Caput 8

CAPUT VII. AN DIVIDBI POSSIT SIMONIA IN EAM QUJS IN MATERIA NATURALI VEL SUPERNATURALI VERSATUR, ET CONSEQUENTER AN DETUR ALIQUA SIMONIA IN MATERIA MERE NATURALI?

1. Incipit exponi secunda divisio, ex parte materia.— Quando aliquid dicitur materia simonice, non ex eo dicitur prohiberi omuis modus recipiendi aliquid temporale. —Post explicatum jus prohibens simoniam, dicendum sequitur de materia ejus, nam inde tanquam ex objecto habet rationem suam. Et quoniam haec materia multiplex est. per partes explicanda est, et in singulis declarabimus quo jure prohibeatur emptio et venditio circa talem materiam. Est autem hic pro tota hac parte sup-

ponendum , quando dicimus aliquam esse

materiam simoniae, non statim improbare omnem modum recipiendi aliquid temporale occasione illius materiae, sed solum pretium, vel quod habet rationem pretii. Quid autem necessarium sit, ut aliquid detur ut pretium, vel quando aliter dari intelligatur, in tertia divisione principali explicandum est. Hoc supposito, cum materia simoniae variis modis dividi possit, ab universaloribus incipiendo, proposita divisio ante omnia examinanda est. t quoniam ex dictis supra circa definitionem simoniae, manifestum est dari aliquam materiam supernaturalem simoniae, tota praesens quaestio huc revocatur , an possit dari aliqua simonia, quae in materia pure naturali versetur. Voco autem pure naturalem , materiam illam , quae potest esse in homine ex vi luminis ac rationis naturalis, ejusque naturali arbitrio subjacet. Haec autem duplex esse potest : una mere corporalis et humana, ut sunt bona corporis et fortunae ; alia, spiritualis aliquo modo, ut scientia, et res sacrae ad naturalem Dei cultum pertinentes. De prioribus rebus nulla est quaestio , notum est enim non esse materiam simoniae , et a fortiori patebit ex dicendis. Circa res ergo posterioris generis est nonnulla dubitatio.

2. An scientias naturales vendere sit simonia. — Primo quidem propter scientias naturales, quas homo materialiter acquirere potest et aliis communicare, illas enim pretio vendere videtur iniquum, quia rationes factae de simonia ad talem venditionem possunt ap- plicari. Nam etiam de his scientiis dici potest quod de sapientia dicitur Proverb. 3: Pretiosior est cunctis opibus, et omnia, quee desiderantur, huic non valent comnparari. Ergo etiam haec scientia non potest pretio aestimari; ergo iniquum est illam pretio vendere, habetque ex hoc capite eamdem malitiam quam simonia. Et ideo Sapiens, Proverb. 23, generaliter monet : Noli vendere sapientiam, et doctrinam, et intelligentiam. Potest hoc confirmari, primo, quia omnis veritatis cognitio, atque adeo omnis scientia est ab Spiritu Sancto, etsi naturalis sit, teste Augustino, lib. de Magist., c. 12, alias 13; ergo id satis est ut sit materia simoniae. Confirmatur secundo, quia scientia naturalis extenditur ad cognoscendum vercvta Deum ; ergo saltem illa cognitio naturalis Dei, est invendibilis ; nam contra reverentiam Deo debitam est vendere veritatem ejus. Alias, simplices et idiotae, qui per se non possunt naturalem cognitionem Dei assequi, cogi possent ad ilam emendam, et qui pretium non haberent, cogerentur illa cognitione carere, sine qua beati esse non possunt, quod absurdum est. Unde tandem confirmatur, quia alias posset homo beatitudinem suam naturalem pretio comparare, quod per se statim apparet absurdum. Sequela vero patet, quia beatitudo illa naturalis per industriam hominis potest obtineri , stando in pura natura, ut nunc loquimur.

3. An esset simoniacum cendere illa, quibus Deus coleretur ab homine in pura natura creato. — Secundo ac principaliter est difficultas, quia in pura natura esse posset , et deberet cultus Dei religiosus ; unde posset etiam esse sacrificium, et consequenter etiam sacerdotium, caeremonise religiosae, quae suo modo ad beatitudinem naturalem consequendam , vel ad Dei favorem impetrandum deservirent. Ergo in his omnibus esset tunc sufficiens materia simoniae, cum tamen tota illa materia naturalis sit. ut constat. Probatur consequentia, quia tunc, etiam posita humana institutione circa haec omnia, iniquum et contra Dei reverentiam esset sacerdotia vel sacrificia vendere, et sic de caeteris. Et confirmatur, quia circa talem materiam naturalem, verum sacrilegium contra naturalem legem committi posset per alias actiones, quibus res illae sacra conculcarentur, aut ad communes usus transferrentur, et indigne tractarentur. Nam sacrilegium religioni ex natura rei npponitur, ideoque ubi est vera religio, etiam verum sacrilegium esse potest. Ergo etiam esset sacrile- gium commutare illas res sacras pro temporali pretio, nam per hoc indigne tractarentur; hoc autem sacrilegium simoniam vocamus, ut diximus ; ergo.

4. Duplicia dona intellectus, et voluntatis in hominc intelligi possunt.—In hoc puncto supponendum est tantum duplicia dona spiritualia et naturalia, in homine intelligi posse, intellectus scilieet et voluntatis: ad haec enim omnia reducuntur quae excogitari possunt. Et in eis est considerandum, spiritualia dona, quae in homine sunt, non posse a possidente secundum suam substantiam vendi, non solum jure, sed neque etiam facto, ita, scilicet, ut in alium transeant physice, ut per se illum perficiant, quia non possunt ab uno ad alium transferri. Sicut enim non possum alteri donare meam propriam animam, nec intellectum aut voluntatem, ita nec habitus vel actus qui in his potentiis sunt. Solum ergo potest in his intelligi venditio, quantum ad usum talium donorum, id est, quantum ad externa opera, quae ab illis procedunt, et in alterius utilitatem vel commodum fieri possunt. Potest autem haec venditio intelligi, quantum ad factum spectat, vel tantum vendendo ipsa opera talium donorum, vel quodammodo vendendo fontem illorum ad eum modum quo venditur homo, quando venditur libertas ejus. Ita enim posset artifex vel philosophus vendere alteri suam artem, non ut illum doceat, nec etiam ut suam perfectionem intellectualem physice in alium transferat ; sed ut civile dominium ejus alteri tribuat, ita ut qui vendit, teneatur uti arte vel scientia, ad nutum vel voluntatem alterius, et illi tantum pro illis fructificare et lucrifacere. In quo est etiam considerandum, duplices effectus seu duplicia opera provenire ex virtutibus intellectus. Quaedam enim sunt mere corporalia, sive transeuntia, ut cantus, pulsatio citharae, et sun:lia, sive permanentia, ut pictura, etc. Alia dicuntur spiritualia, non quia per corpus non fiant (quia inter homines non potest esse communicatio talium aonorum, nisi medio corpore), sed quia proxime et per se ordinantur ad instruendam mentem alterius, vel voluntatem movendam aut dirigendam. De prioribus ergo nulla est quaestio ; tum quia (ut dixi) non computantur inter spiritualia, etiam naturalia ; tum etiam quia per se notum est vendi posse, et justo pretio aestimari. Solum ergo de posterioribus est nonnulla sententiarum diversitas.

5. Dona intellectus et voluntatis vendere, simoniam esse quidam dicunt. — Prima opinio docet, nec voluntatis dona neque intellectus vendi posse licite, et sic eum, qui vendit scienuam naturalem, simoniam committere. Quam sententiam ex Theologis antiquis tenuit Altisiodorensis, lib. 3 Summse, tract. 27, cap. 3, quaest. 2, sequitur Alens., p. 2, quaest. 167, memb. 4, dub. 2, et Divus Thomas 4, d. 25, quaest. 3, art. 2, quaest. 2, in corp., et ad 8, Quodlib. S, art. 11, ubi sic iilam explicat. Quia docens scientiam vel artem humanam, licet possit locare operas suas, si intendat veritatem ipsam vendere, simoniacus est. Et idem sequitur Sylvester, verbo GSimonia, quaest. 10, et verb. Doctor., quaest. 9. Ex Canonistis citatur pro hac sententia Glos., in cap. Non lictt, 11, quaest. 3, et sine dubio multum favet, quatenus ait advocatum vel jurisperitum posse quidem pecuniam accipere pro consilio, vel patrocinio. quando in eo laborat ; tamen si sine speciali studio et labore possit illud dare, teneri gratis dare ; non dicit tamen esse simoniam, si aliter faciat. Referuntur etiam Hostiens. et alii in cap. Quia nonnullis, de Magist. Sed illi non loquuntur de simonia, scd disputant quando magister justc vel injuste aliquid exigat ab auditoribus. Unde non video cur Soto diserit hanc esse opinionem communem juristarum. Quidam vero hanc sententiam limitant, dicentes venditionem talium rerum esse simoniam lato modo, ncn proprio. Sicut Glossa, in cap. 1 de Magist., verb. Consuetudinis, quasi simoniacum vocat, vendere licentiam docendi. Et Richard., 4, d. 25, art. 3, quaest. 2, quasi simoniam appellat pretium doctrina exigere, quando quis alias recipit justum stipendium pro legendi munere. Citatur etiam pro hac sententia Anton. Sed revera illam non docet, licet in aliis non distinguat simoniam a turpi lucro, 9 part., tit. 1,cap. 5. S 16. not. 6.

6. Secunda opinio, asserens vendere dona naturalia non esse simoniam.—Secunda opinio est extreme contraria, nimirum nullum genus simoniae posse versari in materia mere naturali, ac subinde in homine in puris naturalibus constituto non posse hoc genus vitii reperiri. Et consequenter neque in homine qui nunc colit Deum, ductus sola ratione naturali, sine ulla fidei vel rerum supernaturalium cognitione ; haec enim omnia sese consequuntur, ut constat. Ratio vero omnium est, quia materia simoniae est res spiritualis, et denominatur ab spiritu increato et non creato, ut supra dictum est circa definitionem ; hujusmodi autem res spiritualis supernaturalis est, et pertinens ad ordinem gratiae. Cujus rei fundamentum ex Scriptura sumptum est, in qua solum de donis Spiritus Sancti, et gratiis gratis datis, vel ministeriis spiritualibus sermo est, ubi hujus vitii fundamentum, et malitia indicatur, ut patet ex Matth. 10, Act. 8; ergo. Et confirmatur, nam malitia simoniae in hoc consistit, quod non gratis datur id quod gratis acceptum est, vel quia venditur id quod non est proprium, aut id quod vendibile non est: nihil autem eorum convenit in naturalia opera, quantumvis spiritualia, seu intellectualia, quia illa gratis non accipiuntur, sunt enim naturae debita. Et quamvis ipsa natura gratis accipiatur ab ejus auctore, tamen ipsa non venditur, sed aliquis usus ejus, qui supposita naturae institutione debitus illi est; unde quicquid hujusmodi est, proprium est ipsius hominis, nam propria industria et viribus illud acquirit, snoque arbitrio subjacet. Denique, licet tale bonum secundum physicam proportionem non habeat comparationem cum materiali pretio, tamen secundum moralem aestimationem, et in ordine ad usus humanos potest illam habere, et venditioni exponi, vel pecunia comparari, nec in hoc fiet alicui injuria, nec aliunde apparet indecentia, aut deordinatio in tali actione; ergo. Atque hanc scntentiam tenet Soto, si attente legatur dicta quaest. 5, art. 1.

7. Dona naturalia in tres classes dividuntur. — Pro resolutione, adverto aliud esse quaerere, an vendere haec spiritualia dona naturalia sit simonia, vel generalius quaerere, an sit bonum vel malum; posset enim esse malum, quamvis simonia non esset. Distingui etiam raeterea po.sunt haec bona in tres classes. jusedam enim sunt mere intellectualia, et talia voco, omnia illa quae perficiunt intellectum, sive speculativum, sive practicum, et per se non ordinantur ad honestatem moralem. In secundo ordine pono bona quae perficiunt tam intellectum, quam voluntatem in ordine ad honestos mores virtutum moralium, nt praecise versantur circa objecta et personas creatas. In tertio specialiter constituo ea quae spectant ad naturalem cultum, et religionein Dei, ut naturaliter cognosci potest et coli.

8. Dona intellectualia sive speculativa, sive gractica, non sunt materia simonie. — Dico primo : spiritualia dona naturali more intellectualia, sive speculativa, sive practica, eo modo quo de facto ab homine vendi possunt, nec sunt, nec esse possunt materia simoniae. Hanc assertionem sumo ex D. Thoma 2. 2, quaest. 71, art. 4, ad 2. et quaest. 100, art. 3, ad 3; Cajetano, dicto art. 3. et in Sum., verb. Simonia ; eamdem docent in 4, distinct. 25, Richard., artic. 3, quaest. 2; Palud., quaest. 5; Durand., quaest. 3; Angel., Simon., 1, in principio; Armach., lib. 10., cap. 8; Adrian., Quodlib. 9; Navarrus, Victor.. Soto, et moderni omnes. Et probatur sufficienter ex fundamento secundae sententiae, quia simonia est peccatum contra religionem ; in tali autem venditione nihil agi potest contra religionem, sive infusam, sive mere acquisitam et naturalem; ergo. Major supponitur, tum ex dictis, tum ex conceptu omnium loquentium de simonia; tum etiam quia nisi in hoc conveniamus, non potest esse firma, et (ut ita dicam) univoca disputatio ; alias enim omne vitium commissum in rerum venditione poterit quis vocare simoniam. Minor autem etiam videtur per se nota, quia venditio illa nullo modo est contra religionem vel cultum Dei, quia materia ejus non habet Deum pro objecto quod, vcl cui, ut patet de omnibus artibus humanis, et de scientia juris humani , mathematicis, philosophia natnurali, etc. Et licet contingat scientiam habere Deum pro objecto, ut metaphysicam, non refert, quia non respicit illum ut colendum, sed ut speculative cognoscendum. Est ergo manifestum in hac actione non intervenire irreligiositatem aliquam, ac subinde nec simoniam. Quod amplius explico : nam si per impossibile posset quis scientiam alterius destruere, vel per maleticium memoriam ejus prorsus auferre, peccaret contra justiiiam, non vero contra religionem ratione nocumenti, sed solum ratioue maleficii, quando intervenerit, quod est per accidenus, et est vitium alterius generis ; ergo sigpum est illam non esse materiam religionis nec vitii contrarii, scilicet sacrilegii, et consequenter nec simoniae.

9. Vendere haec bona naturalia non habet malitiam moralem, et quamvis aliquam habeat, simonia non est. — Dico secundo : vendere haec bona intellectualia , eo modo quo vendi possunt de facto, per se loquendo nullam malitiam moralem continet, et si contingat illam habere, simonia non erit. Probatur prima pars, quia nemo potest vendere haec bona, prout illa in se habet, ut transferat in alterum, quia hoc stultum esset , cum sit impossibile, et ita hoc non potest esse justum neque injustum , nec morahter consideratur. De facto ergo potest homo vendere illam operam, et laborem quem ponit in doccnao, sive iantum unum actum vendat, sive locet operam suam ad multum tempus, sive quodammodo vendat totam suam artem concedendo alteri totum usum, et fructum ejus in perpetuum, seu obligando se in perpetuum, ad utendum vel lucrandum cum ilia ad arbitrium alterius. In toto ergo hoc facto non invenitur iniquitas per se loquendo, quia nec est contra religionem, ut declaratum est, nec est contra justitiam, quia illa omnia possunt arbitrio hominum justo pretio aestimari, ut constat ex usu et communi hominum aestimatione, a qua pretia rerum temporalium, corporalium et humanarum accipi solent. Et juxta hanc considerationem, solet res natura sua nobilior minori pretio aestimari, ut equus quam servus, quia in ordine ad humanos usus utilior reputatur. Item ille labor docendi, sive utendi arte aut liberali, aut mechanica, corporalis est, licet per intellectum dirigatur; est ergo pretio aestimabilis; ergo si justo pretio vendatur, nulla erit injustitia. Suppono enim ex parte contrahentium concurrere alias conditiones necessarias ad justitiam, ut facile fieri potest ; quod si interdum non concurrant, erit per accidens ; hic autem per se loquimur. Et eadem ratione nihil in eadem venditione per se committitur contra charitatem, quia nemo tenetur, per se loquendo, laborem suum et operam pro alio gratuis impendere ; quod autem interdum possit teneri propter necessitatem , est per accidens ad prsesentem considerationem. Sic enim etiam potest in hoc peccari contra religionem, ut si quis habens votum gratis docendi. pretium acciperet, quod, ut constat, extrinsecum est.

10. Atque hinc facile probatur altera pars, quam probat Soto simul cum prima assertione; quia si vendere doctrinam naturalem esset simonia, etiam vendere laborem et operam adjunctam, esset simonia, sicut de sacramentis infra dicemus. Sed responderent ali, vel non vendi laborem , sed locari pro stipendio, quod etiam in spiritualibus licet ; vel ex natura rei non esse simoniacum vendere materiale sine formali. Sed profecto etiam vendere formale non est simonia, ut statim dicam. Propria tamen ratio hujus partis, est eadem quae primae conclusionis. Quia materia illius actus non est materia religionis ; ergo licet circa illam peccetur, erit injustitia, vel immisericordia (ut sic dicam), non simonia; vel, si ratione voti materia fiat religiosa, esse poeterit infidelitas in Deum, quod est vitium longe diversum a simonia. Magis tamen haeec pars intelligetur per aliquas illationes, quibus possunt ex hoc principio aliqui morales casus definiri.

11. Non est simoniacus qui vendit doctrinam, etiamsi intendat vendere veritatem naturalem. — Ex dictis ergo sequitur primo, non esse simoniacum illum, qui vendit doctrinam, etiamsi intendat directe vendere ipsam veritatem naturalem. Probatur , quia illa veritas nee per se supernaturalis est, ut supponitur, nec est res sacra, aut per se ordinata, et instituta ad cultum Dei; ergo non est in materia simoniae ; ergo, licet intentio directe feratur ad illius venditionem, non facit actionem simoniacam. Atque hoc significavit divus Thomas in dicto art. 3, mutando loquendi modum quem in Quodlibetis tenuerat, ubi venditionem veritatis naturalis vocat simoniam. In dicto tamen art. 3, solum dicit graviter peccare, qui sic vendit veritatem ; et eodem modo loquitur in quarto.

12. Cur sit grave peccatum vendere veritatem et quale sit. — Sed quaeres, cur illud sit grave peccatum, et quale sit. Respondeo, juxta ea quae Sanct. Thomas significat, tunc aliquem proprie vendere veritatem, quande ultra condignum pretium sui laboris, vel operis quod ponit in docendo, aliquod speciale pretium pro veritate ipsa exigit; tunc enim injustiuiaam committit, quia vel bis vendit idem, vel vendit rem non suam. Veritas enim considerari potest duobus vel tribus modis. Primo, ut est in mente docentis, et sic non venditur, quia ut sic non datur alteri, unde pro illa ut sic pretium accipere, clara esset injustitia. Secundo, consideratur ut est in signo, in verbis, vel scriptura docentis, vel, quod idem est, ut in illis verbis est objective respectu addiscentis. Et ut sic non distinguitur ab ipsa doetrina ; unde, licet maxime vendibilis esset, non posset vendi pretio distincto ab ipsa doctrina, quia qui tenetur docere, tenetur veritatem docere. Ergo vendere hoc modo veritatem disUncto pretio ab ipsa doctrina, est idem vendere bis. Hoc autem fit quoties, ultra justum pretium pro labore docendi, aliquid accipitur propter ipsam veritatem, quae dicto modo est in doctrina, quia in prima obligatione ad docendum includitur obligatio vera docendi, unde idem bis venditur. Tertio, potest veriias considerari ut incipit esse subiective in mente discentis ; et ut sic jam non computatur inter bona docentis, sed addiscentis, quod bonum ipse sibi acquisivit suo labore et industria; ergo non potest doctor pro illa veritate sic spectata, peculiare seu majus pretium postulare, quia non potest vendere rem non suam; et pro auxilio quod ipse tribuit discipulo ad acquirendam veritatem illam, jam accepit condignum pretium in suo opere et labore, nam illa industria non est quid distinctum ab opere et labore. Sic ergo potest committi peccatum injustitiae in venditione veritatis. Non est tamen simonia propter rationem dictam. quia illa materia et inaequalitas est alterius ordinis. Si vero ponamus magistrum nec velle, nec accipere pretium excedens valorem sui operis et laboris, licet directe intendat vendere veritatem ipsam, non video in illa intentione gravem malitiam, vel iniquitatem, sed ignorantiam, quia ille nescit adaptare intentionem actioni justae quam facit; vel certe intentio ita interpretanda est, ut ille velit expresse se obligare ad veritatem docendam, et hoc modo directe intendat veram doctrinam, et solidam, non fucatam, vanam et falsam: at hoe bonum est.

13. Non peccat qui auget pretium suae doctrie propter aliquam ejus excellentium, licet in docendo minus laboret. — Secundo, infero non peccare aliquem, etiamsi augeat pretium suae doctrinae, vel propter doctrinae nobilitatem, vel propter exuniam peritiam personae, etiamsi labor corporalis major non sit, imo licet sit minor vel nullus. Hoc att:git Soto argumentando contra primam sententiam, hinc a signo bene colligens hanc non esse materiam simoniae. Nam in materia simonuiae, licet coningat rem materialem subjectam spirituali esse aestimabilem pretio, non potest tamen pretium augeri propter id, quod est spiriaale in tali materia ; at hic licet augere pretium laboris et operis, propter dignitatem scientiae et doctrinae. Hoc autem ita esse constat ex communi usu omnium universitatum ; nam, caeteris paribus, majori stipendio conducuntur magistri nobiliorum scientiarum, vel artium ; et excellentiores ac famosiores in unaquaque arte carius solent vendere suam docttinam, quam inferiores in eadem. Batio autem est, quia doctrina ipsa ex objecto redditur dignior, et consequenter, prout vendibilis est, redditur eiiam majoris aestimauonis et valoris. Et similiter ex parte personae docentis plurimum augetur doctrinae aestimatio, nam ut Ambrosius dixit: Primus discendi ardor nobilitas est magistri. Unde etiam ad omnem humanum usum doctrinae multum valet aestimatio, quae ex auctoritate docentis nascitur. Ergo totum hoc considerari juste potest ad pretii aequalita- tem, ac subinde potest juste augeri pretium ex his capitibus. Quare non bene dixit Glossa supra citata, teneri Doctorem ad dandum gratis consilium, quando sine studio et labore illud dat. Est enim hoc falsum, quia illa actio non solum ex labore, sed ex se, et ex aliis circumstantiis habet suum valorem. Eo vel maxime quod in compensando tali opere, non est tantum consideranda facilitas quam nunc habet operans in illo praestando, sed pensandae sunt omnes praeteritae expensae ac labores, quibus facilitas illa comparata est; nam omnia illa nunc influunt in hoc opus, redduntque illud majori valore et pretio dignum.

14. Licet talis doctrina sine labore sit parta, potest ejus usus cendi. — Adde denique quod, Ecet illa scientia naturalis esset sine ullo labore parta, vel a Deo per accidens infusa, non esset injustum neque illicitum, per se loquendo, illius usum seu doctrinam vendere juxta condignam aestimationem talis operis secundum se spectati, quia opus ejusdem rationis est, et ejusdem valoris et aestimationis, etiamsi principium ejus miraculose collatum fuerit, quia etiam tunc principium ipsum naturale manet. Sicut si Deus miraculose alicui restituat manum aridam, non minus potest vendere opera ejus, quam si a nauvitate illam haberet. Denique valor rei non semper attenditur ex modo quo comparata est, nec ex pretio magno, aut parvo, aut nullo quo constitit, sed ex intrinseca natura, et valore ejus juxta communem aestimationem.

15. Unde obiter constat quam sit infirmum argumentum Altisiodorensis, probantis scientiam non posse vendi, quia omnis scientia est gratis ab Spiritu Sancto. Nullius enim valoris est consecutio; tum quia naturalis scientia est ab Spiritu Sancto gratis, ut ab auctore naturae, pon ut auctore gratiae; ille autem respectus non reddit rem invendibilem, alas nihil vendi posset; ium etiam quia, licet esset data supra ordinem naturae, atque adeo quodammodo magis gratis quam naturala dona, nihilominus opera qua ex illa nascuntur, ut doctrina, artificia, et similia, sunt opera naturalia omnino, et ejusdem valoris et aestimationis cum his quae oriuntur a principio naturaliter consecuto. Dixi autem per se loguendo, id est, ex vi talis operis, et ex sola rei natura, quia si Deus infunderet talem scientiam per modum gratiae gralis data in ordine ad tidei confirmationem, et ad communenm utilitatem spiritualem Eeclesiae, et ad hunc finem daretur specialis gratia actualis in ipso usu talis scientie, tunc jam reputaretur ut gratia simpliciter supernaturali, et aliter esset judicandum de illa, juxta dicenda inferius de gratiis gratis datis. Et ita sentit Navar., capit. 24, num. 99: dicit enim ad propriam simoniam nan satis esse donum esse supernaturaliter datum, nisi sit datum ad salutem animarum. Idemque sentit Sot., d. quaestione 5, verb. Colligamus ergo, post secundam conclusionem.

16. Qui carius quam par est vendit doctrinam, injustus est, non simoniacus. — Tertio, infertur ex dictis, si quis vendat docirinam suam carius quam par est, ut duplicatum pretium accipiat, fore quidem injustum, non tamen simoniacum. Exemplum vulgare est de magistro, qui cum habeat ab Ecclesia condignum stipendium, ut publice omnes advenientes doceat, a singulis discipulis aliquid exigit. De quo puncto videri possunt Doctores Canonistae, in capit. primo de Magist., et Summistae, verb. Doctor, qui imprimis dubitant an illud liceat necne; deinde si non hceat, quale peccatum sit. Sed primum ad nos non spectat, et breviter placet quod Panormitanus ait, spectandum esse modum pacti et conductionis, et leges pacti esse servandas. Nam si conductus est, ut gratis omnes doceat, sive divites, sive pauperes, sive iucolas, sive extraneos, a nullo potest aliquid licite exigere, quia agit contra obligationem; si vero solum pro pauperibus docendis conductus sit, ut videtur esse casus illius capitis prim (licet possit habere alium seusum), tunc poterit a ccipere aliquid a divitibus, et sic de aliis, semperque supponendum est quod stipendium sit sufficiens ; nam si sit inaequale, alia erit ratio. Item hoc procedit quando magister exigit; si vero sponte offeratur, non peccat accipiendo. Quod si de modo conventionis et pacti non constet, tunc onsuetudini stand um erit, ut Panormitanus concludit.

17. Magistrum ab Ecclesia pretio conductum ad docendum non esse simoniacum, si alud preLwm esigat a discipulis.— At vero (quoad secundum punctum quod ad nos spcctat) quando hoc illicite fit, aliqui Doctores vocant illud simoniam, ut Angel., verb. Magister, num. 11, citans Hostiensem, Archidiaconum, et alios. Alii vocant quasi simoniam, ut hichard. supra. Sed D. Thomas solum dixit non licere. Et revera non est nisi injustitia, nec habet commercium ullum cum simonia. Loquimur enim semper de Doctore conducto ad docendas tantum naturales scientias, seu liberales artes, nam de sacra doctrina nihil hactenus diximus, nec etiam de speculativa, seu scholastica Theologia, quam in tota doctrina hujus capitis non comprehendimus, quia specialem difficultatem habere potest, eo quod supernaturalis siL; et ideo illam reservamus considerandam cum aliis supernaturalibus donis. Ieitur excessus ille factus a magistro conducto pro talibus scientiis, contra justitiam quidem est, ut ex dictis satis patet, non est tamen simonia, quia materia non est capax, ut dixi. Neque ille peccat contra religionem, magis quam si esset praeceptor conductus a saeculari republica seu potestate, et similem excessum committeret. Solum posset circa hoc dubitari, quando Ecclesia, vel Episcopus contulit alicui beneficium cum onere docendi; tunc enim videtur doctrina esse annexa rei spirituali: sed de hoc dicemus infra.

18. Non datur simonia quando preeceptor non vult vacare a legendo, nisi accepto pretio a discipulis. — Quarto, infero non esse simoniam, si praeceptor nolit vacare a legendo, nisi pretio accepto a discipulis, sive id faciat inp die festo, sive in non festo. Quod adverto, quia divus Thomas, dicto art. 3, ad 3, dicit eum, qui habet ab Eeciesia stipendium ut doceat, non posse licite aliquid recipere, u£ aliqua festa faciat vel pratermittat. Uhi non ait hoc facere esse simoniam, sed tantum non licere. Alii vero dicunt esse simoniam, si vacatio a lectione ordinetur ad festum colendum vel non colendum, et propter illam aliquid accipiatur, secua si tantum recreationis gratia. Ita Sylvester supra, et Angelus, verb. Magister. n. 14. Sed dico hanc non esse materiam simoniae, simpliciter loquendo; nam si dies sit festus ex praecepto Ecclesiae, non pertinet ad debitam observantiam ejus docere vel non docere ; nam si quis doceat illo die, non violat festum ; et si non doceat, non propterea melius colit illud, sed hoc pendebit ex intentione et voluntate vacantium. Ergo sicut recipere pretium pro lectione illius diei non est simonia, ita nec recipere pro vacatione a lectione est simonia, quia illa materia etiam illo die non est religiosa, sed indifferens. Quod autem illa vacatio a lectione ordinetur a discipulis vel magistro ad melius vacandum Deo, exirinsecum est, nec mutat naturam operis; nec enim privata auctoritas, aut intentio ad hoc sufhicit. Unde a fortiori sequitur idem dicendum esse, quando vacatio conceditur in die profesto, quia tunc etiam id quod venditur, non esi religiosum. Quod autem alii velint illa vacatio- ne uti ad cultum religiosum, non satis est, alias non liceret vendere candelam et vinum, ctc., quando emitur ad cultum tantum rehgiosum. An vero illud liceat, neene, ex obligatione magistri pensandum est. Nam si ile ex officio et stipendio tenetur docere tali die, vel etiam si vacare tenetur, non licet illi, pretio vendere vacationem, et in hoc casu loquitur D. Thomas, et tunc peccabit contra justitiam vel obedientiam pro ratione obligationis. Si vero res voluntaria sit, non est perse iniquum vendere privationem operis, scu oblhigationem ad non operandum aliquid, quod posset sine iniuria alterius facere.

19. Dare licentiam docendi propter pretium non est simonia. — Ultimo inferri potest, quid dicendum sit de licentia docendi, de qua tractat Glossa, in dicto c. 1 de Magist., et vocat quasi simoniam. Et idem sequitur ib Panormitanus, dicens esse simoniam largo modo, non stricto. Verumtamen si illa licentia non pendeat ex potestate spirituali, non est unde actio illa sit simonia, ut docent Hostiens. ibi, et Angel., verb. Magister, num. 15, et alii quia illa non est materia simoniae; si enim actio ipsa docendi non est materia simoniae, cur erit talis licentia? Adde distinctionem illam de larga et stricta simonia, nullum habere funlamentum in praesenti, et rem obscuriorem rcddcre, quia non explicatur illo modo, an peccatum illud sit contra religionem, necne; et ideo simpliciter negandum est esse simoniam, quia revera non est contra religionem. Erit autem contra justitiam, quando pradlatus vel magistratus quilibet tenetur ex officio illam licentiam dare, ut, verbi gratia, quando persona est ideonea, et nulla ratio boni communis occurrit, propter quam liceat illam impedire a tali munere. Et in eo casu tenetur, qui pretium recepit, illud reddere ei qui dedit, quia ille injuriam passus est. At vero quando persona non est idonea, et superior posset et deberet negare taiem licentiam, tunc respectu dantis non esset injustitia negare illi licentiam; et ideo nec est propria injustitia respectu illius, si ei detur propter pretium ; sed est turpe lucrum ; tum quia est contra jus ecclesiasticum in toto fere titulo de Magist.; tum quia etiam est contra jus naturale, ratione officii debiti; et ex hac parte videtur esse contra justitiam dehitam communitati ratione officii. Et inde videtur probabile satis, quod ait Angeius, tunc restituendum esse pretium, non ei qui cedit, quia non est illi facta injuria, «ed reipubliese, cui facta est; fiet autem illi restitutio dando illud pauperibus. Dixi autem: Si licentia non pendeat a potestate spirituali, utique tanquam actus ejus, quia si sit actus potestatis spiritualis, censeri potest propria simonia illam vendere, ut ex postea dicendis constabit.

20. Naturalia bona moralia, non sunt mzcteria simonim. — Dico tertio: naturalia bona moralia, id est, quae inter homines tantum versantur, non sunt materia simonise, neque illa vendere est, per sc loquendo, aliquod peccatum ; interdum vero esse poterit contra charitatem et justitiam, nunquam tamen erit vera simonia. Hanc conclusionem intendunt etiam Doctores supra citati, maxime qui absolute negant bona mere naturalia, quantumvis in illo ordine spiritualia, esse materiam simonia; nam haec, de quibus tractat haec assertio, mere naturalia sunt. Et ratio constat ex dictis, quia hae actiones, et tota materia in qua versantur, non solum naturales sunt, sed etiam ad religionem non pertinent; ergo nullo modo pertinent ad materiam simoniae. Consequentia patet ex dictis, et antecedens ex terminis ipsius assertionis constat ; ideo enim locuti in ea sumus de bonis mere humanis, ut excluderemus quae ad Dei cultum dicata sunt, de quibus statim dicemus. Denique declarari hoc potest eodem modo quo praecedens conclusio, servata proportione ; nam haec bona moralia spiritualia esse possunt aut prudentia intellectus, sub qua comprehendo omnem scientiam moralem practicam, quatenus judicare et consulere potest, quid agere liceat vel non liceat; aut virtutes morales voluntatis, praesertim illae quae ad proximum, seu ad communem societatem hominum ordinantur. Constat autem haec bona, ut sunt habitus mentis, in seipsis vendi non posse, nec jure, necfacto, quia non potest unus homo suos prudentiae vel virtutis habitus in alium transferre, neque alium habitum illi infundere. Solum ergo potest in his bonis intercedere venditio ratione operationis talium virtutum moralium, quatenus ab uno fiunt in commodum alterius. Et talis venditio nec est per se mala, quia illae operationes sunt corporales et humanae, et pretio aestimari possunt, et earum homo est dominus ; nec etiam esse possunt materia simoniae, etiamsi alias inique vendantur, propter rationem declaratam. Atque haec conclusio ex sequentibus illationibus noticr fiet.

21. Non est simonia pecunian accipere pro dando consilio. — Ex hac ergo assertione, sequitur primo non esse simoniam pretium ac- cipere pro dando consilio morali, quatenus ex principiis lumine naturae notis pendet, vela jure aliquo humano scripto, etiamsi detur in oerdine ad conscientiam naturalem (ut sic dicam), seu ad operandum et faciendum honestum, et vitandum pravum. Patet, quia tota Ahaee materia est mere naturalis, et nullo modo sacra. Sed quaeres an tale consilium vendere turpe sit. Respondeo, per se loquendo, non esse intrinsece malum, quia non est injustum ; est enim talis actio pretio aestimabilis, non solum propter studium et laborem, sed etiam propter dignitatem, quam in illo genere habet. Neque etiam est contra charitatem, misericordiam, vel aliam similem virntem , per se loquendo, quia nulla est ratio talis contrarietatis vel deordinationis. Atque ita de consilio humano seu moraii in genere docent omnes Doctores, ut videre licet in Victor., Soto, et aliis supra. Declarando tamen illud consilium, magis loquuntur de consilio politico, ut sic dicam, id est, ordinato ad actionem et jura civilia, et ad vincendas lites. et similia, quam de consilio dato solum ad dirigendam operationem quoad honestatem mocralem ejus. Àd primum autem genus consilii pertinet patrocinium advocati, et consilium jurisconsult, de quo manifestum est posse vendi, juxta sententiam Augustini, epistola 54 ad Macedon., capit. ultim. 14, quaest. b, et capite Non licet, 11, quaest. 3; et tractat divus Thomas 2. 2, quaestion. 11, artic. 4, et ibi Sot. et alii, et Anton., 3 part., tit. 6, c. 2, S 4, ubi merito rejicit limitationem Glossae in dicto c. Von Licet, scilicet, id intelligi, quando non sine opera et labore tale consilium datur; non est enim necessaria limitatio, ut supra de doctrina dixi, nam est eadem ratio. Et ita simpliciter docent Archidiac. et omnes ibi.; Felin., referens Hostiens. et immol., in c. Per tuas, 4, de Simon., numer. 3; late Tiraquel., referens plures, de Nobiht., c. 29, num. 30 et sequentibus; Rebuffus, in tract. de Priv. Schol., Privil. 46.

22. Quando consilium datur in foro conscientie tantum, potest etium pro illo accii pretum. — Objectio. — Besponsio. — isti vero auctores non declarant an hoc proccaat, etiam quando consilium datur in foro conscientiae tantum. Dico tamen eamdem esse rationem, quando consilium est mere naturale, ut nunc loquimur, et in ordine ad conscientiam naturalem (ut sic dicam), id est, ad naturalem honestatem. Quia etiam totum illud est bo- num naturale, tam in se, quam ex parte principii a quo procedit, quam etiam ex parte termini ad quem tendit. Dices: etiam honestas naturalis non potest vendi, quia non potest pretio aestimari, nec comparari cum temporalibus bonis. Respondetur: licet honestas secundum se vendi non possit, tamen industria et auxilium ad cognoscendum et operandum honestum, vendi potest. Item, licet opus honestum non possit pretio aequari, potest iamen, quatenus laboriosum est et delectabile, vel alias utile, humanam sestimaUuonem recipere, ut mox videbimus; ergo et consilium, quod de illo datur, potest simiIiter aestimari. Unde colligitur, si in tali venditione seu pretio excedatur, injustitiam commiiti, non simoniam. Quando vero et quomodo in hoc peccare possint vel advocati, vel similes consulentes, tractatur in materia de Justitia, d. q. 71, d. 2. Et ex jurisperitis videri possunt citati auctores, et moderni, qui plures referunt : Didacus Per., l. 2 Ord. Castel., tit. 19, leg. 2; Azeved.. ad leg. nove Hecopil. ejusdem regni, l. 2, tit. 16, leg. 18 et 21; et late Tiraq., supra.

23. Non est simonia stando in pura natura, accipere pretium pro euhortatione ad virtutem moralem. —Secundo, sequitur non esse simoniam, stando in pura natura, accipere pretium pro exhortatione aliqua ad virtutem moralem, et ad vitanda peccata contra naturae legem, sive in publica oratione et quasi concione fieret, sive in privata admonitione vel correctione. Ut si communitas aliqua induceret philosophum aliquem, vel eloquentem oratorem, ut populum ad virtutem excitaret. Non enim excedit hoc munus limitationem rationis naturalis, et fortasse inter Gentiles vel alios infideles est in usu. Dicimus ergo bujusmodi homines posse vendere et locare suas operas, non solum per modum sustentationis, ut nunc fit, et postea videbimus, sed simpliciter per modum contractus venditionis, vel aequivalentis illi, compensando non tantum laborem corporalem, sed etiam dignitatem actionis, et majorem industriam, et alias qualitates actionis et personae. Quia tota illa actio est mere naturahs (ut sic enim de illa loquimur), et non spectat per se ad rehcionem, sed ad bonam politiam, vel ad summum ad bonam moralem gubernationem reipublicae. Et confirmatur, quia in republica romana, verbi gratia, patronus alicujus causae orans publice in Senatu, exhortando judices ad faciendam justitiam vel gratiam, pote- rat vendere suum patrocinium sine ulla umbra simoniae, imo sine ulla injustitia vel turpitudine, si pro justitia pugnaret. Et idem intelligi posset in bello, in oratore efficaci ad exhortandos milites ad strenue pugnandum, posset enim suam actionem et suam industriam vendere. Idem ergo est in praesenti, quia perinde est provocare ad justitiam vel fortitudinem, et ad alias virtutes morales. Unde a fortiori constat, idem habere locum in privata correctione vel admonitione, ut si pater conduceret aliquem, qui filium corrigeret, admoneret, et monita honestatis daret. Quia in his omnibus, et similibus, procedit eadem ratio saepe repetita, quia tota illa actio, licet procedat a principio bono moraliter, et spirituali modo, et tendat ad similem terminum, non habet propriam rationem actionis sacrae, nec excedit naturae limites, et prout fit per corpus, habet suam aestimationem humanam.

24. Vendere opera misericordie non est simonia, nec per se citiosum.— Tertio, sequitur nullo modo pertinere ad simoniam, vendere opera misericordiae, justitiae, aut similia, nec per se vitiosum esse, nisi ubi ratio justitiae, aut charitatis, seu misericordiae ahud postulet. Hoc constat quoad priorem partem eadem ratione proxime facta. Quoad omnes vero declaratur exemplis, nam in singulis ratio statim apparebit. Nam servire infirmis, opus misericordiae cst, et sine dubio emi et vendi potest. Dices : potest vendi ratione materialis actionis, non quatenus misericordia est. Respondeo : omni modo, quo potest cogitari tale opus vendibile de facto, posset etiam jure vendi, per se loquendo, quia nulla ratio alicujus virtutis obstat. Unde in contractum deduci posset cum omnibus conditionibus externis necessariis ad virtutem, et honestatem talis operis. Nam cur non? De honestate vero, quae pendet ex interiori intentione secundum se spectata, non posset fieri pactum; quia illa sicut non cadit in cognitionem humanam, ita nec venit in humanum commercium ; nihil tamen vetat quin unus homo possit obligari alteri ad operandum tali intentione, vendendo intentionem non secundum se, sed ut causam talis operis, sicut potest interdum per legem humanam prohiberi intentio, seu interior affectus, ut influens in opus externum. Multo vero magis posset in pactum deduci, ut habeatur intentio simpliciter necessaria ad opus externum, tali modo exteriori factum, ut contraria intentio exterius non extendatur,

25. Praeterea, si judex venderet justitiam, sive bene, sive male alias faceret, non committeret simoniam in naturalibus vel politicis, ut D. Thomas et omnes Scholastici supra allegati, et Summistae docent ; et Glos., in cap. Vendentes, 1, quaest. 3, verb. Justitiam, quam Turrecrem. et alii ibi sequuntur. Idemque omnes hi auctores dicunt de testimonio ferendo; nam, licet pecunia recipiatur pro veritate dicenda, non erit simonia. In his vero casibus poterit committi aliquod peccatum, vel contra charitatem (si quis, in casu in quo tenetur ex misericordia gratis juvare proximum, vel consolari, vel corripere, autaliud simile beneficium facere, nolit nisi pretio facere, quod potest contingere in gravi necessitate et paupertate); vel contra justitiam, ratione officii obligantis ad tale opus faciendum sine novo praemio, quia ipsum officium suum affert sufficiens stipendium, sicut supra de Doctore dictum est ; vel quia venditur speciali pretio, id quod non est dignum pretio, ut contingit in mutuo, nam mutuare sine dubio est opus misericordiae; si quis tamen pro tali opere exigeret speciale pretium, distinctum a capitali, injustitiam committerev ; illa tamen malitia usura esset, nonp simonia; vel denique potest esse illicitum propter legem prohibentem, ut de judicibus et testibus sunt multi canones, 1, quaest. 1, cap. Jubemus, cum sequentibus, cap. Jon licet, 11, quaest. 3, cap. Von sane, 14, quaestione quinta; et leges civiles, tum juris communis, Authent. Ut judices sine quoquo suffrag. fi.,tum hujus regni, lib. 5 Ordin., it. 59, tum etiam Castellae, lib. 5 novae recopil., tit.5. Sed haec ad alia loca spectant.

26. Non est simonia dare alteri pecuniam, ut bonum opus omittat.—GQuarto a fortiori colligitur non esse simoniam, dare alteri pecuniam ut omittat aliquod bonum opus, vel ne alteri benefaciat ; nam haec et similia esse potuerunt contra charitatem, vel justitiam, ad simoniam autem nihil spectant. Et eadem ratione, e converso, si aliquis accipiat pretium pro cavendo peccato, ut ne alteri malefaciat, vel ne inebrietur, aut ludat, et similia, nulla est simonia. Nam, licet illa privaticnes videantur esse quiddam spirituale, quatenus honestatem aliquam habent, tamen omnia continentur in latitudine materiae naturalis et mere humanae. Poterit tamen illa esse injustitia, si cum violenta coactione tale pretium exigatur. Alioquin obligatio illa, et quasi privatio libertatis propriae, aestimabilis pretio est; et sine injustitia vendi potest ; imo tales possent esse circumstantiae, ut sine ulla malitia fieret ; et per haec de aliis similibus judicari potest.

27. Probabile est in materia religionis naturalis posse dari simoniam naturalem.— Idololatre nihil vere sacrum habere possunt. — Dico quarto : non est improbabile, in materia religionis naturalis posse dari malitiam naturalis simonie, et hoc modo posse intelligi peccatum simoniae in homine etiam in puris naturalibus, vel nunc inter Gentiles, vel paganos, quatenus mera ratione naturah utuntur. Esset tamen illa simonia distincta specie, ab ea qua nunc committitur. Ita tenet expresse Victor., in dicta relect., num. 20 et21. Eamdem necessario supponunt illi auctores, qui putant Jeroboam commisisse simoniam, saltem ex intentione, et conscientia erronea (ut sentiunt Adrian., dicto Quodlib. 9, art. 2, et Palud., 4, dist. 25, quaest. 4, num. 25, et ibi Durand.), quia scilicet vendebat falsa sacerdotia, et ab ipso inventa; tamen, quia ipse credebat esse vera sacerdotia, simoniam committebat. Et Jeroboam non existimabat illud esse sacerdotium supernaturale, nec a Deo institutum ; bene enim sciebat se illud invenisse, unde nihil supernaturale in tota illa materia cogitabat : si ergo simoniam committebat, signum est non esse necessariam materam supernaturalem omnino ad simoniam; nam si illa esset necessaria, profecto esset necessaria aut vera, aut saltem putata ; ibi autem neutro modo inventa est. Imo addit Victoria, apud idololatras esse veram simoniam, non solum ex conscientia erronea, sed etiam ex objecto. Quod sequitur Valent., 3 tom., disp. 6, quaest. 16, punct. 2, dub. 1; addit vero id procedere de idololatris qui ante Christum fuere, non vero postea, quia per Christum omne sacerdotium abrogatum est. Ego vero existimo nunquam inter idololatras, ut tales sunt, vera sacerdotia esse potuisse. Quia sicut idololairae, ut tales sunt, veram religionem non habent, ità nec verum sacerdotium, nec aliquid vere sacrum. Nec satis est quod in illis hominibus, qui sunt idololatrae, sit vera potestas naturalis eligendi veros sacerdotes (quae ratio movit Victoriam ; sed non suflicit), quia illa potestas solum est ad eligendum sacerdotem pro cultu veri Dei. Unde omnis creatio sacerdots falsi Dei, licet ab hominibus fiat, non est ex illa naturali potestate, sed ex usurpata per pravam voluntatem, et ideo talis actus natura sua irritus est. Semper igitur sacerdotium inter idololatras fuit fictum et nullum, ideoque inter idololatras non potuit esse simonia ex objecto vero, sed solum existimata ex conscientia erronea.

28. Probatur assertio.— Oportet ergo loqui non de idololatris, sed de cultoribus veri Dei per puram rationem naturalem. Sic ergo probatur assertio, quia in pura natura esse posset verum sacerdotium ; ergo venditio illius fuisset tunc contra rationem naturalem, et contra religionem ; ergo illud peccatum esset simonia naturalis. Antecedens supponitur ut certum ex supra dictis, quia sacrificium, et sacerdotium sunt suo modo de lege naturae, sicut et religio, et cultus externus Dei; ergo secluso ordine fidei et gratiae, esset potestas in communitate humana creandi sacerdotes, et constituendi totum ordinem rerum sacrarum, non minus quam principatum politicum, et omnia, quae ad illum pertinent, ut ex materia de legibus et de hierarchia ecclesiastica suppono, et tractat bene Victor., in relect. de Potest. eccles. Prima vero consequentia probatur, quia venditio sacerdotii veri ex jure naturae est mala, et religioni contraria. Nunc enim non ideo est pravum vendere sacerdotium, quia a Deo institutum est, sed quia est institutum ad Dei cultum; et ex hoc habet sufficientem dignitatem, ut secundum rectam rationem vendi non possit ; ergo idem haberet cum proportione sacerdotium naturalis ordinis, ut sic dicam, quia est eadem proportionalis ratio. Non enim obstaret quod illa dignitas inter bona naturalia computaretur, quia nihilominus esset dignitas sacra propter habitudinem ad Deum, et hoc satis esset ut in majori aestimatione habenda esset, quam res quae temporaliter venduntur et emuntur. Nihil ergo repugnat, quod inter naturalia bona sit aliquod invendibile intuitu Dei, ut colendus est religiose ex vi luminis naturalis.

29. Fendere sacerdotium etiam in pura naIura est contra divinum cultum. — Declaratur praeterea, quia vendere sacerdotium est res valde contraria divino cultui, etiam stando in pura lege naturali ; tum quia eo ipso vilipenderetur talis dignitas; tum etiam quia per illam occasionem daretur indignis, quod etiam est contra rationem naturalem, et contra debitum cultum Dei; tum praeterea quia consequenter ad illam venditionem omnia pertinentia ad cultum Dei essent venalia, et omnes actus illius muneris, ut oblatio sacrificii, et similia sacra, si qua essent in tali stawu instituta; ergo ipsa ratio naturalis dictat, facta tali institutione, non esse venum exponenda, tali institutione, non esse venum exponenda, quia vilesceret totus cultus Dei; ergo malitia talis actionis contra religionem est, et genus quoddam simoniae. Potest etiam hoc exponi per comparationem ad alia officia reipubhicae quorum venditio valde prohibita est, quia est multum nocivareipublicae, ut constat ex titul. ad ]. Juli. de Ambit. offic., et aliis juribus; ergo multo magis venditio sacerdotii stando in lumine naturae esset detestabilis et iniqua. Sed est differentia, quod venditio aliorum officiorum temporalium, ut magistratuum, judicum, etc., non est simonia, sed injustitia, vel contra commutativam, vel saltem contra legalem justitiam, quia materia illa, cum sit mere temporalis et humana, non est materia simoniae, ut omnes docent cum Glossa, verb. Ht judicem, in c. Salcator, 1, q. 3, et ex infra dicendis de officiis temporalibus Ecclesise, a fortiori patebit. At vero sacerdotium etiam naturale sacra res esset, et ideo posset esse materia simoniae.

30. Objectio. — Dices: venditio officiorum temporalium reipublicae non est intrinsece mala, licet male sonet et digna sit prohiberi, ut sentit D. Thomas, ad Ducissam Braban., opusc. 21, et videri potest apud Cajet., in Sum., verb. Venalitas; Sot.,1. 8 de Just., q. 6. art. 4. Govyar.. lib. 3 Var., c. 19. iu fin.; Jul. Clar., 1. 5, Simomam, n. 5, ei Jurist. conmuniter, in leg. Barbarius, tf. de Offic. Praetor., et in leg. unica. ff. ad Leg. Jul. de Ambit. Qui omnes fatentur hoc quidem esse malum quia prohibitum, non de se et intrinsece, ideoque posse licere, vel supremo principt, vel ex justa ejus dispensatione. Ergo idem dici posset et deberet de sacerdouo, stando in pura lege naturali. Nam in ea fortasse non censeretur sacerdotium dignius, quam temporalis magistratus, ut alibi tractatum est. Et hoc ostendit nobis jus civile, nam in l. $i quis, 1i, ft. de Pollicit., sacerdotium, in ordine ad venditionem, aequiparatur magistratui civili, et supponitur uirumque vendi posse, dum dicitur, si quis ob honorem vel sacerdotium pecuniam promiserit, et antequam honorem vel magistratum ineat, decedat, mon oportere heredes ejus conveniri. Supponitur enim ibi, quod si conditio fuisset impleta, possent haeredes conveniri, atque adeo sacerdotium potuisse vendi saltem principis auctoritate.

31. Satisfit. — Venditionem sacerdotii esse intrinsece inalam, etiam in lege naturee.— Venditio sacerdotii licet intrinsece mala non sit, sed quia prohibita, adhuc esset simoniaca. — Respondeo imprimis negando consequentiam, quia sacerdotium est res sacra, quod non habent alia temporalia officia. Unde deformitas, quae consideratur in venditione officiorum temporalium, non est ex ipsamet materia intrinsece, sed ex nocumentis quae inde possunt reipublicae provenire, quae non sunt adeo intrinseca , quin separari possint per principis providentiam, et ideo non est in illis tam intrinseca prohipitio, quin per legem humanam debeat consummari. At deformitas, quae cernitur in venditione sacerdotii naturalis, in ipsamet materia intrinsecum habet fundamentum, et in Deo ipso, ad cujus cultum proxime tale munus ordinatur, et ideo satis probabile est illam venditionem, etiam iungb futuram fuisse intrinsece malam. Nec lex civilis debet movere, nam jurisconsultus ille ido lolatra erat, et veram religionem Dei veri non cognoscebat, et ita non habebat condignam estimationem sacerdotii veri et naturalis. Gentiles enim idololatrae, licet haberent sunm religionis et sacerdotii modum, politice illud negotium tractabant, et totum religionis cul- i tum ad politicam utilitatem, et commoditatem reipublicae referebant, et ideo mirum non est quod codem modo de sacerdotio et de aliis magistratibus censerent in ordine ad venditionem. Dico vero ulterius, quod, licet daremus venditionem sacerdotii naturalis non esse malam intrinsece, sed quia prohibita esset, nihilominus illa venditio, sic prohibita, esset simonia saltem quia prohibita, quod satis esset ad dicendum in pura natura esse posse simoniam. Assumptum declaratur, quia illa prohibitio haberet vim constituendi materiam illam ut necessariam in materia religionis , nam quoad hoc eamdem effticacitatem haberet potestas legislativa, quae esset in republica humana in pura natura instituta; ergo, posita tali lege prohibente, venditio illa esset contra religionem, ac subinde simonia.

32. Illam simoniam distinctam esse specie, ab ea quae nunc datur. — Addidi vero in fine quartae assertionis, simoniam illam fore specie distinctam, ab ea quae nunc committitur, quia quantum differunt religio infusa et acquisita, tantum differt ila simonia contra puram legem naturae, ab ea quae nunc commiittitur contra religionem infusam, et contra supernaturalem Dei cultum. Quia privatio accipit speciem ab habitu, cui opponitur, ut constat. Unde fortasse etiam verum est simoniam nunc esse magis intrinsece malam, magisque contra naturam supernaturalium do- norum, quam esse posset in pura natura. Atque ita possunt facile intelligi auctores, qui negant in pura natura esse posse simoniam ; loquuntur enim de simonia, qualis nunc est. Et sic etiam definimus supra simoniam, ilhque pro materia spiritualem rem ordinis supernaturalis assignavimus, eodemque modo de illa in sequentibus loquemur. Et ita per hauc partem satisfit sccundae senientise, et fundamento ejus. Nam in venditione sacerdotii et rerum sacrarum, etiamsi iu pura natura essent instituta, cernitur indecentia et irreverentia in ordine ad cultum Dei. Et hoc etiam suadet secunda ratio dubitandi in principio posita.

33. Solvuntur argumenta. — Ad primam vero difticultatem, quatenus favet priori opinioni, et procedit contra priores vonclusiones nostras, respondendum est. Et primum, ad locum Proverb. 3, dicituvr scientiam naturalem esse pretiosiorem pecunia, quia simpliciter et in se nobilior est, et non potest pecunia obtineri, nam si quis non valeat ingenio, licet multas pecunias praeceptori conferat, non obtinebit illam. Quomodo dixit idem Sapiens, Proverb. 17: Quid prodest stulto habere dicitias, cum sapientiam emere non possit ? Ei nihilominus ipsa scientia vel ars in ordine ad usus humanos potest habere aestimationem suam ; et industria seu cooperatio ad illam addiscendam etiam potest pecunia sestimari, ut dictum est. Onod autem ex 23 cap. adducitur, retorqueri potest; nam ibidem permittütur: VFeritatem eme. Ergo hoc simoniacura non est per se loquendo. Sensus ergo duplex est. Fe ceritatem, hoc est, saplentiam, doctrinam et intelligentiam , utique non parcendo sumptibus ut illam acquiras, quaerendo praeceptores, vel quicquid aliud fuerit necessarium, et pecunia potuerit obtineri; veritaiem vero et sapientiam jam comparatam liberalter communica. In quo sensu neutrum praeceptum est, sed consilium, et ita non damnatur ibi venditio, cum non damnetur emptio, sed inter licitas venditiones et emptiones emptio praefertur et consulitur potius quam venditio. Alter sensus est, ut non sit sermo de venditione et emptione proprie. sed per metaphoram, sicut Isaiae 55 dicitur: Venite, emite absque argento. Et Christus, Matth. 13, de mercatore. qui incurrit margaritam regni coelurum, et dedit omnia sua, et comparavit eam. lia ergo Sapiens admonet quaerendam esse veritatem, etiam emendo, si oportuerit. id est, contemnendo divitias, et omnia temporalia propter sapientiam. Sicut etiam dixit Sapiens, Sapientiae T, sapientiam non esse vendendam, id est, propter nultum lucrum esse oblivioni tradendam, contemnendam, vel pro nihilo habendam. Ad primam confirmationem, jam responsum est scientiam naturalem esse ab Spiritu Sancto, ut auctore et gubernatore naturae, quod non obstat quominus naturalia bona vendibilia sint, aiias nihil esset vendibile. Ad secundam confirmationem, jam dictum est non vendi proprie veritatem, sed juvamen ad intelligendam veritatem. Et quod hoc vendatur, etiam in cognoscendis virtutibus ad Deum pertinentibus, vel ad bonos mores, nulla est irreverentia Dei, neque indecentia , quia etiam industria humana in his veritatibus addiscendis ac docendis est pretio aestimabilis, ut dictum est. Aliquando vero esset contra dilectionem proximo debitam haec gratis non docere, etiam stando iu pura natura, quando, scilicet, proximus indigeret maxime illa cognitione ad honestam vitam instituendam, et non haberet pretium quo doctorem seu magistrum quaereret. Ad ultimam confirmationem, similiter dicitur beatitadinem naturalem in seipsa non esse comp?bilem pecunia ; consistit enim in operatione propria ipsius hominis, quam ipsemet debet efficere, non ab alio emere ; nihilominus aliqua humana subsidia ad nanc beatitudinem acquirendam possent pecunia comparari, neque in hoc est aliqua absurditas.

34. Atque ex decisione hujus quaestionis posset hreviter alia resolvi, quae hic tractari solet, an simonia possit esse in infidelibus? Sed ne debitum ordinem invertamus, infra tractando generaliter de personis, quae possunt simoniam committere, melius definietur.