislatorem non posse facere ut actus, per suam lecem, fiat illius virtutis cujus antea non erat, sed posse tantum facere ut actus virtutis, qui non erat necessarius intra illam virtutem, posita lege sit necessarius ad servandum medium illius virtutis; ut quando praecipitur jejunium, non fit per praeceptum, ut jejunium sit actus temperantiae, nec videtur hoc fieri posse per legem ; tum quia hoc pendet ex materia quasi intrinseca actui, quam lex nec dare potest, nec auferre; tum quia lex, ut praecipiat, videtur supponere rationem virtutis in actu, quia supponit honestatem; solum ergo facit illa lex, ut actus jejunii, qui de se est actus virtutis temperantiae, non tamen necessarius, fiat necessarius ratione legis; ergo in praesenti si actus de se non est religionis, non potest per legem Ecclesiae fieri religionis. Et consequenter nec contrarius actus poterit fieri sacrilegium propter prohibitionem.

2. Satisfit. — Respondeo imprimis non esse eamdem rationem de actu virtutis et vitii, nam ex vi legis humanae prohibentis actum, incipit esse vitium, quod antea non erat, et simpliciter et in tali specie, ut comedere carnes in die veneris est intemperantia, posita prohibitione Ecclesiae, cum antea non esset; et idem videri potest in injustitia, et aliis. Et ratio est, quia lex potest praescribere medium virtutis in materia ejus, quo medio existente, incipit esse vitiosus in eadem materia recessus ab illo, cum antea non esset vitiosus, quia illud non erat medium, et ita non erat recessus a medio. Item, quia malitia est carentia bonitatis debitae in esse: unde eadem carentia, quae antea erat pura negatio, et ideo non erat mala, incipit ratione praecepti esse privatio, quia jam est debita contraria bonitas. Unde respondendo ad objectionem, fateor legem supponere materiam aptam, ut in ea constituatur medium talis virtutis, et hac ratione posse (regulariter loquendo) in tali materia actum talis virtutis exerceri absque lege, si ratio per se possit medium suffticiens ad talem honestatem ibi invenire, licet seclasa lege non judicet esse necessarium; lex autem facit ut illud medium sit necessarium, et (ut ita dicam) unicum. Hoc autem totum in praesenti materia spectare licet. Nam abstinere a deambulatione, verbi gratia, in ecclesia propter reverentiam ejus, etiam seclusa lege, est bonum, et ad materiam religionis spectans ; si ergo addatur lex id praecipiens intuitu reverentiae templi, faciet illud esse necessarium intra illam virtutem, et consequenter faciet contrarium actum esse sacrilegium. Idem est de actu vendendi et emendi, judicandi, et similibus, nam cessatio ab his opcribus in loco sacro ob sanctitatem ejus, de se est materia apta ad honestatem religionis, et ad actum ejus, etiam secluso praecepto; ideoque lex potest intra illam virtutem facere illum actum necessarium, et contrarium irreligiosum. Idem videre licet in praecepto absti- nendi ab opere servili in die festo, nam, ante praeceptum, illud non erat necessarium ad virtutem religionis, erat tamen materia apta, ut posset intuitu religionis observari. Unde etiam secluso praecepto potuisset aliquis id velle actu henesto et religioso; ut si quis velit, intra hebdomadam uno die vacare ab illis operibus, ut se totum tribuat cultui Dei, etiam secluso praecepto, honeste ac religiose id facere poterit. Praeceptum ergo Ecclesiae, quod illo intuitu materiam illam prohibet, intra virtutem religionis legem constituit, et ideo commissio contraria sacrilegium est solum contra legem humanam.

3. Dupliciter posse actum fieri sacrilegum. —Secundo, suppono duobus modis posse fieri sacrilegum aliquem actum ratione legis positivae, qui absque illa talis non esset. Uno modo tantum antecedenter, seu praesuppositive; alio modo formaliter, per propriam et directam prohibitionem ; ut, verbi gratia, quod res aliqua sanctificetur hoc vel illo modo, et ad talem finem, pendet ex positiva lege vel Christi, vel Ecclesiae : et tamen pcstquam res consecrata est juxta illam legem, sine nova prohibitione erit sacrilegium aliquid facere circa illam rem, quod, si fieret circa illam rem non sanctificatam, sacrilegium non fuisset. Ut, verbi gratia, sanctificatio chrismatis vel olei infirmorum ex lege ecclesiastica pendet ; tamen illa posita, sacrilegium est oleum illud contemnere , vel irreverenter tractare, etiamsi hoc non esset formaliter ab Ecclesia prohibitum; tunc ergo dicimus sacrilegium pendere ex lege positiva praesuppositive seu antecedenter. Formaliter autem pendet, quando praesupposita rei sanctificatione, talis actus circa illam non esset sacrilegium, nisi per sc ac separatim esset prohibitus ; ut in dieto exemplo, etiam supposita sanctificatione chrismatis, non esset peccatum illud servare in domo particulari et propria; si autem accedat praeceptum Ecclesiae, ut in templo tantum servetur, et inde non extrahatur, incipiet oppositum esse sacrilegium ex formali Ecclesiae prohibitione. In hac ergo assertione loquimur dc sacrilegio cirea locum sacrum, quod ratione formalis pronibitionis tale est, et sine illa non esset, etiam supposita consecratione Ecclesiae, et dedicatione ejus ad talem finem ; nam aliud genus sacrilegii, quod dicitur ex praesuppositione tantum legis positivae, revera potius est ex vi legis naturalis dictantis sancta sancte tractanda esse, quamvis rei sanctitas ex humana sit institutione; sicut peccatum contra votum, peccatum est contra legem naturalem , quamvis pendeat praesuppositive ex voluntate humana voluntarie promittentis; si ergo respectu loci sacri est aliquod sacrilegium hujusmodi, illud ex natura rei esse dicemus, et in sequenti assertione de illo agemus.

4. Tertio, adverto ex superioribus, actiones forenses duplices esse, quasdam pertinentes ad placitum, seu strepitum judicii, alias ad mercatum, seu negotiationem. De utrisque ergo in hoc capite tractamus; de aliis vcro postea dicemus.

5. Dico ergo primo : placitum ex Ecclesiae prohibitione in templis fieri non potest; unde si tiat, sacrilegium committitur : quamvis absque prohibitione Ecciesiae non semper esset sacrilegium, etiam supposita institutione templorum, et illorum sanctificatione. Haec ultima pars per se clara est, et pro nunc supponitur ; quia actus judicii per se non est malus, ut constat, nec videtur adeo indecens, ut semper includat intrinsecam irreverentiam contra locum sacrum, de quo in sequenti puncto plura dicam. Prior ergo pars probatur primo ex capit. Cum Ecclesia, de immun. eccles. Circa quod advertendum imprimis est, ibi non prohiberi simpliciter omne placitum, sed solum in causis, ubi de sanguinis effusione, et corporali pena agitur - haec enim sunt formalia verba textus. Ex vi ergo illius textus non potest illa prohibitio ulterius extendi; unde pro ratione additur : Absurdum cnim, est, et crudele, il judicium sanguinis exerceri, ubi est tutela refugii constiluta. Quae ratio in causis civilibus locum non habet; ergo nec prohibitio ex vi illius textus; de alio enim statim videbimus. Secundo, ex parte loci extenditur illa prohibitio ad ecclesias et coemeteria : crediderim tamen id additum esse majoris explicationis gratia; nam, facta prohibitione pro ecclesia, censetur esse facta pro caemeterio, quia sub illa comprehenditur, tanquam accessorium sub principali, licet non convertatur, arg. cap. unic. de Consecr. eccles., in 6, quod loquitur de pollutione coemeterii; eadem autem ratio procedit in praesenti, ut constat.

6. Denique additur in illa prohibitione, sub interminatione anathematis, quod certum est, intelligendum esse de censura ferenda, non ipso jure lata, ut ex vi verborum constat, et Glossa ibi communiter recepta notat. Item talis paena non extenditur extra causam sanguinis, quia poena non debet extendi ultra for malia verba legis. Et fortasse ideo Lucius IlI in illo textu de solis causis criminalibus locutus est, quia in illis tantum voluit poenam addere. Quamvis autem ipse non prohibuerit placitum in eccelesia circa alias causas, tamen si antea facta erat prohibitio, illam non abstulit. Atque ita Glossa ibi ad verbum sanguinis effusione, addit, macime, quia ctiam causae civiles saeculares (inquit) prohibite sunt. Viderique potest illa prohibitio ante Lucium III inveniri in capit. primo, eod. tit. de Immunit. eccles., ubi dicitur, non posse judices domos ecclesiarum ad placitum faciendum vendicare. Unde Glossa et omnes Doctores a fortiori colligunt, idem intelligi de ipsis ecclesiis. Et sane merito, tum quia majori ratione immunitate hac gaudent ecclesiae, quam earum domus, nam propter quod unumquodque tale, et illud magis; tum etiam quia ipsa ecclesia est quaedam domus, quaee (ut ita dicam ) magis est sua, seu juris sui, quam domus ejus sint sub ipsius jure.

7. An Eyiscopi concessione possit placitum in, ecclesia fieri. — Confirmatur aliter. — Adverto tamen, quod licet ex illo textu tanta colligatur prohibitio in ecclesia, quapta in domibus ecclesiae, non tamen major, quantum est ex vi illius legis, quia formaliter solum loquitur de domibus ecclesia,, et per vim rationis extenditur ad eccesias; ergo eadem ad summum potest colligi prohibitio. Quamvis autem inde habeamus prohibitionem, ne judices sveculares agant placita in ecclesiis, quasi jure suo aut praescriptione utentes, vel consuetudine, non tamen videtur haberi absoluta prohibitio, ita ut etiam consentientibus praelatis ecclesiae, non possint ibi placita exerceri, vel ipsis praelatis prohibitum ibi sit, ne talem licentiam praebeant. Probatur, quia (ut dixi) tanta est ibi prohibitio de domibus ecclesiae, quanta de ecclesiis; at non obstante illo textu, possunt judices saeculares placita facere in domibus ecclesiarum ex concessione ecclesiae, ut expresse ibi notat Abbas, dicens : 7ntelligo, quod in domo ecclesiee non debet secularis jus reddere, quando propria auctoritate, quasi ec Jure publico elegit sibi mansionem in domo ecclesie. Quod probat ex illo verbo textus Quasi pro consuetudine. Secus autem puto (ait) ubi haberet domum illam conductam ab ecclesia, vel gratis concessam. Ergo idem dici poterit respectu ecclesiae. Potest etiam hoc confirmari alia aequiparatione : nam ibi aeque et eisdem verbis prohibetur his saecularibus ministris hospitium ac placitum in domibus ecclesia- rum : at hospitium non simpliciter prohibetur, sed ne illud jure suo vendicent ; nam ex liberalitate ecclesiae, vel alio voluntario pacto id prohibitum non est, ut etiam Glossa notavit; ergo idem dici poterit de placito.

8. Videtur ergo prohibitio illa alterius rationis et immunitatis, ab ea de qua nunc tractamus. Ibi enim non consideratur specialis sanctitas cecclesiae, et proprius finis ejus, quatenus est domus orationis et divini cultus, ut ea ratione prohibeatur simpliciter placitum in illa ; sed consideratur libertas ecclesiae in se, et in bonis suis, ratione cujus non posaunt laici ea sibi subjicere ad aliquam veluti servitutem, et onus temporale: et ideo non videtur ibi prohibitio simpliciter, sed tantum ne possint judices saecuiares quasi jure suo utentes ibi placita facere. Tandem potest hoc declarari ex alia differentia notanda inter prohibitionem illius textus, et de qua nunc agimus. Nam illa extenditur non solum ad actus involuntariae jurisdictionis , sed etiam voluntaria, quia ad nullos potest judex saecularis jus sibi usurpare in domibus ecclesia; at vero prohibitio, de qua nunc tractamus, non extenditur ad actus jurisdictionis voluntariae, ut mox dicemus. Unde difficile reperietur (ut opinor) in antiquiori jure tam absoluta prohibitio.

9. At in jure noviori satis expresse facta vel declarata est per Gregorium X, cum Concilio Lugdun. in c. Decet, de Immunit. eccles., in 6 : Omnis (inquit) n ecclesiis seecularium judiciorum strepitus conguiescat ; nulla inibi causa per laicos, criminalis mavime, agitetur, sint loce eadem a laicorum cognitionibus aliena. Quod autem haec prohibitio facta sit intuitu tantum religionis, et sanctitatis ipsius loci, constat ex principio textus: Decet domum Domini sanctitudo - decet, ut cujus an pace factus est locus, ejus cultus sit cum debita veneratione gacificus, etc. Unde juxta hanc prohibitionem et rationem ejus, nullo modo aut titulo permitti potest hic actus in ecclesia, etiam ex consensu clericorum, quia est generalis, et independens a voluntate seu concessione praelatorum; illa enim non obstante, semper talis actus est contra quietem et pacem, quae in illo loco postulatur.

10. Objectio.— Respondetur.— Dices, hacratione probaretur, etiam ipsos clericos judices non posse sua placita ecclesiastica in ecclesiis exercere, quia etiam illa sunt contra pacem et quietem in ecclesia et domo orationis necessariam. Respondeo ita sensisse Decium, in c. Qua fronte, de Appell., numer. 1, et ad id ponderat, quod in dicto cap. Decet dicitur: Cessent cujuscumque fori tumultus. Sed haec verba non sunt ad rem, quia non intelliguntur de foro judiciali, sed de foro (ut sic dicam) locali, seu materiali, ut bene intellexit Navarr. supra, num. 46. Et constat ex contextu, et quia alias repugnarent illa verba sequentibus, in quibus expressa adhibetur limitatio. Respondeo igitur negando sequelam, quia non potest lex contra sua verba extendi propter rationem suam, quia potest legislator uti sua ratione, quantum et quomodo velit: in illa autem prohibtione bis fit expresse limitatio prohibitionis ad laicos judices, et ad saecularium judiciorum strepitus. Et alioquin sacri Canones non solum permittunt, sed etiam monent ut ecclesiasticae causae in ecclesia fiant, in capit. ultim., 2, quaest. 2, ubi Turrecrem. intelligit esse praeceptum ; sed Glossa, in capit. Cum E cclesia, recte dicit non esse de necessitate, sed de quadam honestate. arg. capit. Qua fronte, ibi, Prout est canonicum et honestum. Atque ita fuisse semper limitanda, et intelligenda antiqua jura, docuerunt cum Glossa Panormitanus, et alii Doctores ibi, et in dicto capit. 1 de Immunitate ecclesiae.

11. Proponntur due difficultates.— EHnodatur prima instantia. — Eaplicatur altera difficultas. — Sed urgebit quis interrogando, cur prohibitio non fuerit universalis, cum ratio generalis videatur. Item, cum in diefesto prohibeantur etiam placita ecclesiastica, cur non in loco sacro? Ad hoc tacite respondent Glos. et Panormitanus supra dicentes, voluisse Ecclesiam judicia sua in ecclesiis fieri, ut propter loci reverentiam magis caveant a perjuriis et mendaciis. Àt enim ob hanc rationem etiam saecularia judicia deberent ibi permitti. Respondeo : potuit Ecclesia in hoc habere majorem rationem suorum judiciorum, et causarum, quam saecularium. Item potuit consulere honestati suorum clericorum, sicut in cap. Testimonium, 11, q. 4, dicitur, clericum, ut testimonium dicat, in ecclesia esse examinandum. Denique merito praesumit Ecclesia ecclesiastica judicia cum minori strepitu esse transigenda, et breviori tempore ; ac denique judicem ipsum ecclesiasticum, majorem curam habiturum, ut sine indecentia loci fiant. Alia vero ratio est de die festo, quia minus debent occupari illo tempore in his forensibus actionibus personsae ecclesiasticae, quam saeculares. Sed licet haec vera sint, nihilominus negari non potest quin satis conveniens sit, ut etiam placita ecclesiastica extra ecclesiam fiant in episcopali palatio, vel in alio loco commodo, ut habet usus, et significatur in dicto capituio Qua fronte. Hinc autem intelligi facile poterit, hanc prohibitionem esse ecclesiasticam, et de jure positivo, saltem magna ex parte ; pendet enim ex arbitrio, et conjecturis humanis, neque in opposito actu intrinseca malitia semper invenitur; an vero aliquando inveniatur, infra dicam.

12. Hec prohibitio sub mortali obligat. — Dico secundo: illa prohibitio ex suo genere sub mortali culpa obligat, quia materia est satis gravis, et necessaria ad communem pacem, et spiritualem Ecclesiae utilitatem. Item pertinet ad virtutem religionis, ut declaratum est; ergo ex suo genere sub mortali obligat. Item quoad causas sanguinis hoc prohibetur sub anathematis vinculo; unde nullum potest de his esse dubium. De aliis vero negare videtur Sylvester, num. 5. Sed verius credo de omnibus, quia materia omnium est satis gravis ; et non est dubium, quin prohibitio de se sit rigorosa: nam ibi praecipitur ordinariis, ut ibi interdicta observari faciant; ubi expendendca est vox interdicta, quae rigorosum praeceptum dicit : unde ibi distinguuntur interdicta ab aliis, quae ibi tantum suadentur. Et de prioribus additur, ut ordinarii ad illa cavenda saeculares compescant , ubi Gloss. addit, per censuras, vel alias ponas. Ergo signum est hanc esse obligationem gravem, et necessitatem inducentem.

13. Placita in ecclesia facta annullari. — Placita, quae fiunt in domibus ecclesiee, non irritari.—Actus jurisdictionis voluntarie negue irritantur, neque prohibentur. — Deinde in eodem paragrapho non solum prohibentur hujusmodi placita, sed etiam annullatur quicquid in eis actum fuerit intra ecclesiam, nam de processu et sententia dicitur: Omnà careant robore firmitatis. Quod eodem modo exponendum est, quo similem irritationem de actis in die festo declaravimus. Advertit autem et bene Panormitanus, in dicto cap. 1 de Immun. eccles., hanc irritationem non extendi ad placita, quae in domibus ecclesiae extra ecclesiam fiunt, quia in dicto c. Decet, de solis ecclesiis sermo est, et irritatio, cum sit odiosa, non debet extendi. Quod sequitur Sylvester, verb. Immunitas, 1, q. 1. Limitant item Panormitanus in d. capit. Cum Ecclesia , et Sylvester supra, irritationem ad acta jurisdictionis involuntarise, ita ut acta voluntariae jurisdictionis, licet saecularia sint et in ecclesia fiant, sint valida. Unde consequenter dicere debent illa non esse prohibita ; tum quia ibi sola illa acta irritantur, quae prohibentur ; tum etiam quia est eadem ratio quoad verborum proprietatem. hatio ergo esse debet, quia sub strepitu judiciali non solent in jure comprehendi acta jurisdictionis voluntariae. Item quia actiones voluntariae jurisdictionis ut dispensationes, et similia, in die festo valide fiunt, ut supra dictum est; ergo et in loco sacro, nam in jure eisdem fere verbis prohibentur et irritantur. Denique isti actus favorabiles sunt.

14. Addit nihilominus Abbas, quod si hujusmoli actus concernant pietatem, non solum valide, sed etiam licite fiunt in ecclesia ; si vero pietatem non concernant, licet validi sint, non tamen licite fiunt intra ecclesiam; nam idem censuit supra de diebus festis. Dico tamen ex vi juris positivi, non magis prohiberi hos quam illos, quia in d. c. Decet non prohibentur , ut ratio facta clare probat, si consequenter loquendum est, et in cap. 1, extra, eod., non est absoluta prohibitio, ut supra ostendi, neque in alio Canone reperitur. At vero ex natura rei etiam non est per se prohibitio talis in ecclesia, ut supra dixi. Interdum vero, si impediant ecclesiae quietem vel officia, non fient honeste in ecclesia, etiamsi actus jurisdictionis voluntariae sint, ex ratione generali infra tractanda ; hoc autem potest contingere in actu pio, ut in subventione pupilli, quando necessitas non urget ut in ecclesia fiat, et potest aeque commode extra fieri.

15. Quid dicendum de collatione gradus doctoralis.—Ex quibus obiter constat, quid dicendum sit de quibusdam actibus publicis, qui cum placito habent quamdam similitudinem. Unus est collatio gradus doctoratus; de quo certum est non esse prohibitum, ut in ecclesia fiat, quia revera non est placitum, neque actus jurisdictionis contentiosaee, neque sub alia generali ratione, neque in propria specie invenitur prohibitus. Et consuetudo idem declarat; nam ita fit in gravissimis academis, et ita docent Joan. Andr., Panormitanus et alii, in d. c. Cum Hecclesia; et Sylvester supra. At ex natura rei interdum potest esse indecens vel illicitum, si fiat tempore incommodo, et cum perturbatione divinorum ofticiorum, vel alia circumstantia indecente pro illo loco. De quo latius Navar., in c. 5 de Orat.. n. 31, S Quarto sequitur, et sequentibus.

16. Concilium seculare an prohibitum in ecclesia. — Alius actus est conferre, vel Concilium saeculare facere in Ecclesia de rebus temporalibus et politica gubernatione. Haec enim non censentur prohibita sub nomine placiti, unde nec in festo sunt simpliciter prohibita. Et ita dicendum est, ex vi illius specificae prohibitionis (ut sic dicam) non prohiberi ; nihilominus per alia verba interdici in d. c. Decet - Cessent in locis illis universitatum et societatum quarumlibet Concilia, Conciones et publica Parlamenta. Quod omnino videtur intelligendum, quando materia talium actuum , est mere temporalis ac saecularis ; nam, si sit de re ecclesiastica, vel pertinente ad pietatem non est prohibita, ut bene Joann. Andr.ibi, et Panormitanus notarunt.

17. Ecclesia non debet converii ad usum belli extra casum necessitatis. — Denique ex eisdem juribus colligunt Doctores, ecclesiam non debere ad usus belli converti, ut in illa munitio, vel quasi arx constituatur. Quod maxime colligunt ex d. cap. Cum Fcclesia. Nam si causae sanguinis in ecclesia non sunt tractandae, multo minus est in ea constituendus locus ad sanguinem effundendum, et homicidia facienda deputatus. Ita fere Innocentius et Panormitanus ibi; Sylvester, v. Immunitas, 1, q. 1, SQuarto; Angel., n. 4; sed hoc intelligendum est extra casum necessitatis occurrentis in bello defensivo ; tunc enim licere lidem auctores notant; estque manifestum , quia, licet jus esset expressum, cessaret ob necessitatem ; multo ergo magis cum in hoc casu expressum non sit, sed per illationem. Et optime hoc confirmari potest ex capit. Felinguo, de Custod. Eucharist. Additque Sylvester, ex Hostiens., debere id fieri de licentia Episcopi per se loquendo, quod rationi valde consentaneum est, et cap. 1 de Immunit. eccles.

18. Mercatus non potest fieri in templo. — Dico secundo : mercatus est etiam actus jure ecclesiastico prohibitus in templis fieri. Habetur haec prohibitio in dicto cap. Decet, his verbis : Cessent in ecclesiis earumque comneteriis negotiationes , et precipue wundinarum, ac fori cujuscumque tumultus. Idem probatur ex 6 Synodo, et in 3 tom., disp. 81, sect. 8, S Secundo ex hoc, sufficienter tractavi, quantum ad materiam moralem spectat, neque aliquid hic addere necessarium videtur. Addi vero hic possunt, quae supra in simili puncto de mercatu in festis prohibito dixi; nam eisdem fere verbis fit in jure utraque prohibitio: et ita sensit Gloss. in dicto c. Decet, verb. Processus, ubi advertit, quod licet peccent, qui faciunt contractus mercium in ecclesia, per illum textum, nihilominus contractus validi sunt, quia in jure non irritantur, nec comprehenduntur sub irritatione placiti, quia illa, cum sit odiosa, non est extendenda; et in utroque consentit Panormitanus, in diet. c. Cum ecclesia, num. 6 et 7; et Sylvester, verb. Immunitas, 1, num. 3 et 4. Et constat etiam ex dictis de contractu facto in die festo. Et videri etiam potest Navar., d. c. 5 de Orat., n. 32, et 35, et 36 atque 37, ubi hanc prohibitionem latius explicat.

19. An haec prohibitio sit de jure ecclesiastico. — Dubitare autem potest aliquis, cur hunc actum hic numeremus, quia haec prohibitio non videtur esse ecclesiastici juris, sed divini, ac naturalis. Nam Christus Dominus in veteri templo hoc reprehendit tanquam grave crimen, Joan. 2, et Matih. 21. Imo advertit Alexander Papa, in cap. Ez multis, 1, q. 3: Et sollicite consideraudum, dicit, quod per totum textum S. Evangelii, nusquam reperitur , Dominuum tanta severitate , tamque districla censura justitie peccantes corripuisse, etc., sicut illos vendentes et ementes in templo. Et licet idem Pontifex illud statim transferat ad sensum mysticum, per illos vendentes et ementes, simoniacos intelligens, quod etiam Gregorius, Beda, et alii tradiderunt, ibidem relati in capitulis sequentibus, nihilominus certum est, ad litteram reprehendisse Christum, et corripuisse irreverentiam, quae per illas negotiationes templo fiebat, ut satis declarant illa ejus verba : Amferte ista hinc, et nolite facere domum Patris mei domum negotiationis. Nihil ergo aliud Christus in illo actu culpavit, nisi injuriam templi, quia in loco sacro, et orationis actibus deputato, profanae negotiationi ac lucro intendebatur; culpavit autem Christus actum illum, non quia positivo praecepto legis negotiatio in templo specialiter esset prohibita, quia nec tale praeceptum inven:tur, necChristus illud allegavit, sed sola veluti naturali ratione sumpta ex templi sanctitate et fine usus est; ergo multo magis nunc est hoc per se malum ex ipso divino ac naturali jure.

20. Fundatur. — Dupliciter posse spectari negotiationem. — Primus modus: aliquis actus negotiationis in templo fieri potest. — Wespondeo valde probabile hoc esse, ideoque, simphciter asserui, in citato loco tom. 3, hoc prohiberi, quia malum, quod etiam de aliis actibus dixi; et Navar., in cap. Qualitas, de Poen., d. 5, n. 23, fatetur eos, quos Dominus ejecit de templo, male fecisse ratione circumstantiae loci, et ideo fuisse a Domino correptos. Et ita etiam interpretatur d. c. Decet, de Immun., in 6, dicens, multa ibi reprobari, quia ob circumstantiam loci mala sunt. Haec vero ita intelligenda sunt, ut non de omuibus et singulis actibus in individuo accipiantur, sed de actibus his a toto genere, vel etiam regulariter. Duplicrter enim de negotiatione loqui possumus. Uno modo generatim, et secundum intrinsecam rationem suam; et sic dicere non possumus esse ex natura rei intrinsece malum omnem actum negotiationis, seu mercaturae intra ecclesiam factum; quia in individuo potest actus in se esse honestus ex objecto, nempe justitiae, et ex fine aliquo honesto, et potest fieri tali modo, ut sine perturbatione ecclesiae, vel alio incommodo fiat; ergo tunc non haberet de se malitiam sacrilezii ratione loci. Interdum vero posset aliquam habere tantummodo venialem, et levem, si in modo contendendi, vel vociferandi, aut alio simili esset aliquis excessns.

21. Secundus modus - negotiativ em suo genere ratione naturali prohibetur in templo fieri.—Aliter tamen loqui possumus de negotiatione et mercatura ex suo genere; et sic dici merito potest, rationem naturalem dictare, mercaturam non esse in templo exercendam, quia ex se habet magnam improportionem cum tali loco; estque actio multis periculis peccatorum exposita, ut non immerito Christus Dominus dixerit, facere ecclesiam locum negotiationis, nihil aliud esse quam facere illam speluncam latronum. Quia in negotiatione secundum se, et moraliter spectata, nunquam desunt furta, fraudes, perjuria, et similia, quae templi sanctitati valde repugnant. Unde in Imperfecto Chrysostomi in Matth., hom. 38, et habetur in cap. Ejiciens, d. 88, dicitur: Ejiciens Dominus vendentes et ementes de templo, significavit, quia homo mercator viz aut nunguam potest Deo placere. Sic ergo dixit Leo Papa, epist. 90, alias 92 et habetur in cap. Qualitas, de Poenit., dist. 5: Difficile est, inter ementis vendentisque commercium non intervenire peccatum. Sic ergo talem actum exercere in loco sacro, malum ex suo genere dici potest, maxime si frequenter fiat et faciendo ecclesiam domum negotiationis, licet necesse non sit, omnes et singulos actus esse malos; id autem satis est, ut actus simpliciter prohibeatur per legem positivam, quia licet non ita habeat intrinsece malitiam, ut ex natura rei inseparabilis ab ipso sit in omni individuo, habet tamen ut plurimum; leges autem morales attendunt id quod saepius accidit, et periculis ac incommodis moralibus occurrunt, et multa in individuo prohibent, quae secundum se mala non essent. Atque ita haec prohibitio absoluta de jure ecclesiastico dici potest, quia illa posita, jam non tantum es genere, sed in individuo omnis talis actus prohibitus est, et malus ; quamvis semper talis prohibitio magnum fundamentum habeat in naturali lege. Et eodem modo cum proportione intelligenda sunt quae de aliis actibus dicemus.