Caput 10

CAPUT X. QUALIS SIT PROPRIUS ACTUS CONTEMPLATIONIS, QUANTUMQUE IN EO DURARI POSSIT?

1. Quaestionis explicatio. — De caeteris actibus, qui ad contemplationem concurrunt, satis in superioribus dictum est ; nunc solum circa illum actum intellectus, quem contem- plationem addere diximus, considerandum superest qualis actus sit, et a quo habitu infuso proficiscatur. Agimus enim de supernaturali contemplatione, et de solo illo actu quem Dionysius, capite quarto de Divinis nominibus, circularem motum appellavit, juxta expositionem divi Thomae, dicta quaest. 180, art. 6. Quem actum Richardus de Sanct. Victor. comparat quieti, quam nonnullae aves interdum in alta regione aeris retinent, ubi postquam ascenderunt, quasi suspensa immobiliter in uno loco manent. Alii enim actus, qui ab eisdem auctoribus per metaphoras et comparationes ad motus locales, rectos, vel obliquos explicantur, revera pertinent magis ad meditationem ; nam omnes reducuntur ad discursus, vel naturales, vel supernaturales, ut divus Thomas aperte declarat ; illos autem discursus omnes meditatio complectitur, ut supra dictum est ; ideoque ad contemplationem non pertinent, nisi prout contemplatio pro tota oratione mentali sumitur. Et de illis nihil novi est quod dicamus. De hoc vero actu proprio contemplationis sentit Div. Thom., dicto art. 6, esse simplicem actum sine discursu. Sicque exponit Dionysium dicentem, quod in hoc actu, necessaria est unifurmis convolutio intellectualium virtutum ipsius. Ut scilicet (ait D. Thomas), cessante discursu, figatur ejus intuitus in contemplatione unius simplicis veritatis. Et (quod dithicilius est) addit: Ft in hac operatione animee non est error, sicut patet quod circa intellectum primorum principiorum non erratur, que simplici intuitu cognoscimus.

2. Circa intellectus actum, quem addit con - templatio, tria queruntur. — De hoc igitur actu tria occurrunt declaranda: primum, an supponat discursum semper, et qualis ille discursus sit; secundum, quisnam talis actus in se et in sua substantia sit, unde etiam constabit cujusnam virtutis intellectualis actus ille sit; ac tandem quomodo possit humana mens inillo actu quiescere, vel quid pro illo tempore mens operetur.

3. Primum quesitum n utramgue partem agitatur. — Circa primum, D. Thom., dicta quaestione, art. 3, sentit actum illum supponere discursum ; ait enim, licet contemplatio consistat in illo simplici actu, praemittere tamen plures, ut ad illum perveniat, scilicet acceptionem principiorum ex quibus mens procedit ad contemplationem veritatis, et deductionem veritatis contemplandae ex illis principiis. Ratio item hoc suadet , quia humana mens non attingit cognitionem veritatis, nisi per discursum. In contrarium autem est, quia hujus contemplationis non tantum sunt capaces homines litterati et docti, sed etiam simplices, qui non sciunt ita deducere ex principus. Ratio vero est, quia haec contemplatio videtur maxime consistere in simplici judicio fidei; sed judicium fidei non nititur discursu, sed simplici assensione veritatis sub revelaüone divina proposita ; ergo. Major patet, quia sicut contemplatio ex parte voluntatis requirit perfectissimam operationem, quae est dilectio charitatis, ita ex parte intellectus debet esse in operatione perfectissima; actus autem fidei est perfectissimus omnium, quos in hac vita de Deo ipso habere possumus; nam excedit etiam actus donorum Spiritus Sancti, quia virtutes Theologales perfectiores sunt donis; ergo contemplatio perfecta est per simplicem intuitum fidei, quem non niti discursu ex materia de Fide suppono.

4. Primi quaesiti resolutio. — Respondeo, duobus modis posse requiri aut intervenire discursum ante intuitum simplicem veritatis: vel per se tanquam propriam et perse causam talis actus, vel solum per accidens ad applicandum et explicandum objectum, in quo talis veritas inspicienda est. Dico ergo, ad contemplationem semper supponi discursum alquem, et regulariter requiri priori modo, posse tamen interdum suffticere posteriori etiam modo. Primam partem probant priora motiva, et usus ipse satis confirmat; alteram vero partem probant posteriora motiva. Et declaratur amplius simul utraque pars. Nam imprimis haec contemplatio, de qua tractamus, supponit habitualem fidem veritatum divinarum, quia non agimus de contemplatione mere naturali, sed de supernaturali. Per fidem autem non credimus, deducendo conclusionem ex principiis, ita ut assensus innitatur discursui, sed simpliciter credimus quia Deus dicit. Ad hanc vero fidem supponitur discursus, quo ita proponatur veritas aliqua, tanquam dicta a Deo, ut sub earatione sufficienter credibilis appareat, quod humano modo sine discursu fieri non potest. Contemplatio igitur hujus vites, quantumcumque alta sit, non est aliud, quam usus quidam et exercitium hujus fidei, sed formaliter, vel fundamentaliter, quia (seclusis privilegiis) nuila est in hac vita altior cognitio veritatum omnino supernaturalium. Interdum ergo potest contemplatio sistere in simplici cogitatione veritatis revelatae cum assensione, quod est credere, teste Augustino, libr. de Praedest. Sanct., capit. 2. Et tunc antecedit discursus proponens illam veritatem sub revelatione divina, ect ostendens credibilitatem ejus, sive ille discursus proxime habeatur in ipsomet actu contemplationis, sive antea praecesserit, et virtus ejus ita permanserit, ut, propositis terminis, statim veritas illa apprehendatur ut credenda et summa reverentia suscipienda, ideoque intellectus statim illi adhaereat, et quasi suspensus circa illam maneat.Saepius vero contemplatio est de aliqua veritate non in se revelata, sed scientifice deducta ex revelatis, et tunc praecedit proprius discursus quasi scientificus, et Theologicus, quo ex revelatis deducitur talis veritas, in cujus ponderatione et intuitu intellectus postea immoratur.

5. Secundum quaesitum expeditur. — Ex his ad secundum punctum dicitur, illum actum in substantia sua esse vel actum fidei proprium et elicitum, vel esse actum Theologicum, et quasi scientificum. Priorem partem indicavit August., in libr. Meditat., cap. 27, ubi prius de Beatis ait: Semper inherent contemplationi divine, non per speculum et in eniganate ; sentiens nostram contemplationem fieri hoc posteriori modo per fidem, unde subdit inferius : Transeat ab his animus, et transcendat omne quod creatum est, currat, et ascendat celociter, et pertranseat, et in eum, qui creavit omnia, quantum potest, oculos fidei dirigat. Similiter Gregorius, homil. 8 in Ezech., ante medium, eadem fere verba Augustini usurpat. Ratio vero est, quia perfecta contemplatio hujus vitae esse debet cum perfecta adhaesione intellectus ad veritatem contemplatam per firmum assensum fundatum in revelatione divina, quae in hac vita obscura est; ergo talis contemplatio esse debet per assensum fidei. Atque hoc modo facillimum est quod ait D. Thomas, contemplationis actum esse simplicem sine discursu; talis enim est assensus fidei, licet supponat discursum ad suflficientem et proximam objecti applicationem, ut declaratum est. Recte etiam huic contemplatioui applicatur quod D. Thomas subjungit, in actu contemplationis non inveniri errorem, quia actui fidei non potest subesse falsum. Secundum vero etiam constat ex dictis, quia saepe contemplatio non est de veritate in se revelata, sed deducta ex revelatis; ergo tunc actus assentiendi non est fidei, ut suppono ex 1 part., quaest. 1 ct9. 9. quaest. 1; nec est actus immediate infusus, sed medio discursu comparatus; ergo non potest esse nisi Theologicus.

6. De hoc vero actu, difficilius est declarare quomodo sit sine discursu, et incapax erroris, quia et per se pendet a discursu, et esse potest opinativus, et consequenter falsus. Sicut in naturali contempiatione subsiantiarum, verbi gratia, separatarum inter dum potest misceri error. Nam profecto Aristoteles, qui putabat se assecutum naturalem beatitudinem contemplando has substantias, in ea contemplatione saepius erravit. Propter hoc cogitare quis posset hunc simplicem actum et intuitum, in quo ponitur contemplatio, nonesseper modum assensionis et judicii, sed per modum simplicis apprehensionis, et repraesentationis relictae, vel ex praecedenti proximo discursu et judicio, vel ex quodam habitu antea comparato per frequentes discursus, ita ut per hunc actum non judicetur de veritate, sed ex quadam illius praesuppositione in ejus inspectione per simplicem apprehensionem haereat intellectus, et ita intali actu error esse non possit. Sed hoc sine dubio falsum est, tum quia talis contemplatio non esset perceptio veritatis formaliter; et sicut in illo actu non posset esse falsitas, ita nec veritas, quia de veritate non judicat; tum etiam quia nullam fere delectatiobem afferret menti, nisi includeret cognitionem et judicium de veritate ipsa. Est ergo intuitus ille contemplationis talis, ut intrinsece et essentialiter includat judicium et cognitionem veritatis contemplatae ; sicut visio beatifica, quae est summa contemplatio, eminentissime est judicativa cognitio simul et apprehensiva. :

7. Dico ergo hunc actum esse simplicem et sine discursu, quia est terminus, et quasi effectus di:cursus, quem actum non repugnat esse simplicem; nam, supposito assensu praemissarum cum iliatione, assensus conciusionis simplex est, et in se non continet formalem discursum. item actus scientiae, qui fit ex habitu sine actuali discursu, simplex est, licet virtute possit includere discursum, si veritas illa proponatur et repraesentetur ut manifestata per tale medium, quia, hac recordatione apprehensiva supposita, statim sequitur simplex judicium includens habitudinem ad tale medium. Ad hunc ergo modum intelligendus est hic intuitus contemplationis. Quod autem in eo non contingat error, inde est quod saltem mediate nititur lumine divino, medio evidente discursu quoad illationem, vel etiam quoad aliquod principium, si natu- rale sit. Unde si discursus sit opinativus, non meretur nomen contemplationis, quia non est intuitus veritatis, nisi aliquo modo reducatur ad scientificum discursum, saltem practice, ut jam dicam.

8. Hinc ergo constat hunc actum per se pertinere, vel ad fidem immediate, vel ad scientiam Theologicam, quam nunc acquisitam vocamus, quia comparatur medio proprio discursu nostro, sive in sua entitate sit supernaturalis et per se infusa, sive proprie facta per nostros actus, et per naturales vires ingenii humani fide adjuti, de quo alias. Et quamrvis prier actus facilior sit, et frequentior in personis simplicibus, non tamen illae sunt expertes alterius actus contemplandi, quia, licet non sciant definire vel dividere, neque (ut sic dicam) in actu signato et formali suos discursus explicare, tamen divina gratia adjuti, saeepe profundius quam docti veritatem penetrant et ponderant, et per inLelligentie radium, que in illa continentur, disceruunt, ut attigit Sanct. Bonavent., de Processu Relig., in 7, cap. 16; et Gerson., tract. de Mystica Theologica specul., consid. 3, tom. 3, Alph. 64, rtt. N, ubi propterea hos idiotas vere contemplativos vocat philosophos, quia eax his quae interius esperiuntur, perfectius divina percigiunt quam multi Litterati.

9. Triplex Spiritus Sancti donum contemplationi cooperatur. — Cooperantur autem, ut existimo, huic contemplationi tria Spiritus sancti dona, intellectus, sapienla, et scientia: intellectus, ad concipiendas res fidei altiori modo quam per solum discursum proprium, vel apprehensionem naturalem homo posset; hoc enim est proprie munus illius doni, ut nunc suppono. Estque utilissima haec conceptio et apprehensio, tum ad firmandum intellectum in ea cogitatione, quia quo altius rem apprehendit, eo magis suspenditur in admirationem raptus; tum ad firmius assentiendum, quia veritas melius concepta ex peculiari motione Spiritus Sancti magis divina apparet, magisque credibilis; tum denique ad percipiendam majorem voluptatem de tali cogitatione. Et huc spectat repraesentatio, vel rerum similium, aut exemplorum quibus illa veritas melius concipiatur, vel etiam rerum dissimilium, ut per earum abnegationem aliquo modo percipiatur. Donum sapientiae et scientiae cooperantur demonstrando aliquo modo veritatem illam, non directe, neque proprie in suo esse, vel in veritate sua, quae dici potest quasi speculativa, sed in ratione credibilis vel amabilis, aut aliqua hujusmodi ratione, quae dici potest aliquo modo practica, quia ad voluntatem invitandam ordinatur. Nam contemplatio haec (ut dixi) debet etiam ex intentione operantis ad opus referri; et ideo, qui contemplatur, non quiescit in speculativa intuitione veritatis, sed eam suae voIuntati applicat, et vel ad eam pie affici studet, vel ad eum in quo talis veritas cernitur, vel a quo manat, aut aliquid simile. Hoc autem excellentiori modo supernaturali praestant dona scientiae et sapientiae, illud per inferiores rationes, hoc per superiores, et praesertim per quamdam connaturalitatem ad res divinas, quam efhicit charitas, ex qua manat sapor ille a quo sapientia nominata est.

10. Tertium quaesitum ecplicatur. — Ex quibus tandem respondendum est ad ultimum punctum, quantum vel quo modo possit hnmana mens in hoc actu et perfectione contemplationis durare. Circa quod D. Thomas, dict. quaest. 1:0, art. 8, dicit contemplationem esse diuturnam, non solum natura sua, sed etiam quoad nos, quia et secundum se incorruptbilis est, et nos in ea corporaliter non iaboramus. Verumtamen aliud est loqui de vita contemplativa cum omnibus actionibus mentis quas includit, aliud de propriissima contemplatione, quae consistit in illo unitormi et simplici iutuitu, quem Dionysius circularem motum appellavit. Priori modo recte inteliigitur vitam contemplativam esse diuturnam, quia, licet in una actione ejus diu persistere diftlicile sit, tamen per quamdam jucundam mutationem ab una hujus vitae actione ad aliam transitum faciendo, non est admodum difficile in illo vitae genere diu perseverare. Nimirum, nunc legendo, nunc meditando, nunc orando, vel contemplando, longum tempus consumere, rursusque iterum ad easdem actiones reverti, quia et actiones hae nobilissimae sunt, et per se jucundae, et ipsa earum varietas taedium aufert. Et alioquin, quia in eis corporaliter non multum laboratur , diutius "sustineri possunt, ut D. Thomaas dixit. Recte tamen advertit Cajetanus quod, licet in his actionibus non laboremus membris corporis, localiter ea movendo ad operandum, ut ft in mechanicis artibus et laboribus, nihilorainus satis multum defatigatur corpus continua attentione et consumpuone spirituum. Et ideo non potest esse tanta duratio in his actionibus, quin sua indigeat intermissione. Imo addit Cajetanus, quod licet ex hac parte, qua vita contemplativa minus videtur defatigare membra corporis, aptior videatur ad diuturnitatem, aliunde est difficilior duratio in illa propter altitudinem ejus, et corporis gravitatem, quae ab illa altitudine contemplationis nos retrahit. Et (ut ego existimo) maxime auget difficultatem, quod hoc genus vitae magnam affectuum moderationem et vitae puritatem requirit, quia requirit corpus recte dispositum ad spirituales actiones, et animum pacificum, desideriis vacantem, et variis phantasmatibus non perturbatum , quod diffcile obtinetur, ut sequenti capite dicemus. Sed, licet hoc sit difficile, nihilominus usu, et gratia Dei comparari potest, ideoque absolute verum est ex cenere suo vitam hanc posse esse diuturniorem, si homo se illi totum dedat, et illi perseveranter inzistat, quamvis nunquam possit esse tam diuturna, quin actione aliqua sublevanda sit et juvanda, ut mox dicemus.

11. In actu proprio contemplationis, diuturna duratio essenen potest iu hac vita.— Atvero loquendo de proprio actu contemplationis, non est possibiie homini in hac vita diu in illa actione durare. Ita docuit idem S. Thomas, in eodem art. S8, ad 2, ubi hac utitur ratione, quod nulla actio potest durare in summo; summum autem contemplationis est, ut attingat ad uniformitatem contemplationis. Idem repetit D. Thom., quaest. 181, artic. 4, ad 3, ex Gregorio, in homil. 5 in Ezech., ubi absolute ait, guod mens nostra stare in cogitatione non calet, sed omne quod de eternitate per speculum, et iu enigmate conspicit, quasi furtim hoc et per transitum videt. Ubi non solum videtur loqui Gregorius de summa ac perfecta contemplatione, sed simpliciter de toto negotio mentalis exercitationis, prout ab exteriori actione distinguitur; loquitur enim de vita contemplativa et activa, et de necessaria vicissitudine earum inter se. Unde subdit inferius, necessarium esse a vita contemplativa ad actionem descendere, et ab hac rursus ad contemplationem surgere: 7n qua (inquit) quia diu se tenere ipsa corruptionis infirmitas non potest, ad bona rursus opera rediens, suavitatis Dei memoria pascitur, et foris piis actionibus, intus vero sanctis desideriis nutritur. Est autem considerandum non negare Gregorium absolute vitam contemplativam esse posse diuturpam, aut diuturniorem activa, sed docere non posse esse semper uniformem et puram (ut sic dicam ), sed necessario inter- rumpendam esse propter corporis infirmitatem et gravitatem, ideoque necessarium esse bonam actionem intermiscere, ne inutili otio et negligentia torpeamus. Hinc vero a fortiori colligitur, non posse mentem diu permanere in uniformitate contemplationis, quia in transitu et quasi furtive illam degustat, ut Gregorius ibidem ait, qui, libr. 5 Moral., in illud Job 4: Quasi furtive suscepit auris mea venas susurri ejus Venas (inquit) superni susurri auris cordis furtive suscipit, quia subtilitatem locutionis intime afflata mens, et raptim, et occulte cognoscit.Et infra: Vix susurri venas apprehendimus, quia ipsi quoque mira ejus opera raptim, tenwiterque pensamus. Clarius loquens Bernard. de propriissima contemplatione, lib. de Amore Dei, cap. 4: Hic est (ait) finis, haec est consummatio, heec est perfectio, haec est pa, hoc est gaudium Domani, hoc est gaudium in Spiritu Sancto, hoc est silentium in celo. Quamdiu quippe n hac sumus vita, hoc -licissime pacis silentio in caelo, id est, in anima justa, qui sedes est sapientie, aliquando fruitur affectus, sed hora est dimid/a, vel quasi dinidia, intentio vero de reliquiis cogitationis, diem festum perpetuum agit tibi ; ubi per dimidiam vel quasi dimidiam horam, brevissimam hujus actionis perseverantiam significat.

19. Cur non possit contemplatio esse diuturna. — Ratio hujus difticultatis imprimis illa est quae, ex Dionysio, in principio mysticae Theologiae sumitur, quia ad hanc contemplationem necesse est sensus relinquere, et omnia quae sub sensus cadunt, imo et discursum omnem suspendere, et in simplici intuitu mentis circa rem altissimam et summe spiritualen: occupari, quod non fit sine magna violentia corporis et sensuum omnium, et elevando se supra se; ideoque difficillimum est in hujusmodi actione durare. Accedit quod etiam in contemplatione naturali et speculativa est difficile, post iuventam aliquam veritatem per discursum, in simplici intuitu illius veritatis mentem quiescere, non solum longo tempore, verum etiam per horam, nisi circa veritatem cognitam et inspectam aliquid aliud animo negotietur, vel ex illa alias veritates deducendo aut inquirendo, vel deductionem illam, qua ex principis aliis ipsa veritas collecta est, amplius considerando, et.de artificio aut modo ejus delectationem capiendo, aut novis exemplis, aut similitudinibus illam confirmando, ac denique aliquid novum operando ac sentiendo, quo mens sine taedio in talis veritatis consi- deratione detineatur. Quia si inventa veritate, animus nihil aliud faciat quam illam inspicere, sine novo discursu nec mutatione operationis, vix potest quietus permanere per brevissimum tempus, ut experientia docet. Et ratio est, quia per simplicem illum intuitum statim percipit veritatem illam, et nova illico appetit. Ad hunc ergo modum existimo evenire in supernaturali contemplatione. Postquam enim intellectus ad supremum illum actum contemplationis elevatur , quo Deum ipsum aliquo modo intuetur, licet imperfecte in hac vita illum attingat, vix potest in solo illo simplici actu diu teneri, nisi circa Deum sic cognitum, aliquo modo per alios intellectus vel voluntatis actus feratur. Tum propter rationes dictas, tum etiam quia, cum illa coenitio imperfecta sit, semper mens conatur ad meliorem, vel etiam, quia animus non quiescit, nisi voluntas etiam illo bono fruatur, mediante amore.

13. Ut ergo illa operatio fiat aliquo modo diuturna, necesse est ut imprimis illi intentioni adjungatur amor. Existimoque rarissimum esse ut in uno simplici actu amoris continuato sine aliqua mutatione mens diu quiescat, quia varietate, et mutatione naturaliter deleciatur; nam si invariata maneat operatio, vix percipitur ab ipso operante, et ita nec delectat nec quietat animum; semper ergo vel amor ipse accenditur aut renovatur, aut per novos actus exercetur, ut per laudem, gratiarum actionem, propositum novae vitae, per actum proprium devotionis, itemque per actum reverentiae et casti timoris, nec non maxime per actum admirationis de divina majestate, vel de operibus ejus, per actum gaudii, vel de Deo in se, vel ut nobis communicato, et similibus. Possuntque hi actus in voluntate variari, fixo manente eodcm intuitu intellectus, si circa illud idem objectum affectus ipsi versentur diversis modis ac rationibus. Interdum vero ac saepius circa illam veritatem, quam mens contemplatur, simul per dona Spiritus Sancti negotiatur, sibimet illam illustrando, confirmando, amabilemque reddendo. Ad quod maxime juvare solet experientia ipsorum affectuum qui in ipsamet contemplatione sentiuntur. Atque hoc modo existimo contemplationem sape esse diuturnam , per durationem autem in uno simplici u esse raram. Verum est men totum hoc negotium ex divina gratia maxime pendere, cui nihil impossibile est; nos autem explicamus id, quod videtur esse naturae consentantum, ac proinde ordinarium , quia gratia se accommodat naturae, quod etiam experientia videtur comprobatum ; qui autem aliquid altius expertus fucerit, secundum illam experientiam loqui poterit, nam in hoc negotio plurimum valet.