Caput 9

CAPUT IX. DE ALIIS FORMULIS ORANDI AB ECCLESIA USITATIS.

1. An oratio privaia possit fieri vocaliter quacumque forma. — Officium et ltanie B. Virginis. — Quamvis in oratione omnino pri- vata unusquisque possit uti, absque culpa, quacumque pia forma orandi, etiamsi auctoritate publica confecta non sit, dummodo vel per propriam scientiam, vel auctoritatem sufficientem et probabilem constet in tali forma orandi nihil vel sanae doctrinae repugnans, vel a religione alienum contineri, nihilominus securius et utilius est uti aliqua forma ab Ecclesia approbata, qualis est illa quae habetur in officio Beatae Mariae Virginis a Pio V approbato. In quo non solum offcium Virginis, sed etiam multa alia officia, et orationes variae continentur. Et idem est de quibuscumque precibus auctoritate pontificia approbatis extra illud officium, ut est litania Virginis Lauretanas, quam Clemens VIII approbavit, etiam prohibendo usum aliarum, scilicet, publicum in Ecclesia, nam privatas orationes non prohibuit.

2. Hatio affertur. — Quas orationes Episcopi, et superiores possint approbare. — Constantin oratio. — Ratio autem clara est, quia per se malum non est uti determinata forma verborum, ut probat exemplum Orationis Dominicae, et est per se evidens, quia in hoc nulla apparet deformitas, et potest habere multas utilitates, quales sunt scire quid petendum sit, vitare multiloquium, excitare devotionem, et similia, quae ex Patribus recte attigit Alex. Alens., 4 p., q. 26, memb. 3, art. 2, 82. Aliunde vero non est prohibitum uti alia forma verborum, distincta ab illa quam Christus tradidit, ut supra, c. 1 hujus libri, ostensum est; ergo privatim uti licebit forma orandi per privatam scientiam satis cognita et examinata, publice vero forma approbata per Ecclesiam. Imo si usus non sit adeo publicus, ut sit universalis pro tota Ecclesia, sufficiet approbatio Episcopi, vel alterius legitimi superioris, quia hoc non invenitur per canones prohibitum. Hic autem usus tam est antiquus, ut referat Euseb., lib. 4 de Vita Constantini, cap. 19, Constantinum omnes milites suos induxisse simul ad orandum die Dominica, eisque formulam precandi dedisse, quam c. 20 his verbis refert : Te solumn Deun agnoscimus , te regem profitemur, te adJutorem invocamus , per te victorias consecuti sumus . per te hostes superavimus, abs te et preesentem felicitatem consecutos fatemur, et futuram adepturos speramus ; tui omnes supplices sumus ; abs te petimus, ut Constantinum imperatorem nostrum una cum piis ejus liberis quam diutissime nobis saloum et victorem conserves. Ad hunc ergo modum, licitum per se est uti forma verborum sufficienter examinata et probata, juxta exigentiam loci et personarum. Quando vero usus est pro tota Ecclesia, universalis etiam approbatio necessaria est. Haec vero interdum esse potest per universalem traditionem et consensum , interdum vero per pontificiam auctoritatem, quae in priori etiam modo non deest, quia vel expresse vel tacite consuetudinem approbat. Et tunc (quod in hujusmodi forma generali maxime necessarium est) non potest in hujusmodi orationibus contingere perniciosus error in fide, vel in moribus Item de se possunt magis excitare devotionem et fiduciam ob Ecclesiae auctoritatem. Neque in hoc occurrit difficultas alicujus momeuti.

3. Tres formula orandi, que maaime in usu sunt. — Solum ad hujus materiae complementum libet pauca notare de tribus formulis orandi, quae maxime sunt in usu Christianorum omnium in suis privatis orationibus praeter Orationem Dominicam, quae sunt Salutatio Angelica, ad quam spectat recitatio rosarii; antiphona ejusdem Virginis, quae incipit Salve Regina. Tertio loco in rudimentis fidei solet poni Symbolum Apostolórum, sed illud non continet formam orandi, sed confitendi fidem, et ideo in materia de Fide potius tractandum est. Tertio ergo loco nos ponimus Litanias Virginis ac Sanctorum. De his ergo pauca dicimus propter haereticorum importunitatem. Caetera vero officia, vel orationes, aut ritus precandi, quae habentur in dicto officio Pii V, sumpta fere sunt ex officio canonico Ecclesiae, et eamdem cum illo proportionem servant in psalmis, hymnis, canticis, lectionibus, antiphonis, versibus, et orationibus; et ideo nihil hic dicere oportet, nam quae libro sequenti dixerimus de officio canonico, caeteris similibus precationibus erunt communia.

4. De Salutatione Angelica. — GSalutatio Angelica duabus partibus constat. — Cur angelus in salutatione Marie nomen omisit. — Duabus partibus haec oratio constat, scilicet salutatione ac laudatione Beatissimae Virginis, et petitione ad eamdem proxime facta, quae in Deum tandem refundatur, in quo genere compositionis haec oratio Dominicam imitatur, quod ad illius laudem et commendationem spectat. Prior pars tota ex Scriptura sumpta est, nam illa verba : Ave gratia plena, Domnus tecum, Angeli sunt Virginem salutantis apud Lucam; nomen autem Maria, licet in ista salutatione ab Angelo non sit prolatum, constat ex Scriptura esse sumptum, meritoque ab Ecclesia fuisse illo loco interpositum. Tum quia non loquimur ad Mariam ita nobis praesentem, sicut aderat Angelo secum loquenti ; tum etiam, ut ipso Marie nomine ad reverentiam, et devotionem excitemur, quod Angelo necessarium non erat. Quamvis etiam ille fortasse in salutatione nomen omisit, ut novum, et inusitatum, ac admirabile nomen gratiae Virgini imponeret, et ut proprium nomen in tempus magis opportunum reservaret. Nam paulo post adjunxit : Ne timeas, Maria. Verba autem illa : Benedicta tu in malieribus, et ab Angelo, et ab Elisabeth dicta fuerunt non sine mysterio, ut illa consensione verborum Spiritus Sanctus utriusque salutationis auctor ostenderetur, ut Ambros., Beda, et alii, Luca f, adnotarunt. Denique illa verba, quibus haec prior pars absolvitur: Et benedictus iructus ventris tui Jesus, ab Elisabeth addita sunt, excepto Jesus nomine, quod ipsa proferre non poterat, quia nondum erat impositum, merito tamen Ecclesia illud expressit, tum quia nullum potuit esse nobis utilius, tum etiam quia Maria auribus nullum suavius insonat, ideoque nullum poterat esse aptius ad captandam Virginis benevolentiam, quod in omni oratione solet observari.

5. In prima orationis hujus parte omnia sunt ab Spiritu Sancto dicta. — Ex his ergo satis constat, nihil esse in hac parte hujus orationis, quod non sit ab Spiritu Sancto dictatum, et infallibilem veritatem contineat, atque ita ex hac parte nihil possunt haeretici calumniari, quod in hac oratione reprehendant. De sensu autem singulorum verborum non possumus hic ex professo tractare ; nonnulla vero attigimus in 2 tom. tertiae partis, tractando de annunciatione angelica, et de plenitudine gratiae Virginis, et latius tractantur ab Expositoribus Lucae ; et praeter antiquos videri possunt Salmeron, Tolet., Maldonat. et Barradas.

6. An convenienter angeli verba usurpemus ? — Hic solum potest a nobis interrogari, an illa verba, quae illis locis et temporibus fuerunt accommodata, et decentissima ad salutandam Virginem, convenienter ab Ecclesia, et a nobis ad eumdem finem usurpentur. Neque enim haeretici objectionem hanc praetermiserunt, quia nos non sumus angeli, et nefas est velle salutare Virginem, quia illi feceruni ; haec enim et similia refert Canisius, lib. 5 de Deipara, cap. 26, in fin. quibus sufficientissime respondet. Possumus autem nos objicere, quia verbum Aoe est deprecantis, et optantis pacem, vel salutem, unde vertitur Salve, aut Paa tibi, quod salutationis genus optime dirigitur ad viatorem, non tamen ita convenienter ad Beatum, quia summa pace et salute fruitur. Deinde ita D. Thomas, 3 p., quaest. 30, art. 3, Angelum sic salutasse Virginem, ut mentem ejus redderet attentam ; hoc autem nobis necessarium non est, quia scimus non indigere excitatione nostra. Denique caetera verba, praesertim illa: Domànus tecui, fuerunt optantis, et deprecantis adventum Verbi in uterum Virginis, quod nos convenienti modo facere non possumus. s

7. Satisfit objectioni. — Dicendum est, convenientissime ab Ecclesia illa verba usurpari ad Virginem salutandam. Quem morem antiquissimum in Ecclesia esse, ex his quaein antiquis Patribus leguntur, manifestum est. Nam in liturgia Jacobi, sacerdos prius secrete salutat Virginem his verbis: Ave, Maria, graLia plena: Dominus tecum ; benedicta tu in mulieribus ; benedictus fructus ventris tui, quia Salvatorem peperisti animarum nostrarum. Deinde vero exclamat: Precigue sanclissimme , immaculate , super omnes benedicie, etc., dignum est, ut te veram dicamus Deiparam , et infra: Tibi plene gratia, universa creatura gratulatur, gloria tbi, etc. Unde Hesych. Jerosolymit., hom. 2 de Virgine: Jure procul dubio ( ait) omnis grati animi lingua salutat Virginem, et Deipauram, ac pro viribus Gabrielem, principem Angelorum, imitatur dicens: Ave gratia plena; Dominus tecum. Et respondendo ad objecta hoc facile declarabitur.

8. Verlum Ave. — Nam imprimis verbum Ave, etiam proprie verti potuisset Gaude; verbum autem gaudii valde accommodatum est ad salutandam Virginem cum Christo beatam, et ita interdum illa voce utitur Ecclesia in aliis antiphonis et orationibus ad Virginem. Hinc Basil., Seleuciae Episcopus, in orat. de Annunciatione Angelica: Gabriel, inquit, a gaudio et gratia salutationem auspicatur. Deinde etiam verbo pacis et salutis possumus salutare Virginem, non optando illi quod non habet, sed complacendo in eo quod habet, et quasi desiderando ut semper habeat, sicut desiderant Angeli beati in Deum conspicere. Praeterea, licet salutando Virginem non excitemus illam, illo modo quo excitavit Angelus mediis sensibus corporis, excitamus tamen nos ipsos ad reverentiam, amorem et fiduciam, revocando in memoriam plenitudinem gratiae ejus, et singularem favorem, quo Deus illam prosequitur, et singularem ejus electionem inter omnes mulieres, ac denique (quod Elisabeth addit) commemorando, seu illi repraesentando benedictum fructum ventris ejus. Et praeterea his eisdem verbis nostrum affectum ostendimus et Virgini proponimus, ejus benevolentiam captando, quantum in nobis est; sunt ergo omnia verba illa ad Ecclesiae usum aptissima, quamvis fortasse non omnino eadem ratione, neque ad eumdem effectum ab Angelo dicta fuerint; non est enim hoc necessarium, satisque est quod possint eamdem significationem retinere, sicut de verbo Ave jam constat. Dictio autem Dominus tecum, non fuit optantis, sed affirmantis de praesenti, quia non est sensus. Dominus tecum, id est, erit tecum, sed tecum est, seu in te excellenti modo habitat spiritualiter nondum enim de corporali habitatione per Verbi conceptionem Angeius loquebatur, juxta probabiliorem expositionem; de caeteris autem verbis res clara est.

9. Beata Virgo in celo orat pro nobis. — Beata Virgo cognoscit que nos oramus. — Altera pars hujus orationis continet petitionem ad Virginem ; supponuit autem tota haec oratio duo principia : unum est, Beatam Virginem in coelo orare pro nobis, quod certum de fide est, et praeter illa, quae in communi de Sanctis orandis, in 2 libro diximus, tractatum specialiter a nobis est de Beata Virgine in 2 tom., disp. 23, sect. 2 et 3. Secundum principium est, cognoscere Beatam Virginem, quae nos hic oramus et petimus, quod etiam de Sanctis diximus in2 lib., et in communi de Beatis, in 1 p., et in peculiari de Virgine, in 2 tom., disp. 21, sect. 3. His autem consequens est, ut oratio debito modo ad Virginem facta, in singularem ejus venerationem et cultum cedat, quem et Deo et ipsi gratum esse, in eodem 2 tom., disp. 22, ostendimus. Ex his autem veritatibus fidei, manifestum est hanc posteriorem partem hujus orationis sanctissimam et purissimam esse, nam in ea in Virgine sanctitatem et dignitatem matris Dei, in nobis autem peccata et indigentiam recognoscimus. Postulamus autem intercessionem pro nobis, dum hic vivimus, maxime vero pro mortis articulo, ubi et divinum auxilium et piissimum matris subsidium maxime nobis necessarium erit.

10. De rosario brevis digressio.— De rosario et corong Virginis. — Corona unde nomen habeat. — Ex his orationibus dominiea et an- gelica, composita est illa celebris in Ecclesia orandi formula, quae rosarium vel corona appellatur, quanquam haec duo, licet in materia et forma similia sint, non sunt omnino idem. Nam conveniunt quidem, quod utraque formula constat ex dictis orationibus, et quod inter denarias orationes angelicas semel dominica interponitur. Differunt tamen in numero, nam integrum rosarium centum quinquaginta salutationibus Virginis constat, interpositis, pro quindecim denariis, quindecim orationibus dominicis; corona vero constat septuaginta tribus Are, et septem Pater, quae a piis hominibus inventa creditur, in memoriam et honorem totidem annorum, quos in hac vita Virgiuem vixisse probabile est. Et ideo vocata est corona haec oratio, quia perfectum circulum vitae Virginis repraesentat. At illa in rigore non intelligitur nomine rosarii, ac subinde ad illam non pertinent gratiae et favores in commendationem rosarii concessi a Pontificibus, ideoque licet sit pia devotio, non est tamen tam autbentica.

11. Rosarium cur dicatur psalterium Virginis. — Quando imponitur rosarium ad recitandum, quid intelligatur. — Rosarium autem vocatum est psalterium Dominae nostrae, fortasse quia in numero salutationum imitatur numerum psalmorum, ect ita nominatur in quadam Bulla Sixti IV, et creditur fuisse nomen impositum a B. Dominico. Nomen autem rosarii magis receptum est, et illo utuntur Clemens VII et Paulus IIT, et creditur esse antiquius; unde autem sumptum sit, explicat fusius Navar., in dict. Enchir., in Miscellan. 1, 2, 3et 19, ubi de nomine rosarii plura pie advertit et prosequitur, in quibus illa maxime notanda sunt, quae ad intelligendas pontificias Bullas, in quibus gratiae vel indulgentiae pro recitantibus rosarium conceduntur, vel etiam ad judicandum de obligatione, quae nascitur vel ex voto recitandi rosarium, vel ex poenitentia imposita nomine rosarii, vel ex causa simili, utilia fuerint. Est enim advertendum hoc rosarium consuetudine divisum esse in tres partes, quarum singulae quinquaginta salutationibus et quinque dominicis orationibus constant, et unaquaeque etiam solet rosarium appellari, licet saepe vocetur tertia pars rosarii, sicut e converso psalterium ipsum interdum absolute vocatur rosarium, saepe vero additur integrum rosarium. Quando ergo expresse nominatur integrum vel totum rosarium, clarum est non satisfieri per tertiam partem, sicut etiam quando nominatur psalterium Virginis, quia hoc nomen nullo modo accommodatur tertiae parti rosarii, ut ex usu et ex ratione supra declarata constat. Similiter quando e converso exprimitur tertia pars rosarii, sublata est ambiguitas. Dubium vero nascitur, quando rosarium absolute nominatur; et rationes dubitandi sunt faciles ex dictis. Mihi tamen placet quod Navarrus sentit, interpretandum esse de tertia parte rosari, tum quia hanc significationem obtinuit usus, fortasse quia pauci sunt qui psalterium integrum quotidie dicant; tum etiam quia hoc modo amplificantur favores et restringuntur onera; nam si rosarium in poenitentiam imponitur , explicamus cum minori gravamine ; si vero indulgentiae vel gratia conceditur dicenti rosarium, sic etiam ampliatur, et utrumque est juris regulis consentaneum. Et hoc confirmant aliae conjecturae et testimonia, quae Navar. in d. Misc. 19 adducit.

12. Rosariwm est pia forma orandi. — De hac ergo forma orandi, quod pia et sancta sit, et ad omnes effectus orationis aptissima, ac denique sine macula, nullus Catholicus dubitare potest. Nam imprimis partes, ex quibus constat, Deo gratissimae sunt, ut ex superioribus constat, et late prosequitur Navar., d. Enchir., c. 19, n. 100, usque ad 188. Deinde est compositio prudens, et apta ad excitandam devotionem, nulliusque superstitionis ac deformitatis argui potest, quia non praescribitur ille numerus tanquam per se habens aliquam virtutem, nec putatur ita necessarius, ut sit per se malum aliquid addere vel detrahere, sed proponitur ut quaedam accommodata mensura ad orandum, et cum quadam varietate, quae levet fastidium. Praeter imitationem psalterii, et alias mysticas rationes, quae ibi considerari possunt, accedit, quod haec devotio antiquitate et universali acceptatione roborata est. Nam quoad antiquitatem, tanta est, ut ejus initium ignoretur; licet enim multi credant incepisse a B. Dominico, per divinam revelationem (quod est pium et probabile, et non parum antiquum), tamen alii dicunt, tempore Leonis IV jam fuisse in usu. Alii ex Beda referunt, jam suo tempore consuetudinem hanc fuisse antiquam. Alii denique etiam usque ad tempora Apostolorum referunt, quod magis incertum est. Illud profecto certius, orationem hanc multis prodigiis, miraculis et revelationibus fuisse comprobatam, ut in Historiis Dominicanorum, et in variis libris de Rosario, Petrus Alanus de Rupe, Albertus, et alii referunt; ac denique auctoritate multorum Pontificum approbata est, confirmando confraternitatem rosarii, et varias indulgentias concedendo, ut late refert Navar. per varia Miscellan. Nunc sufficit nobis commemorare, quod Pius V, in Bulla quadam dixit, inventum hoc ab Spiritu Sancto fuisse.

13. Varias ob causas recitari rosarium. — De modo autem recitandi videri potest Canisius, lib. de Deipara, c. 3, versus finem, et in toto illo capite Salutationem Angelicam defendit , et in l. 5, cap. 26, nonnulla notat de rosario, plura Navarrus. Nobis vero circa hanc orationem in specie, praeter ea quae generalia sunt, nihil fere novum occurrit addendum : duobus enim modis recitari potest, scilicet, vel voluntaria devotione, vel ex aliqua obligatione voti, poenitentiae, vel ad lucrandam indulgentiam. Quando sine obligatione recitatur, nulla hic intervenit specialis obligatio in modo recitandi rosarium, praeter eam quae generaliter de oratione vocali explicata est, quia in nullo jure vel ratione fundari potest. Quando vero ex obligatione imponitur recitatio rosarii, per se solum additur obligatio actus quoad exercitium, ut sic dicam ; et ideo etiam tunc nullus specialis modus est necessarius, nisi in ipso praecepto vel rescripto exprimatur, vel a vovente specialiter intendatur; ut verbi gratia, licet quis voveat recitare rosarium, non tenetur flexis cenibus, vel in ecclesia recitare, nisi hujusmodi circumstantias sub voto expresse comprehenderit ; idem de poenitentia injuncta, et similibus. Caetera de hoc modo videri possunt in Navarro, Miscell. 23, 94 et sequentibus.

14. An rosarium ex obligatione possit cum alio alternatim recitari? — Sed quaeret aliquis an in his casibus possit cum socio recitari alternatim dicendo Ave, et in fine denarii simul Orationem Dominicam. Hic enim modus in voluntaria recitatione servari potest; habere enim potest laudabilem et congruentem rationem, ut pie notat Navar., Miscel. 32, affirmans sapissime solitum fuisse hoc modo recitare rosarium, quod et alii viri religiosi faciunt. Àn vero hic modus suflhiciat ad implendam obligationem, quae per votum, poenitentiam et caetera, de dicendo rosario simpliciter imposita est, aliqui dubitant. Idem autem Navarrus indubitanter affirmat in dicto Miscell. 32, et cap. 10 ejusdem Enchin., n. 19 et sequentibus ; eamdem sententiam secutus est Azor, tom. 1 suarum Instit., lib. 1, c. 7, dubio 10; et mihi etiam probatur haec sententia, quia ille modus recitandi est consentaneus usui Ecclesiae in suis canticis, et orationibus communibus; et est satis aptus ad orandum attentius, et cum majori interna devotione, et sine taedio. Item quia ubi duo conjunguntur in Christo ad orandum, quasi unum efficiunt, et sibi communicant partes suas, et ita unusquisque censetur moraliter totum dicere, quod ambo alternatim dicunt. Denique Clemens Roman., lib. 4 Constit., cap. 34, monet fideles, ut saltem-duo aut tres orent : Quia Dominus (inquit ) dizit : Ubi fuerint duo vel tres congregati in nomine meo, ilà sum in medio eorum. Vix autem intelligi potest quomodo duo vel tres ad orandum possint convenire, nisi alternatim aliquid proferendo. Hic ergo modus etiam in dicendo rosarium teneri potest, ita ut unusquisque ex sociis totum rosarium dicere censeatur, ac subinde obligationi suae satisfacere.

15. An satisfaciat qui rosarium recitat per parties ? — Objectioni occurritur. — Dubitat etiam Navarrus supra , an qui tenetur dicere rosarium semel in die, teneatur continue dicere, vel satisfaciat dicendo per partes in distinctis horis diei, et respondet satisfacere, dicendo posteriori modo ; quod mihi etiam placet , quia continuatio ( ut sic dicam) non est de ratione rosarii, et qui totum numerum illarum orationum dicit ordine praescripto, integre recitat quod tenetur. Dices, rosarium significare orationem unam, ut ipsum nomen preae se fert; recitatum autem per partes divisas non componere orationem unam. Respondeo , negando minorem, quia in his rebus moralibus unitas non attenditur ex rigorosa continuatione partium, nam tres nocturni licet dividantur ( ut olim fieri solebat ), unam horam matutinam componunt, imo matutinum et laudes separatim dicta communius censetur una hora ; quin et septem horae canonicae, quae separatis horis dici debent, unum officium componunt, quod est unius praecepti materia. Sic ergo quinque denarii, quinque diversis horis recitati sub hac intentione dicendi rosarium , componunt moraliter unam orationem. Unde ulterius addo, si quis tcneatur dicere rosarium integrum semel aut bis in hebdomada, satisfacere dicendo tertiam vel sextam partem singulis diebus , propter eamdem rationem. Itaque dummodo cum debita reverentia fiat, non apparet in hoc ulla difficultas, neque ex vi consuetudinis aut constitutionis constat ita esse conjungendas illas orationes, ut nulla temporis mora interponatur.

16. Recitare rosarium mysteria meditando an sit necessarium. — Praeterea inquiri potest an expediat recitare rosarium, meditando mysteria vitae, mortis et resurrectionis Domini. De quo multa dicit Navarr., 20 Miscel. et sequentibus. Breviter autem dico, hunc modum attentionis vel devotionis non esse necessarium ad implendam obligationem, si quis eam habeat dicendi rosarium, nisi ex peculiari voto quispiam ad id se obligarit. Nam quod tale votum fieri possit, et sit validum, dubium non est; secluso autem tal voto, modus ille non est de substantia rosarii, quatenus est oratio vocalis legitime et sancte facta; non est ergo necessarius. Secundo, certum est illum modum esse pium et utilem, non tamen esse cmnium optimum, neque omnibus recitantibus rosarium accommodatum, aut imponendum. Primum patet, quia recitari potest cum altiori contemplatione et simpliciori unione ad Deum. Secundum vero, quia multi sunt rustici et incapaces illius modi, alii vero utilius circa rem unam, quam circa multiplicia mysteria meditabuntur. Tertio, existimo, frequentius non expedire simul cum oratione vocali singulorum denariorum meditationem singulorum mysteriorum adjungere, quia regulariter non fiet sine aliqua confusione aut distractione. Et ideo utilius erit, dum Angelica aut Dominica orationes dicuntur, attendere vel ad Deum ipsum, vel ad Virginis excellentiam, vel ad ea quae per voces significantur. Postea vero finitis singulis denariis, paulum sistere in meditatione alicujus mysterii ordine usitato. Sic enim facilius colligitur mens ad-id quod intendit, et major devotio excitabitur quae est praecipuus orationis fructus.

17. An possit pluribus titulis satisfieri, vecitato semel rosario in die. — Tandem quaerit Navar., in Miscel. 27, an qui tenetur pluribus titulis, voti, praecepti superioris et confessoris, vel ad indulgentiam lucrandam, eodem die dicere rosarium, satisfaciat omnibus obligationibus semel dicendo, sicut satisfacit una missa multis obligationibus simul occurrentibus, et uno jejunio similiter. Respondet autem Navarrus simpliciter negando; probationes vero quas adducit, non sunt admodum probabiles, nec solutiones rationum in contrarium; nam ad illud de jejunio respondet, ideo id esse, quia est obligatio talis diei, et uno die non potest bis jejunare. Quae responsio non potest dari ad aliud exemplum missae, quod ipse omittit. Censeo ergo distinctione utendum esse. Et imprimis assero, ad lucrandam indulgentiam recitanti roósarium concessam, nihil obstare quod illa recitatio sub alia obligatione posita sit, sive ex voto, sive ex confessione, sive ex alia obedientia (quamvis oppositum indicet Navarrus). Probatur, quia supponimus in forma indulgentiae, non esse expressum ut rosarium recitandum non sit alias sub aliqua obligatione (nam tunc nulla esset quaestio), sed simpliciter concedi recitanti rosarium. Tunc ergo licet ex obligatione recitetur, forma indulgentia impletur; ergo tantum valet quantum sonat. Item opus illud ec quod ex obligatione fiat, non est minus bonum, imo caeteris paribus est melius; cur ergo erit pejoris conditionis, qui illud recitat? Denique si de praesumpta intentione tractetur, non est verisimile intentionem concedentis indulgentiam, fuisse excludere illos, qui obligationem recitandi habent; nulla enim rationabilis causa talis prassumptionis assignari potest. Ut si Pontifex concedit, verbi gratia, unum annum indulgentia recitanti psalmum Aiserere, cur creditur excludere ab hae gratia eum, qui ex voto recitat psalmum ilum? Et similiter verisimile non est, eum qui vovit rosarium, voluisse obligare se ad recitandum illud cum animo non lucrandi indulgentiam per tale rosarium. Neque hic habet locum ratio quam masxime urget Navarrus, quod per unam actionem non satisfit duplici obligationi, quia opus ad indulgentiam requisitum non est proprie sub obligatione, sed est veluti conditio requisita ad effectum indulgentiae, quae conditio sufticienter impletur per opus alias praeceptum, nisi expresse excludatur.

18. Confirmatur conclusio.— Non sufficit ad satisfaciendum equaliter pro multis unwn rosariwm.— Addo ulterius, non repugnare in universum, quin uno opere duplici praecepto satisfiat, ut probat exemplum de missa, unde etiam in praesenti non repugnabit in recitatione rosarii. Pendet tamen ex intentione praecipientium vel voventium, quae consideranda est. Nam confessor potest in poenitentiam injungere opus ex praecepto, vel ex voto debitum; unde si id declaret, non erit dubium quin una recitatione utrique obligationi sausfiat. Quando vero id non declarat, conjectura opus est, nam fortasse non intendit imponere onus dicendi rosarium bis in die, si alioqui poenitens habet votum dicendi illud; et idem praesumi potest de simili praecepto imposito a Praelato. Et simile est de voto: nam potest quis se obligare voto ad opus alias praeceptum. Quod si quis fecit votum recitandi, prius quam haberet aliunde obligationem dicendi illud, verisimile est non habuisse intentionem dicendi bis rosarium in die, si nova obligatio superveniat; oportet ergo prudenti arbitrio uti. quia totum pendet ex intentione, et in casu dubio pars tutior eligenda est, quia dubiis non sunt augenda onera, sed melior est conditio libertatem suam possidentis. Ratio vero generalis est, quia idem opus est capax plurium honestatum, et potest esse sufficiens ad obediendum multis, et ad impetrardum pro multis, maxime si specifica intentio ad singulos referatur. Non sufficit tamen unica recitatio rosarii ad satisfaciendum aequaliter pro multis et pro singulis ; ideoque si quis sit obligatus ad applicandam alicui totam satisfactionem unius rosarii, non poterit simul similem obligationem pro alio implere, si illam habeat ; sed oportebit iterum rosarium recitare, per quod satisfactum est fundamentis Navarri.

19. De Salve Regina. — Tria continentur in Salte Regina. — Contra hanc orationem maxime insurgunt haeretici; eorum tamen caIumniis ita occurrunt Canis., l. 5 de Deipara, cap. 12; et Illustrissimus Bellarm., libr. 1 de Bonis Oper., c. 15, ut nihil novi nobis addere sit necesse. Tria vero in hac oratione possunt considerari. Primum est salutatio, quae in principio statim continetur, de qua eadem est ratio quae de illa, quam per Angelicam salutationem facimus ; nam verba Saice, et Ace, fere aequipollentia sunt; et ideo quae ibi de hoc puncto diximus, hic applicanda sunt.

20. Laudes Virginis àn hac oratione facte an conceniant ei ? — Secundo, continet haec oratio quaedam encomia Virginis, et quosdam modos invocandi vel nominandi illam, contra quae objici solet, quia videtur illi tribu id quod est proprium Dei, vel certe quod non potest Virgini cum fundamento tribui. Hujusmodi est illud : Mater misericordie ; solus enim Deus est Pater misericordiarum, 2 ad Corinth. 1; et illud : Spes nostra, cum tamen David, Psal. 90, ad Deum dicat: 7u es, Domine, spes mea ; et Jeremias, cap. 17, dicat: Maledictus homo qui coufidit in hom?ne. Item illa abstracta : Vita nostra, dulcedo nostra, videntur maxime propria Dei. Sed in his non sonus verborum, sed sensus et mens attendenda sunt. Saepe enim contingit idem nomen, quando metaphoram continet, ut lua, pastor, et similia, Deo et hominibus tribui, non tamen ad eamdem dignitatem significandam. Praeterea Christus, Matthae 5, dixit: Hstote perfecti sicut et Pater vester perfectus est; et Joan. 17, dixit ad Patrem de discipulis: Ut sint umun sicut et nos, et infra: Ut omnes unwn sint sicut tu, Pater, in me, et cgo in ie; et infra: Ut sint unum, sicut et nos unun sumnus. Quae omnia non propter aequalitatem dicta sunt, sed propter imitationem, et ad explicandam perfectionem aliquam in illa; et simili modo Angelus vocavit Virginem plenam gratia, quamvis plenitudo gratiee propria sit Christi.

21. Resolvitur dubiwn.—Ad hunc ergo modum Ecclesia loquitur cum Virgine ad ejus singularem excellentiam et misericordiam recognoscendam. Vocat ergo Reginam coeli per singularem excellentiam, quia non solum ut caeteri Beati in coelis regnat, sed quia speciali titulo maternitatis Dei domina est rerum, et Regina Beatorum, ut loquuntur Athanas., in serm. de Sanctissima Deipara; et Damasc., libr. 4 Fidei, c. 15; et August., serm. 35 de Sanctis. Vocatur etiam Mater misericordie, tum quia in misericordia erga genus humanum inter omnes creaturas infinite quodammodo excellit; tum etiam quia mater est Christi, per quem omnem misericordiam accepimus. Et simili ratione dici merito potest Vita et dulcedo nosira, sicut etiam ab Athanasio supra Mater vite appellatur, quia est mater Dei, qui est auctor vitae, et Deus totius consolationis. Item, quia per Christi adventum et redemptionem, vita gratiae, et amicitia cum Deo (ex qua omnis spiritualis dulcedo nascitur) per Christum nobis data est; ideo etiam mater ejus vita et dulcedo nostra appellatur, ad denotandum singulari modo fuisse Christo cooperatam ad haec beneficia nobis praestanda; unde etiam Mater viventium, a Patribus supra citatis dicitur, et ab Epiphanio, lib. 3, haeres. 78: Fere,inquit, vita mundo a Maria genita est, ut viventem gigneret, et fieret Maria mater viventium, per enigma, igitur Maria mater viventium appellata est. Hinc etiam specialiter Mater hominuwm dicitur, ut ait Rupertus, lib. 13 in Joan., et pari titulo vocatur Christianorun Domina, in 1 Synodo, Act. 4. Denique appellatur Spes nostra, non quia putemus ita esse sperandum in illa sicut in Deo, sed ut ejus singularem potestatem erga Dcum protestemur. Deus ergo est spes nostra tanquam auctor bonorum omnium ; Virgo autem tanquam mediatris, quae apud Deum habet singularem dignitatem, quia sicut apud Deum est potentior, ita et prae omnibus Sanctis est pro nobis sollicitior, ut Augustinus dixit; propter quod Bernardus totam rationem spei suae illam aliquando appellavit; et Ephrem, in Sermone de Laudibus Virginis, eam vocat, Spem desperantiuwn, et omnium salutem. Et ad hunc modum intelligenda sunt caetera encomia, et laudationes Virginis, quae in hac antiphona continentur.

22. Altera pars orationis petitionem continens.—Qquid calumuientur heeretici.— Occurritur calumnie. — Ultima pars hujus orationis petitionem continet, quae fere per verba generalia fit, ut sunt illa : Ad te clamamus eaules filii Eva; ad te suspiramus gementes, et flentes in hac lacrymarum calle; eia ergo, advocata nostra, illos tuos misericordes oculos ad nos concerte. In quibus omnibus nihil est difficultatis ; nam, quod loquamur ad Virginem tanquam praesentem recta fides facit, et non oculos corporis, sed cordis ejus cum misericordiae affectu ad nos conversos desideramus; in caeteris autem verbis indigentiam nostram, et miserum hujus vitae statum, ac periculum recognoscimus, et affectum nostrum excitamus et accendimus. Quod autem advocatam illam vocamus, nullam injuriam Christo facimus, quia cognoscimus ipsam esse mediatricem ad mediatorem istum, sicut Bernardus dixit; et sicut in superioribus dicebamus, Sanctos omnes esse pro nobis advocatos, licet longe dissimili modo quam Christus sit, ita cum proportione dicendum est de Virginc. Solum verbum illud : Ft Jesum filium tuum post hoc exiliwm ostende, calumniantur haeretici; sed non est inusitatus loquendi modus, uit ab aliquo petamus intercessionem, petendo ab ipso rem quam ab alio obtenturus est, ac si ipsemet illam esset daturus, non quia credamus ipsum esse principalem auctorem ejus, sed ut ostendamus fiduciam in ipsum, et magnam aestimationem, quam de intercessione ejus habemus. In hoc ergo sensu loquimur in ilis verbis, et in hymno, cum dicimus : 7u nos ab hoste protege, et hora mortis suscipe; et in illo versiculo : Da mihi virtutem contra hostes tuos. Et in eodem sensu dixit Gregorius Nazianzenus, in Christo patiente : Quee vincis omnes caelitus ordines, Regina Domina, generis hunani bonum, Amica seaper esto tu mor- talibus, Masimaque quovis in loco mihi salus. Neque mirum est Nazianzenum ita loqui cum Virgine, cum in Orat. de S. Cypriano ita ad ipsum precetur : JVos de calo benignus aspicias, sermonesque nostros et vitam gubernes, sacrumque hunc gregem pascas. Sic etiam Bernardus, serm. 4 de Assumpt.: Ascendens, inquit, Firgo beata dabit ipsa quoque dona hominibus ; sermone autem 4, declarat haec dare impetrando illa : multaque similia legi possunt in Athan., Ephr., et Damasc., locis citatis; et videri etiam possunt quae de hac materia in 2 tom. tertiae partis adduximus; et videri potest Navarrus, d. Enchir., c. 18, n. 21, et c. 19, n. 179 et 183.

23. De. litaniis.— Litaniarum sanctus usus. — andem ex dictis facile est intelligere, sanctum et religiosum esse usum litaniarum, quem habet Ecclesia, sive de litaniis Sanctorum , sive de litania Virginis loquamur. Quamvis enim non videantur aeque antiquae, similem rationem honestatis habent; et licet ab haereticis contemnantur, nihil habent quod objiciant , praeter ea quae afferre solent contra invocationem Sanctorum, quibus satis in superioribus responsum est.

24. Antiquitas litaniarum. — Conc. Araus., Conc. Gerund. — Forma igitur haec interpellandi Sanctos, quam litaniam vocamus, antiquissima est; nam in Concilio I Arau., c. 29, sic dicitur : Aogationes, id est, litanias, ante ascensionem Domini placut celebrare, cap. Rogationes, de Cons., d. 3, et in Concil. Gerund., c. 3, sic dicitur : 7tem secunda litania facienda est Kalendis Novembris, ubieparticula illa secunda , refert primam litaniam, de qua fit mentio in cap. 2 ejusdem Concilii, juxta Loaisae collectionem. Et in Conc. Brachar. IT, c. 9, post natale Domini praecipiuntur celebrari litaniae per triduum, etc.; et in Concil. Tolet. V, c. 1, statutum legitur: Ut a die Iduum decembrum litaniee triduo ubique aunua successione peragantur. Quae constitutio firmata fuit in Concilio Tolet. VI, cap. 2. Quae omnia Concilia ante mille annos praecesserunt. Rogationum etiam ante Ascensionem fit mentio in cap. 1 de Consecr., dist. 2, quod ex Concilio Lugdunens. Gratianus refert. Concil. autem Moguntin. T, sub Carolo Magno, c. 22: Litania dicitur propter rogandum Dewum, et impetrandum in aliquo misericordium ejus, media, scilicet, invocatione Sanctorum; et c. 33: Observanda dicitur Litania major, sicut a Patribus est instituta.

25. Quae litaniee majores, et que minores.— Ubi insinuatur distinctio communis litaniarum in majores et minores. Quae non distinguuntur, quia pluribus aut paucioribus orationibus constent, easdem enim preces continent; sed majores appellantur illae, quae tribus diebus ante Ascensionem dicuntur, juxta Concil. Aurclianen. supra citatum, quod nunc observat Ecclesia; minores vero appellantur, quae die S. Marci dicuntur. Apud Gregorium autem, 1. 2 Epist., in principio, fit mentio htaniae majoris his verbis : Solemnitas annwaee devotionis nos admonet, ut litaniam, quae major ab omnibus appellatur, sollicitis ac devotis debeamus mentibus celebrare. Et lib. 7, Indict. 2, Epistol. 76, indicat, varias fuisse litanias solemnes ; nam Castori praecipit ut requirat quot fuerint, et admonet ut non sub nomine Majorum eas requirat. Indicans omnes quidem fuisse solemnes, sed eas majores fuisse appellatas, quae majori cum pompa fiebant cum praesentia Episcopi vel Archiepiscopi suum pallium deferentium.

26. D. Greg. non fuit auctor litaniarum. — Harwun mos in Orientali Ecclesia perantiquus. —Esx his ergo satis constat, morem hunc antiquissimum in Ecclesia fuisse ; unde non recte aliqui existimarunt, Gregorium fuisse illarum auctorem: nam, licet frequenter et variis in locis eas indixerit, praesertim in pubhlieis necessitatibus et calamitatibus, ut praeter citata loca videre licet in l. 9, Indict. 4, epist. 45 ad Episcopos Siciliae, et 1. 11, c. 2, non tamen ipse adinvenit, ut ex antiquioribus Conciliis constat. Imo August., Serm. 113 de Temp., illarum mentionem fecit, qui est in vigilia Ascensionis Domini, quamvis nomen litaniarum aut rogationum non explicet. Nec solum in Occidentali Ecclesia, sed etiarn in Orientali hic mos antiquissimus est, ut constat ex Basil., Epist. 63 ad Neocaesarianam Ecclesiam. Cum enim illa Ecclesia Basilium reprehenderet, eo quod communes preces in sua Ecclesia admitteret, quae tempore Gregorii Magni (ut ipse appellat) non erant, ipse respondet: Verwmm neque litanie, quas vos in usu habetis, illius tempore fuerunt, quod non reprehendendi causa diwerim, etc., optavi enim vos, etc. Et quod tempore Arcadii Imperatoris usus litaniarum in Oriente fuerit, constat ex Codice Theodos., tit. de Haeret., libr. 30; ex Socrate, libr. 6 Histor., cap. 8; et Sozomeno, libr. 8, cap. 8; item de tempore Theodosii, Nicephor. lib. 13 Histor., cap. 3. :

27. Litaniarum publicus Ecclesie usus.— Tandem ex dictis constat hanc formam orandi non solum privatam esse, sed etiam publicam totius Ecclesiae. Ita enim olim indictas fuisse, ex his qua adduximus, constat. Fiebantque interdum solum intra ecclesiam in publico conventu, saepius vero per vias publicas in processionibus, seu supplicationibus incedendo. De quibus multa ex antiquitate refert Durand., lib. 2 de Ritib., capit. 10; et quamvis in ilis processionibus Psalmi etiam alternis canerentur, ut sumitur ex Concilio Laodic., can. 17, et aliis, tamen saepe etiam litaniae dicebantur, praesertim in diebus Rogationibus designatis, ut ex Gregor., et aliis, quae adduximus, constat. Haec autem omnia in Ecclesia Catholica retineri et observari conspicimus ; non sunt ergo nova, sed infallibili traditione approbata. Et quo haec forma orandi toti Ecclesiae universalior est, eo usus ejus etiam in privatis orationibus gravior est et securior.

28. Omnia que in litaniis continentur pia sunt et vera. — Litanie virginis Lauretang.— Quod si attente considerentur omnia quae in litaniis continentur, evidentissimum etiam est summa veritate et pietate esse compositas; nam in eis ante omnia exoratur Deus, et Sanctissima Trinitas, tanquam auctor et Pater mi- sericordiarum; deinde intercessio Virginis tanquam praecipua singulari modo postulatur; postea a Sanctis omnibus, vel nominatim, vel in generali, ut pro nohbis orent, petimus. Deinceps variae petitiones ad Deum explicantur, quibus vel liberationem a malis, vel necessaria bona pro omnibus supplicamus; ac tandem piis quibusdam orationibus tota haec forma orandi concluditur ; est ergo sancta et omnino retinenda. Idemque judicium est de litania Virginis Lauretanae, quae licet tam antiqua non sit, tamen et usu Ecclesiae, et auctoritate Pontificum est jam sufficienter confirmata. Et ex re ipsa constat, pium et religiosum cultum continere ; nam tota est quaedam deprecatio ad Deum per Virginem, solumque habet hoc peculiare, quod variis nominibus, vel propriis, vel metaphoricis, Virginem appellat. Omnia vero continent veram et sanam doctrinam, verasque Virginis laudes, sicut de encomiis Antiphona Salve Hegina, supra declaravimus: illa autem varietas prudenter inventa est, ut sine taedio, et cum majori devotione possit per aliquam moram deprecatio fieri. Et haec sufficiant de oratione vocali generatim sumpta.