Caput 12

CAPUT XII. UTRUM CONTEMPLATIO VEL ALIQUA MENTALIS ORATIO POSSIT INTERDUM SINE ACTU INTELLECTUS AC VOLUNTATIS INVENIRI.

1. Aliquorum opivio queestionem propositam affirmative resolvit. — Non defuerunt spirituales viri, in Theologia mystica multum exercitati, qui dixerint posse interdum contingere, ut anima in mentali oratione vel contemplatione posita, ita suspendatur, ut ab omni actuali operatione tam intellectus quam voluntatis cesset, et nihilominus apud Deum actu orare , et altissimum quoddam genus contemplationis exercere censeatur. Quam vocant orationem silentii, seu spiritualem somnum, in quo niens vigilat, non loquens, sed quasi audiens, vel expectans ut in ea loquatur Dominus.

2. Joannes Thaulerus illius est opinionis. — D. Dionusius huic sententie favere videtur. — Huic sententiae favere videtur Joannes Thaulerus in suis Institutionibus, cap. 12, ubi agens de raptu illo, in quo spiritus supra omnem sensuum ac intellectus capacitatem e Deo in admirabilem lucem suam deducitur rapiturque, inter alia inquit: 7bi plane spiritus, pre lunine absque luce, pre cognitione absque cognitione, et pre amore absque dilectione efficitur. Et infra: Hic jam intermum quoddam mutumque silentium fit, nec ullum hic verbumn evogqui licet. Sed nec intus nec foris quicquam hic operari permittitur, sed ipse spiritus patitur dulcem quamdam insensibilem et ine f alilem passionem , insuper mirabili miraculo lucidissime supersplendentis abyssalis Deitat:s. Videturque doctrina haec hauriri posse ex Dionysio, capite 1, de Mystica Theologia, ubi sic ad Timotheum loquitur: 7u autem, Tümothee charissime, pro mazima mysticorum spectaculorum exercitatione, qua vales, pretermitte et sensus, et mentis actiones, eaque omnia quae sub senswn cadunt, et ammo cernuntur, et quee non sunt, et que sunt omnia, teque ad ejus (qui omnem. essentiam, omnemque scientiam superat) conpunctionem. et unitatem pro virili parte clam excita. Quibus verbis significat, quamvis in contemplatione praecedat actio propria, qua seipsam anima clam excitat, seu movet, ut Deo conjungatur, tamen cum pervenit ad intimam unionem, ab omni propria operatione cessare, et pati potius divina, quam agere, sicut de Beato Hierotheo alibi dixit idem Dionysius, quod erat potius divina patiens, quam agens. Atque de eadem re videtur loqui idem Dionysius, cap. 7 de Divinis nominibus, cum dicit, ignoratione acquiri intimam conjunctionem cum Deo, et, mentem a rebus omnibus abductam, et se ipsam deserentem cum splendissimis radiis conjungi, et ibi incestigalil sapientie profundo illustrari ; haec enim illustratio non videtur esse intellectus aut voluntatis operatio , sed passio aliqua quam Deus in anima tunc operatur.

3. Ratione probatur opinio. -— Unde concluditur ratio: nam mens non elevatur in Deum per solam propriam actionem suam, sed etiam ac multo magis per actionem Dei in ipsam : sed operatio intellectus ac voluntatis non potest esse sine actione propria hominis, quia cum sit vitalis operatio , non potest in sola receptione consistere; ergo absque operatione intellectus vel voluntatis potest esse aliquis modus unionis, seu eleva- tionis mentis in Deum. Et confirmatur, quia licet in oratione mentali anima loquatur cum Deo, propter quod Nilus, Chrysostomus et alii orationem definiunt esse colloguium mentis cum Deo, tamen etiam Deus loquitur ad animam, juxta illud: Audiam, quid loquatur in me Dominus. Psalm. 84; et illud Samuelis: Loquere, Domine, quia audit servus tuus.1 Reg. 3. Et ipsa vox colloqwii, qua usus est Nilus, significat in oratione intervenire mntuam locutionem et hominis ad Deum, et Dei ad hominem; ergo quamvis cesset hominis locutio, potest non cessare oratio per locutionem Dei. Imo, quamvis, homine tacente, nondum Deus ad illum actu loquatur, intelligi potest perseverare homo, quasi suspensus, et paratus ad audiendum Deum, et ad hunc ipsum finem suspendens omnem operationem, non solum sensus, sed etiam mentis; sic enim magis dispositus minusve impeditus esse videtur ad recipiendam et percipiendam divinam locutionem. Neque enim tunc omnino otiosa aut dormiens est talis mens, quia Deum expectat ut secum loquatur; novit enim subtilissimam esse intimam Dei locutionem, et raptim et occulte fieri, ut dixit Gregor. libr. 5 Moral., cap. 20, et ideo ut omne impedimentum auferat, propria operatione vacat, et ita dormit, ut cor ejus vigilet, Cant. 5. Ideo enim velut obdormiscit, ut omnem interiorem strepitum fugiat, et in illo quasi spirituali sopore venas divini susurri pereipiat, juxta illud Job A4: Quasi furtive suscepit auris mea cenas susurri ejus in horrore visionis nocturnee, quando solet sopor occupareihomines, eic. Et fortassse hujusmodi fuit sopor quem Deus immisit Adam, quando ex illo Evam formavit, eique altissima mysteria revelavit.

4. Declaratur; amplius proposita sententia.— Denique, quamvis oratio consideretur etiam ut est proprie petitio, potest intelligi moraliter ac virtute perseverare, etiamsi actualis operatio pro aliquo momento aut tempore cesset. Quod sensibili exempio declarari potest. Quando enim pauper accedit ad januam divitis, et semel atque iterum pulsat, et eleemosynam petit, quamvis postea cesset, quamdiu ibi responsum et eleemosynam expectat, eleemosynam petere merito dicitur; sic ergo dum quis mente orat ad Deum, postquam semel et iterum petit, si ibi perseverat rtanquam Lazarus mendicus, stans ad januam divitis, semper et continue orat, quamvis non semper et continue vociferetur ad Deum. Novit enim ex Christi doctrina, orationis efficaciam non pendere ex multiloquio, ideoque apud Deum non minus orare, dum humiliter ad januam ejus expectat, quam dum actu postulat; imo quodammodo fidem suam ac fiduciam magis ostendit. Ergo, licet tunc ab omni intellectus et voluntatis operatione cesset, nihilominus in oratione perseverat.

5. Fera sententia est, actualem et propriam orationem mentalem esse non posse absque omni actu intellectus , vel voluntatis. — Dicendum tamen est, actualem et propriam orationem mentalem non posse existere aut conservari in suo proprio ac formali esse, absque omni intellectus vel voluntatis actu. Haec assertio videtur adeo clara ex terminis, ut verisimile non sit auctores prioris sententiae illi voluisse contradicere, sed alio sensu fuisse locutos, ut mox exponemus. Atque illam supponit D. Thom., d. q. 83, non solum in a. 1, ubi docet orationem esse actum rationis, et in a. 10, ubi ex hoc fundamento concludit, orationem esse actum proprium creaturae rationals ; sed maxime art. 13, ubi interrogans utrum attentio sit de necessaitate orationis, pramittit, quaestionem hanc praecipue habere locum circa orationem vocalem, in qua contingit durare exteriorem petitionem seu prolationem vocis, cessante interiori attentione et intentione , quod in mentali oratione accidere non potest. Idem etiam colligitur ex definitione Damasceni , quod oratio est ascensus mentis in Dewum ; nam mens non ascendit nisi per aliquem actum suum ; tum quia ascensus motum significat in Deum; motus autem in Deum sine actu intellectus vel voluntatis intelligi non potest; tum etiam quia anima non ascendit in Deum per nudam potentiam , aut per solum habitum; ergo ut ascendat indiget actu; ergo si nullum actum esercet tam per intellectum, quam per voluntatem, non ascendit in Deum, ac proinde non orat.

6. Patres explicantes orationem per actum mentis erga Deum , hujus opmionis esse. — Atque in hunc modum possunt pro hac sententia referri Patres omues , qui ubique xationem orationis explicant per aliquem actum mentis erga Deum, sive nomine contemplationis aut sapientiae, sive nomine unionis, colloquii, cogitationis, meditationis , considerationis, aut etiam unionis utantur. Sed praecipue ponderanda est doctrina Dionysii, in cap. tertio de Divinis nominibus, ubi ad orandum imprimis necessarium esse ait, ad Deum bonitatis principem provehi, eique adesse, atque e vicino discere benignissima illi insita munera. Explicans autem quid sit, ?/i adesse, subjungit : Nam ipse quidem adest omnibus, non autem illi adsunt omnia, ubi vero ipsum castissimis precibus, animoque purgato, et pervio, atque ad divinam idoneo conjunctionem invocamus, tunc quogue illi adsumus. Et infra concludit : 7taque nos ipsos ad celsiorem divinorum clarissimorumque radiorum contititum orationibus imprims comparamus. Quod deinde prosequitur. et variis exemplis declarat, quibus hoc eflicit, ut ad conjunctionem cum Deo, quae per orationem fit, necessaria sit operatio aliqua, et motus animae in Deum ipsum, ac proinde, omni motu animae cessante, orationem mentis cessare.

7. Ratione declaratur hec opinio. —Ratione idem ostenditur , simulque rem totam esplicando, sensus, quem prior sententia habere potuit aut debuit, aperietur. Nam imprimis ad inchoandam mentalem orationem, necessarius est aliquis actus intellectus aut voluntatis erga Deum; si enim homo prius non orabat, et nunc jam actu orat, necesse est aliquam mutationem in eo esse factam; nam orare, praesertim mentaliter, non est denonnnatio extrinseca, sed interna ab aliqua inhaerente mutatione vel forma. Constat autem necessarium non esse ad actualiter orandum, ut fiat mutatio aliqua in habitibus , vel aliis qualitatibus, quae habent rationem actus primi ; ergo muíatio esse debet in aliquo actu secundo, qui esse debet actus intellectus, vel voluntatis ; nam hae tantum potentiae per se possunt Deum attingere, ad quem oratio funditur, ut supponimus. Inferiores enim facultates vel ad Deum proprie non pertingunt, vel, si ad eum aliquo modo feruntur, tantum est quatenus per motum intellectus , vel voluntatis attrahuntur, juxta illud : Cor meum et caro mea exultaverunt in Dewn vivum. Necesse ergo est ut supponatur superioris portionis seu mentis actus, in quo (ut ita dicam) substantia orationis consistat.

8. Eadem sententia confirmatur ex discrimine orationis mentalis et vocalis. — Quod si actualis oratio mentalis non incipit esse in homine, nisi per proprium motum intellectus et voluntatis, profecto nec conservari actu et formaliter potest sine omni actu mentis ; nam in sola potentia vel habitu non conservatur, ut patet in homine dormiente, qui non orat, licet immediate ante somnum actu oraret, et eamdem dispositionem habitualem retineat, quam antea habebat. Confirmatur et declara- tur ex differentia quoad hanc partem inter orationem vocalem et mentalem. Nam vocalis oratio ultra omnem interiorem actum mentis, addit exteriorem petitionem, laudationem, vcl aliam similem actionem, seu vocis prolationem ; et ideo contingere potest, sepeque fit ut oratio vocalis actu perseveret sine proprio et formali actu interno, qui sit mentis oratio, satisque est ut duret virtus relicia ex tali actu, quem propterea praecessisse necesse est, saltem ad inchoandam vocalem orationem, quamvis ad eam conservandam non sit semper formaliter necessarius. At vero mentalis oratio, cum in sola mente consummetur, et ibi sistat, sicut non potest esse nisi per alquem actum mentis, ita non potest conservari, nisi in aliquo actu ejusdem mentis, sive intellectus, sive voluntatis sit ; quia nulius alius ibi intervenit actus in quo possit conservari.

9. Objectio. — Dices : posset conservari in aliquo effectu illius primi actus, in quo mentalis eratio inchoata fuit ; ut, verbi grata, si quis ad orandum mentaliter accedat, necesse quidem est ut saltem in principio de eare cogitet, eamque voluntarie incipiat, vel in memoriam revocando Deum, vel aliquid quod meditandum, aut postulandum, aut amandum, vel desiderandum sibi proponat; et consequenter necessarium est ut illud munus per aliquem proportionatum actum inchoet, ex quo actu manet anima aliquo modo conjuncta et unita Deo. Unde quandiu illam voluntatem non mutat, nec voluntarie distrahitur, censetur in eadem dispositione erga Deum manere; ergo ratione hujus eftfectus potest dici oratio durare, etiamsi actus ille inteilectus, vel voluntatis aliunde cesset. Imo etiamsi talis mutatio sit voluntaria, si illamet ad cultum Dei referatur ob majorem Dei reverentiam, nimirum ad venerandum ipsum interno quodam silentio, vel quia vult anima potius Deum audire quam ad eum loqui, vel aliquid simile, cum hac voluntaria cessatione potest dici durare oratio, tanquam in eftectu suo, quo Deus colitur, et excitatur, seu movetur ad misericordiam homini praestandam, illuminando illum, vel implendo desiderium ejus, qui est orationis finis et effectus.

10. Respondetur objectioni. — Possumus vero contra responsionem hanc urgere, quia, licet aliquo modo declaret posse virtualiter, et secundum quamdam moralem considerationem, perseverare orationem, cessante omni actu inteliectus vel voluntatis, non iamen formaliter et proprie, de quo nunc agimus. Nam effectus orationis qui nec est petitio, nec ascensus in Deum, non est formalis oratio; ergo licet possit dici oratio virtualiter manere in tali effectu, non tamen proprie et formaliter. Ut, cessante motu qui fuit causa caloris, quamvis duret calor, non potest dici durare formaliter motus, sed ad summum virtualiter; idemque est in omni causa transeunte, cujus effectus permanet, qui ejusdem rationis non est, sed longe diversae.

11. Addo vero ulterius nec etiam dici posse mentalem orationem durare moraliter aut virtualiter, cessante omni actu intellectus aut voluntatis, ratione alicujus effectus relicti ex talibus actibus. Ratio est, quia nullus talis effectus vere et cum fundamento cogitari potest. Aut enim ille effectus positivus est, aut privativus. Positivus esse non potest, nam aut esset aliquid per modum actus primi seu habitus , aut esset aliquis actus secundus ; neutrum vero dici potest; ergo. Probatur minor quoad priorem partem, quia necesse non est ut per actus intellectus et voluntatis, quibus Deum actu oramus, statim acquiratur vel infundatur habitus aliquis, vel lumen, aut quid simile permanens post praedictos actus, praeter species qnibus postea recordamur praeteritae orationis, et eorum quae in illa gessimus, vel augmentum aliquod, seu intensio alicujus virtutis, cujus internos actus homo in orationc exercuit, vel interdum fieri etiam potest ut de novo infundatur habitus, ut si homo in meditatione sua incipiat habere contritionem, vel amorem Dei super omnia. At hujusmodi effectus non sufficiunt ut, quamdiu illi durant, dicatur homo orare, aut oratio ipsa moraliter seu virtualiter durare, ut per se notum est, cum illi effectus per totum vitae tempus durare possint. Altera vero parsde actu secundo probatur ; nam ille actus esse debet aut intellectus vel voluniatis; ergo siratione talis effectus durat oratio, jam non durat sine actu intellectus vel voluntatis, quod nos intendimus. Estque certissimum, et experientia notum, in oratione mentali ex uno actu mentis cxcitari alium, tam in eadem potentia voluntatis vel intellectus, quam ex una carum in alia, eo modo, quo se movere invicem possunt. Unde etiam fit ut ha potentia transeant, durante oratione, a quibusdam actibus ad alios, quosdam relinquendo et alios inchoando, absque cessatione vel intermissione orationis, quia mens nunquam vacat omni actu, sed ab uno immediate transit in alium.

12. Objicitur iterum. — Otjectio roboratur ex per mento. — Dices fieri posse ut ille effectus tantum sit aliquis actus appetitus sensiiivi : nam, ut supra dicebam, esxcitatur hic appetibus in oratione mentali, et suo modo, vel in Deo delectatur, vel desiderat honesta, vel fugit turpia, aut de malis contristatur; potest ergo hic effectus in eo manere, etiamsi post illum excitatum superior mens a suis actibus cesset. Ouod etiam videtur experimento comprobari ; nam contingit mentem ejus, qui suaviter de Deo cogitabat, eumque amabat, distrahi, et dere alia omnino diversa cogitare, et nihilominus pro eodem tempore eamdem sensus suavitatem, et delectabilem affectum durare ; ergo ratione illius effectus dicitur durare oratio absque actu intellectus vel voluntatis.

13. Respondetur. — Respondeo negando assumptum et illationem. Nam imprimis probabilius est hunc effectum, si sit actus secundus et vitalis inferioris appetitus circa talia superiora objecta, pendere in fieri et conservari ab actu superioris partis; quia appetitus inferior non est per se capax talis motus, sed solum prout a superiori parte movetur, et ideo, cessante motione superioris, cessat talis motus in portione inferiori. Item quia, ut Aristoteles dixit, necesse est intelliceutem phantasmata speculari, et ideo si mens, quae de Deo cogitabat, ad aliud objectum distrahitur, secum etiam fert phartasiam, ut de alio objecto proportionato cogitet, vel (quod frequentius contingit) phantasia secum fert intellectum, nam haec distractio regulariter a sensu vel imaginatione incipit. Quando ergo tanta est distractio intellectus, ut omnino cesset a cogitatione Dei, etiam phantasia cessat a repraesentatione illius objecti sensibilis, quod habebat proportionem cum cogitatione Dei, et ad utendum alio phantasmate omnino diverso transfertur, et consequenter necesse est ut cessct omnis actus appetitus sentientis in illa sensibili repraesentatione fundatus.

14. Objectionis confirmatio vefutatur. — Neque opposita experientia fides adhibenda est ; quia si quid pro illo tempore, quo mens distrahitur, durare videtur in appetitu sentiente, vel non est propria et vitalis delectatio. vel tristitia, sed dispositio quaedam, et aptitudo corporis et humorum ejus, ratione cujus facile revertitur homo ad priorem affectum, cum primum attendit ; vel certe si actus ipse sensibilis durat, signum est mentem non fuisse omnino distractam, licet fortasse fuerit aliquantum remissa propter pugnam, seu occursum aliarum cogitationum. Unde satis constat ratione hujus effectus sensibilis nunquam durare orationem absque omni actu intellectus, aut voluntatis. Praesertim quia, licet (per impossibile) duraret ille actus sensibilis sine intellectuali, non posset mereri nomen orationis mentalis, quia non esset ascensus mentis in Deum, sed tendentia solum in quoddam objectum sensibile, vel sub ratione aliqua sensibili, quae possit sensum delectare vel contristari. Unde nullus motus appetitus sentientis per se potest habere rationem orationis, sed solum ut est sub motione et denominatione superioris actus mentis.

15. Carentia actus non potest esse virtualis oratio.— Superest ut dicamus de effectu privativo, qui dicebatur esse cessatio ab omni actu intellectus seu voluntatis ; nullus enim alius privativus effectus in praesenti fingi potest : haec autem cessatio vix cogitari potest, quomodo sit effectus orationis, cum illam destruat, aut quid conferre possit ad finem vel fructum orationis, ut ratione illius dicatur oratio virtualiter moraliterve durare. Unde ulterius addo et concludo, cessante omni actu intellectus et voluntatis, non solum non posse durare orationem formaliter et in se, verum etiam nec virtualiter, aut moraltter, seu aequivalenter. Utorque, quoad hunc etfectum privativum, dilemmate in objectione insinuato. Quia vel illa cessatio ab omni actu intellectus et voluntatis involuntaria est, sive mere naturalis sit, sive cum aliqua negligentia, vel culpa (nunc enimm involuntarium vocamus, quidquid directe voluntarium non est); vel illa cessatio est directe volita et intenta. Quando contingit priori modo, omnes fatentur eo ipso cessare hominem ab actuali oratione mentali, vel absque culpa, vel cum illa, justa modum involuntarii. Nam si distractio sit omnino naturalis, erit quidem sine culpa ; impedit tamen actualem orationis usum quoad mentem, quia impedit rationis usum circa objectum orationi proportionatum, et quia omnino tollit voluntarium ; de ratione autem orationis est ut voluntaria sit. Si autem distractio illa sit indirecte voluntaria ex culpabili negligentia, multo magis destruet orationis perseverantiam, non solum physice, sed etiam moraliter, quia illi maxime opponitur, et ob eam rem culpabilis est, nec in ea cessatione tunc intervenit aliqua ratio divini cultus, vel tendentiae in Deum, aut vis aliqua impetrandi a Dceo, imo neque aliqua vera ratio alicujus virtutis. Quomodo ergo fierl potest, ut propter hujusmodi cessationem dicatur oratio mentaliter durare?

16. Atque hae rationes quodammodo maeis urgent, quoties cessatio illa directe fuerit voluntaria, quia velle cessare ab omni actu intellectus vel voluntatis circa Deum, vel res diviras, nunquam potest esse verus actus religionis, nec procedere ex motivo perfectius orandi, aut vacandi Deo, aut impetrandi aliquid ab ipso; quia tale otium mentis , quod privat illam omni hujusmodi actu, non potest ad finem orationis, vel interni cultus divini deservire; ergo ob talem voluntatem vel voluntariam cessationem non potest actualis oratio durare, nec physice, nec moraliter, nec vere, nec interpretative. Antecedens videtur quidem per se evidens, tum quia in tali otio, aut quiete, vel somno, aut silentio potentiarum nulla vera utilitas aut commoditas spiritualis excogitari potest, neque aliqua vera ratio divini cultus; tum etiam quia difficillimum est, vel moraliter impossibile mentem voluntarie suspendere ab omni actu erga Deum, nisi transferendo illam ad aliam cogitationem, vel actum priori repugnantem; hac autem est voluntaria distractio, quae mentalem orationem omnino excludit, ut ostensum est. Sed haec omnia magis confirmabuntur et clariora fient, respondendo ad ea quae in contrarium afferebantur.

17. Ferba Thawuleri exponuntur. — Primum igitur adducitur pro illa sententia Thaulerus, qui non scholastica subtilitate, sed mystica phrasi loquitur, et ideo in ejus verbis non potest magnum fieri fundamentum, etiam si ejus auctoritate deferre velimus. Re tamen vera non sentit animam ad illum gradum perfectionis vel contemplationis evectam, Dei cognitione aut amore carere; imo oppositum expresse affirmat. Nam post illa verba : Pre limnine absque luce, pre cognilione absque cognitione, pre amore absque dilectione, subjungit : Non quod absque dilectione sit, sed in sua cognitione, ubi contemplationis oculum ad. sese reflectit, omnis ei essentia, vita, vires, cognitio, amorque suus nimis parca videntur ad summum Deum comprehendendum. Unde potius sentit lumen, et amorem illius gradus contemplationis tantae esse perfectionis et aestimationis, ut omnis inferiorum rerum cognitio et amor quasi nihil reputetur. Unde cum inferius ait, 2bi fieri internum silentium, ubi jam nihul eloqua licet, fortasse loquitur de propria locutione humana, sive fiat per sensibiles voces, sive per verba mentalia, quae sint vocum sensibilium conceptus; ita enim (ut supra dicebam ) frequentius loquimur interius ad Deum vel laudando ipsum, vel gratias ev agendo, vel alhquid ab eo petendo. Et de tota hac locutione optime fieri potest, ut cesset in altissima contemplatioue, ubi anima simplici quodam actu, et quasi intuitu, Deo praesentatur, eumque sibi praesentem facit, et per intimum atffectum ita illi unitur, et quasi in eo absorbetur, ut nihil aliud eloqui valeat. Atque hac ratione dici potest tunc fieri silentium internum et spirituale in anma ; sicque intelligendi sunt mystici Doctores, aut spirituales viri cum de oratione silentii seu in silentio loquuntur. Sic enim Bernard., lib. de Amore Dei, cap. 4, loquens de perfecto illo statu in quo anima per amorem unxtur Deo, concludit dicens : Hic est finis, hec est consummatio, leec est perfectio, hoc est gaudium Domini, hoc est siteutium in caelo.

18. Quod vero addit Thaulerus, neguentus, neque foris quicquam ibi operari per mitla, intelligendum necessario est de operatione distincta a simplici amore, quem in eo statu non auferri, sed perfici dixerat. Sunt enim verba juxta subjectam materiam et necessariam consecutionem intelligenda ; imo hoc ipsum significat, per illam dulcem et ineffabilem passionem, quam in illa contemplatione anima recipit. Nam illa passio non est absque operatione vitae, alioquin nimis esset mperfecta et infructuosa, nullamque spiritualem delectationem conferret. Est ergo vitalis illa passio, unde non est sine intellectus vel voluntatis eficientia. Denominatur autem potius passio quam actio, quia principalis motor ibi est Spiritus Sanctus, qui animam tunc agit per specialissimum auxilium internum, per dona sua, et non tantum per ordinarium modum operandi virtutibus accommodatum, ut in sequentibus latius exponemus.

19. Verba Diongsit emplicantur.—Ex his facile est verba Dionysii, qua ex cap. 1 Mysticae Theologiae citantur, intelligere; cum enim Timotheo consulit, ut pretermittat sensus et mentis actiones , imprimis non consulit ut etiam ipsius Dei dilectionem praetermittat, cum eum moneat ut , reliquis omnibus relictis, ad Dei unionem et conjunctionem se eacitet, quae unio et conjunctio in actu amoris posita est, et interna excitatio ad illam per actum intellectus fit, quatenus ab ipso homine clam fieri potest, ut Dionysius loquitur, id est, interno et valde spirituali modo. Actiones ergo quas relinquere consulit, il'ae tantum sunt quae circa res alias, et extra Deum quovis modo versantur. Vel certe etiam intelligit omnem actionem aliquo modo propriam ipsius hominis, et a proprio spiritu profectam , et quasi propria inquisitione inchoatam ; nam cum anima in altissima contemplatione ab Spiritu Sancto movetur. non debet aliquid propriae actionis miscere, sed Spiritus Sancti ductum sequi, quamvis id non faciat sine vera efficientia et cooperatione, ut dixi. Et in hoc sensu intelligendus est Dionysius quoties agit de illo gradu perfectiouis, in quo anima sancta potius patitur quam agat; nam in illo statu non caret anima veris actibus intellectus vel voluntatis, alioquin maxima perfectione careret.

20. Quocirca ignoratio illa Dei, de qua loquitur Dionysius, cap. 7 de Divinis nominibus et aliis locis, non est ignorantia privationis aut pravae dispositionis , sic enim ignoratio Dei summa est imperfectio. Per ignorationem ergo intelligit quamdam Dei cognitionem, per quam potius cognoscitur quid Deus non sit, quam quid sit, et ideo ignoratio esse dicitur. Distinguit enim ibi Dionysius duplicem modum cognoscendi Dcum : unus est per effectus, qui est quasi per affirmationem, attribuendo Deo omnes perfectiones in illis effectibus inventas, semotis imperfectionibus. Alter est per negationem, removendo a Deo omnia creaturarum attributa, prout in eis sunt, et sistendo in quodam Dei conceptu universalissimo , et valde confuso cujusdam entis, quod nec est terra, nec coelum, neque homo, neque Angelus, sed eminentius omnibus quae sunt, vel esse possunt. Et hunc cognoscendi modum judicat Dionysius pro hujus vitae statu esse meliorem, et magis accommodatum divina excellentia , eumque per ignorationem appellat. llia ergo ignoratio non excludit positivum actum intellectus, ut ex dictis satis constat.

21. Ad rationem respondetur. — Ad confirmationem. — Discrimen inter locutionem hominis ad Deum, et Dei ad hominem.— Ad rationem respondetur, elevari quidem hominem in Deum per actionem Dei in ipsum, non tamen sine cooperatione sua, quia illa motio Dei non est talis qualis esse solet circa rem inanimem, sed quae ad actum vitae terminari possit: nam illa elevatio iu Deum vitalis est; actio autem vitalis non fit sine cooperatione ipsiusmet vi- ventis. Unde ad confirmationem, dicimus verum esse, in oratione interdum loqui hominem ad Deum, interdum Deum ad hominem; neutrum autem fieri in homine sine cooperatione ipsiusmet hominis. Potest autem interilla duo assignari differentia : nam locutio Dei ad hominem incipit a Deo per infusionem, vel mouonem, et applicationem aliquarum specicerum, et terminatur ad actum, qui in homine recipitur, et prout est principaliter a Deo, dicitur locutio Dei; prout vero est ab ipso homine, dicitur auditio. Hanc doctrinam indicavit Bernardus, serm. 45 m Cant., dicens: Verbi lingua favor dignationis est, animee vero devot onis farvor. Cum hujuscemodi linguam suam Verbum mocvet volens ad animam loqui, uon potest anina non sentire. Et infra: Ferbo ergo dicere anime, Pulchra es. et appellare amicam, infundre est unde umet , el se presumat amari. Locuuo ergo Dei ad animam, teste Bernardo, non fit sine perceptione et operatione ipsius animae, licet simul sit operatio Dei: quae interdum ejus locutio vocatur, quando per eam illuminat animam. excitat, vocat, aut aliquid de novo docet. Locutio autem hominis ad iDeum est, quando aliquid ab ipso desiderat, vel desiderium suum illi exprimit. Quae quidem locutio etiam Dei est, et ab ipso incipit, vel movente affectum, vel dirigente intellectum; tamen non vocatur locutio Dei, quia per illam non tam movet ad intelligendum quam ad operandum ; vocatur autem locutio hominis, quatenus coopcerando gratiae Dei suum affectum Deo exprimit. Unde Bernardus supra devotionem vocavit linguam homin:s, forte non quia ipsa devotio locutio sit, sed quia movet mentem ad loquendum. Unde subdi:: Cum verbum movet, latere non potest, non solu quia ubique est preesens, sed propter hoc agis, quia nisi ipso stimulante, devotionis lingua minime ad loguendum movetur. Postea vero explicat hanc animae locutionem per actus gratiarum actionis, admirationis, et praesertim recognitionis divina bonitatis, et dignationis. Unde concludit: taque locutio Verbi infusio doni, responsio anim«e, cum gratiarum actione admiratio. Et ad hoc faciunt, quae supra libr. 1 retulimus, ex Gregor., lib. 2 Moral., cap. 4. Addi etiam potest locutionem Dei semper recipi in intellectu hominis, quia homo non audit Deum nisi per intellectum suum, locutionem autem hominis ad Deum, et intellectu et aitectu fieri posse, juxta dicta in libr. 1, et ita neutra loeutio fit sine intellectus vel voluntatis operatione.

22. Cum autem objicitur, quia quando homo tacet et nondum audit Deum loquentem, sed sistit quasi expectans sermonem Dei, tunc nihilominus orare, cum tamen nullum actum intellectus aut voluntatis exerceat, respondetur impossibile esse ut eo tempore homo carcat omni actu intellectus vel voluntatis circa Deum, vel res divinas, nisi vel ad alia setransferat, vel dormiat, aut extra se sit. Quae dispositio de se non est apta ad audiendum Deum, cum Deus regulariter non loquatur ad homiuem nisi attendentem et vigilantem. Nec Gregorius unquam disit, ad percipiendam subtilem Dei loquelam, conveniens esse suspendere omnem actum intellectus et voluntatis, sed dixit oportere mentem colligere ab omni strepitu phantasmatum et interiorum desideriorum. Verba ejus sunt: Venas superni susurri auris cordis furtive suscipit, qwia subtilitatem locutionis intime afflata mens et raptim et occulte cognoscit. Nisi enim se ab emterioribus desideriis abscondat, interna non penetrat, occultatur autem ut audiat, et audit ut occultetur, quia et subtracta a visibilibus invisililia conspicit, et repleta invisilibus visibilia perfecte contemnit. Itaque ad audiendum Deum interius, utile ac fere necessarium est ab exterioribus vacare, non tamen omni actu intellectus vel voluntatis carere. Fieri autem potest ut homo taceat etiam mente, non actu petendo, nec inquirendo, aut discurrendo; tunc autem necesse est ut maneat quasi intuendo, et habendo Deum aliquo modo praesentem ; et tunc potest homo dici quasi expectare divinam locutionem per illuminationem aliquam, vel inspirationem.

23. Ultime objectioni occurritur. — Atque eodem modo respondendum est ad ultimam instantiam de petitione, saitem virtuali, per quamdam humilem expectationem ad januas divinae misericordia absque repetita petitione. Quidquid enim sit, an talis modus orandi sit utilis, expediens, aut consulendus , non videtur tamen dubium quin sit possibilis, dummodo non ponatur in vacuitate et carentia omnis actus intellectus vel voluntatis, nam illa non esset oratio, sed otiositas. Oportet ergo ui homo, cum sic est suspensus, saltem consideret et revereatur divinam majestatem, vel potentiam ejus, et misericordium, et propriam indigentiam et miseriam coram Deo recognoscat, quod vix fieri poterit sine aliquo desiderio, quod, ut diximus, est plus quam virtualis petitio, ut in simili dixit Augustinus, tractat. in Joannem, et D. Thom., d. quaest. 83, art. 17. Nullus ergo cogitari potest modus mentaliter orandi, in quo actus aliquis intellectus vel voluntatis non interveniat.