Caput 12

CAPUT XI. DE TRIPLICI DIVISIONE JURAMENTI EX PARTE FORMAE.

1. Juramentum tribus modis fieri posse ea parte formae. — Ex resolutione praecedentis dubii, inferre possumus juramentum tribus modis fieri posse ex parte signi, seu forma jurandi, scilicet, vel propriis ac solis verbis, vel solis aliis actionibus vel nutibus significantibus, vel signo quasi composito ex verbis et factis. Primus modus per se notus est, et maxime usitatus, praesertim in simplicibus et privatis juramentis. Ncque habet ullam difficultatem, quia verba per se sunt sufficientia signa. Tertius etiam modus est per se manifestus, quia si sola verba sufficere possunt, multo magis verba cum aliis signis, vel nutibus. Est etiam hic modus satis usitatus, praesertim in publicis juramentis, et aliquando in jure postulatur et vocatur a juristis modus corporaliter jurandi, ut tangendo Evangelia, c. Quoties, 1, q. 7, et clarius in Clemen. 1, S Porro, de Haereticis, ubi Gloss., verb. Tac1a, late hoc prosequitur, et in cap. Uft circa, de Elect., in 6, ibi, corporali preestito juramento. Ev de hac forma jurandi habemus etiam in Scriptura varia exempla, ut de Abraham et Jacob, qui ad exigendum juramentum, postularunt ut jurans poneret manum sub femore suo, de qua forma et aliis plura dicemus paulo inferius, explicando aliam divisionem. In hoc autem jurandi modo advertere oportet, aliquando posse factum adjungi verbo solum ad quamdam majorem solemnitatem, ut quando alias solum verbum ex se erat sufficiens ; interdum vero posse addi ad complementum juramenti, vel quia ex positivo jure postulatur, vel certe quia verbum solum per se non fuisset sufficiens, et adjuncto alio signo compleretur significatio; ut in casu dicti cap. Clericus, proxime tractato, verba illa: Promitto per idem juramentum, non censentur sufficientia ad novum juramentum praestandum ; si autem dic!a fuissent illa verba tangendo Evangelia, compleretur sufficiens signum juramerti.

2. Secundus autem modus jurandi per sola signa consistentia in factis rarior est, quia, ut diximus, proprium et quasi connaturale signum ad explicandos conceptus sunt verba. Nihilominus tamen non est impossibilis hic jurandi modus, quia ex impositione vel consuetudine potest per aliquod factum sufficienter juramentum significari. Sic D. Anton., 2 p., tit. 10, cap. 3, in principio, refert apud Italos sufficere tactum alicujus libri, ut intelligatur praestitum esse juramentum. Indicat autem in tali modo jurandi semper esse necessarium, ut praecedant aliqua verba, quibus exigatur juramentum, et pro signo jurandi petatur tactus libri, vel apprehensio manus, aut inclinatio capitis, vel quid simile; et tunc res est clara, quia tota significatio praecedentium verborum in illo tactu vel nutu sufficienter continetur. Et certe hic modus jurandi vix aliter exercetur inter eos, qui audire possunt et loqui. At si is, a quo petitur juramentum, esset surdus, vel etiam mutus, sufficeret ut petitio juramenti per alia signa antecedentia fieret, vel per scripturam, si legere sciret. Posset etiam consuetudine introduci, ut simplicia verba promissionis, vel assertionis de futuro, ut : Ego faciam, dicta cum tali modo seu actione, ut tangendo crucem, aut Evangelia, aut elevando digitum in coelum, censeantur esse jurata, ut sentiunt Sylvest., in verbo Jurumnentum, 4 ; Sot., d. q. 1, art. 1, in fin. ; Covar. supra, p. 1, in principio, num. 4. Et tunc juramentum in sola actione positum est ; nam verbum quod antecedit vel comitatur, magis est materia juramenti quam signum, licet parum intersit sub uno vel alio membro ritum illum constituere.

3. Triplex esse juramentum sensibile.— Triplex ergo juramentum sensibile ex dictis consurgit, quae potest esse prima divisio ad hanc formam pertinens: unum appellari potest verbale tantum, aliud corporale, seu reale tantum, aliud ex utroque mixtum seu compositum ; haec enim nomina habent in jure fundamentum, ut videmus, eorum autem rationes satis manent explicatae ex dictis. Divisio autem haec quoad rationem juramenti accidentaria est; nam, licet signum, ut signum, sit de ratione juramenti, sensibilis res, quae ad significandum imponitur, materialiter se habet ad rationem juramenti, et ideo non variat speciem ejus, potest autem conferre vel ad majorem certitudinem, vel ad aliquos effectus juris, vel ad augendam aliquo modo obligationem, ratione majoris solemnitats, de qua nunc dicemus.

4. Secunda divisio juramenti ex parte formae. — Divisio juramenti in simplea et solemne. — Definitio juramenti solemnis. — De ceeremonia Sanctorum Patriarcharum in juramento.—Secun lo ergo dividitur juramentum , etiam ex parte formae, in simplex et solemne; simplex negatione constituitur , nam illud est simplex , quod solemnitatem specialem non habet; et ideo explicato solemni, illud etiam erit explicatum ; dicitur ergo solemne jura mentum, illud quod fit peculiari ritu aut caeremonia, verbis addita , lege et consuetudine introducta. Tales fuerunt innumeri ritus apud Gentes , ut videri potest in Alexand. ab Alexand. , cum Tiraq., lib. 5 Genial., c. 10; quibus omissis, solum unum commemorabo servatum ab antiquis Patriarchis , videlicet, ponendi manum sub femore exigentis juramentum, ad quamdam juramenti solemnitatem, Genes. 25 et 27. De qua caeremonia dubitari solet, cur pertineret ad solemnitatem juramenti, quia nihil sacrum in ea esse videtur; caeremonia autem, quae additur juramento solemni, debet ad religionem ejus aliquo modo pertinere. Sed in hoc frequentior sententia Patrum cst, illo signo indicatum esse juramentum fieri in fide Christi, qui tunc continebatur in lumbis Abrahas, ut loquitur Paulus, ad Heb. 7. Et idem dici potest de Jacob. Et hanc interpretationem refert Hieronymus, in Quaestionibus Hebraicis ; unde juxta illam non potuit ille modus jurandi postulari, nisi ab iis qui certo sciebant se futuros progenitores Christi, et ita non legitur nisi de Abraham et Jacob. Alii autem volunt illa caeremonia significatam fuisse fidem veri Dei, cum quo populus ille peculiare pactum inierat , cujus signum erat circumcisio, quae circa illam partem fiebat, quod magis placet Abulensi et Lyrano; et ita poterat esse ille ritus cofimunis Judaeis. Alii denique non putant illam caeremoniam esse additam propter sacram significationem, sed ad significandam subjectionem jurantis respectu adjurantis, in quam expositionem inclinant Vatablus et Lippomanus, neque propterea fuisset caeremonia impertinens ad juramentum, quia in juramento solemni potest ritus adhiberi , non solum ex parte illius cui juratur, sed etiam ex parte jurantis, ut magis advertat obligationem suam, et debitum peculiare respectu illius cui jurat , ac denique negotii gravitatem, ut aliis exemplis statim declarabimus. Alio etiam modo fiebant olim solemnia juramenta, adjungendo illis holocausta et sacrificia, ut notat Nicolaus de Lyra, Genes. 15, ubi Deus ipse hunc ritum jurandi videtur servare voluisse, et insinuatur Jerem. 34, ubi reprehendit Deus eos, qui non observaverunt verba foederis : Quibus assensi sunt (inquit) in conspectu meo vitulum quem conciderunt in duas partes , et ransierunt inter divisiones ejus.

5. Nunc etiam juramentum solemne variis modis et ritibus fit, qui in variis decretis leguntur, ut tangendo crucem, reliquias, et Evangelia, c. T'ili Domino, 63 d., et in Clementina unica, de Jurejurando, et in cap. ult. de Juramento calumnia, et in aliis, quae videri possunt in Abbate, Rubrica de Jurejurando; et Selva, tract. de Jurament., p. 1. Haec autem solemnitas canonica (ita euim interdum in jure appellatur, c. Dilecti, de Majoritate et obedientia) maxime sumi solet ex tactu vel praesentia rerum sacrarum, vel ex similibus circumstantiis sacris, ut constat ex juribus, et exemplis adductis. Aliquando vero consistit in solemnitate pertinente ad certiorem notitiam, vel probationem praestiti juramenti ; et hoc modo servari solet specialis forma in postulando juramento quod judiciale vocant, et solet ab extrajudiciali distingui, de quo est sermo in leg. Generaliter, S ult., Cod. de Rebus creditis, ubi variae illius solemnitates insinuantur. Et sic etiam possent distingui juramenta contractuum , vel pacis, aut foederis, quae speciali solemnitate saepe fiunt. Verumtamen omnes hae divisiones sub superiori continentur, nam omnia illa juramenta contineniur sub solemni juramento, et fere non distinguuntur, nisi ex variis materiis, vel ad summum ex variis caeremoniis aut circumstantiis, quae accidentales sunt ad rationem juramenti.

6. Juramentum solemne et simplea accidentaliter tantum distingui. — imo hinc etiam constat totam hanc divisionem juramenti in solemne vel simplex, esse per differentias accidentales, et in ratione essentiali juramenti esse ejusdem speciei. Probatur, quia substantia juramenti consistit in divino testimonio: sed haec invocatio ejusdem rationis est in utroque; solemnitas autem solum adhibetur, vel ad excitandam magis fidem et reverentiam juramenti, vel ad augendam obligationem ratione majoris advertentiae vel conusiderationis, vel rationc vitandi scandali, vel etiam ratione justitiae, et obedientiae debitae superiori, aut judici exigenti juramentum, vel denique ut in exteriori judicio faciat sufficientem probationem, quando ita per jus humanum dispositum est. Tunc enim, licet talis solemnitas non requiratur ad obligationem juramenti in conscientia, ad illum exteriorem effectum erit necessaria ; et ideo adhibenda est modo in ipso jure explicato. Ubi interrogari poterat qualis debet esse tactus libri Evangeliorum quando in jure postulatur, ut in capite LaudaDilgn, de Frigidis et maleficiatis, et sic de aliis circumstantiis ; sed de iis videri possunt Glossae supra citatae, in cap. Ut circa, de Electione, in 6, et in Clement. 1, S Porro, de Haereticis; Abb., in cap. Et si Christus, de Jurejurando, et in cap. Fraternitatis, de Testibus, et alii quos late refert Covar. supra, S 1, num. 2 et sequeutibus ; et latius Sancius, lib. 7 de Matrim., disp. 108, num. 14; iila enim omitto, quia ad conscientiam parum referunt.

7. Advertendum.—Potest denique circa hanc divisionem animadverti, juramenta solemnia ordinarie esse ex his quae composita appellavimus ex verbo et facto ( ut sic dicam), ut in exemplis adductis ex Scripturis videre licet. Nam in eis, et verbale juramentum, et tactus aliquis vel sacrificium intercedebat, et simile fuisse videtur juramentum foederis inter Jacob et Laban, Genes. 31. Nam prius erexerunt tumulum testis; et deinde jurarunt immolatis victimis. In formis etiam juramentorum solemnium , quae in sacris canonibus inveniuntur, intercedunt verba, et aliquae sacrae caere - moniae. vel externae solemnitates ; aliquando vero etiam in verbis ipsis specialis forma et solemnitas postulatur ; ut quod fiat per expressam invocationem trium divinarum per- sonarum, et aliquando etiam sanctissimae Virginis, vel aliorum Sanctorum. Unde in rigore posset haec sola circumstantia sufficere ad solemnitatem juramenti ; tamen (ut dixi) ordinarie adjungitur corporalis solemnitas, quia, vel ad publicam notitiam juramenti, vel ad alios effectus supra dictos moraliter necessaria censetur. Atque hinc fit, ut etiam in privatis juramentis soleant homines adhibere aliquam similem scolemnitatem , vel participationem ejus. De privatis autem jurationibus loquitur Chrysostomus, homil. 15 ad Populum: Cun, inquit, super mensam adjuras sacram , et ubi Christus positus est immolatus, ibi fratrem tuum immolas ; et infra: Saltem librum istum reverere, quem in juramentum porrigis ; unde aliquando dicere homines solent, se solemniter jurare per Deum , licet nihil aliud faciant vel dicant, quod per exaggerationem dici videtur ad magis commendandam intentionem jurandi, et fidem juramenti ; communiter tamen omnia privata juramenta inter simp'icia reputantur , quia , licet habeant aliquam solemnitatem. non tamen legalem, et per se requisitam, sed consuetam ; et ita de illis semper loquemur.

8. Tertia divisio ec parte forme in juramentum ececratorum et incocatorium. — Tertia divisio ex parte formae est in juramentum per contestationem , seu invocationem divini nominis, vel per execrationem, et ita possumus prius appellare invocatorium , et secundum execratorium. Prius fit implorando Deum in testimonium veritatis, quasi directe, sive explicite in se ipso, sive implicite in aliqua creatura cum ordine ad ipsum, et non determinando neque petendo modum aliquem divinae attestationis, ut fit per haec verba: Teestis est Deus, Vivit Dominus, etc.; et ita hic modus jurandi est magis ordinarius in Scriptura , et in communi etiam usu. Juramentum autem execratorium fit imprecando a Deo explicite vel implicite peculiarem modum attestandi veritatem, et ordinarie fit, imprecando sibi aliquod malum a Deo specialiter immittendum vel permittendum, si non est verum quod juratur; et e converso accipitur pro signo veritatis, quod tale malum non eveniat.

9. Unde dupliciter fieri solet hoc juramentum : uno modo, per directam maledictionem, ut : Statim moriar, si uon ita est, vel quid simile. Alio modo, per interpositionem boni alicujus, quasi obligando illud ad destructionem vel perditionem , si verum non est quod juratur, ut cum dicitur, Per vitam, vel, Per salutem. Et uterque modus execrationis invenitur in Scriptura, nam illa forma jurandi execratoria erat in veteri lege : Hoeec faciat mihi Deus, et haec addat, Ruth. 1 ; et 1 Reg. 14. ait Saul : Heec faciat mihi Deus, et haec addat, quia morte morieris, Jonatha. Simile habetur cap. 25 , et seepe alibi : verba etiam illa Pauli, 2 ad Corinth. 1: Ego testem Deum invoco t animam meam , execrationem continent, ut exponit D. Thomas, licet simul invocationem divini testimonii contineant. Verba autem Joseph, Gen. 42: Poer salutem Pharaonis, de utroque juramento intelligi possunt, ut videre licet apud D. Thom. supra, et Gratian., S Sic etiam, 22, q. 1. Ita etiam Augustinus, Enarrat. in Psal. 7, circa illa verba: Si reddidà retribuentibus mihi mala, decidamn merito ab inimicis meis inanis : Jurare, inquit, videtur per execrationem, quod est gravissimum jurisjurandi genus , cum homo dicit : Si illud feci, illud patiar. Statim vero exponit, Davidem potius dixisse illa verba prophetando quam jurando ; nihilominus vero satis significat Augustinus , quod si dicta fuissent execratorio modo, gravissimum juramentum continerent. In jure etiam canonico indicatur haec forma juramenti execratorii, sub periculo anima, c. Fraternitatis, de Frigidis et maleficiatis ; item illa forma : Sic Deus me adjuvet, execratoria est; nam virtute continet, ut si juramentum non implevero, Deus non me adjuvet, c. Ego N., eod. Denique hic modus jurandi per execrationem frequentissimus est, et inter Gentiles videntur tales fuisse illae dicendi formulae : Me conveniat J amus iratus , Nolo mihi Jovem propitium , de quibus apud Tertullianum, in Apolog., c. 28, et multa de moribus Gentilium in execrationibus refert Covar. , ex Tito Livio, Cicerone, Aulo-Gellio, et aliis supra, S 1, num. 8.

10. Dubium. -Resolutio.—Circa hanc vero divisionem inquirit primo Cajetan., d. q. 89, art. 1, an hac duo juramenta specie differant, et ratio dubitandi est, quia execratio fit per quamdam maledictionem, quae longe differt a cultu. Nihilominus resolutio certa est, non differre specie in ratione juramenti; ita docet Cajetanus, quem omnes sequuntur; et ratio est, quia in utroque invocatur Deus in testem sub eadem ratione formali; quod autem determinetur testimonium ad hanc vel illam declarationem testimonii, per ostensionem talis vel talis operis, circa hanc vel illam creaturam, materiale est ad rationem testimonii. Unde multo clarius hoc est in his juramentis, quam in juramento assertorio, et in promissorio, quia ibi videbatur inveniri aliqua diversitas secundum rationem formalem, etiam ex parte testimonii divini; hic autem mere materialis est, ut ex dictis constat. Ideoque tam promissorium quam assertorium juramentum potest his duobus modis fieri, ut constat ex usu et exemplis adductis. Et similiter, tam juramentum simplex quam solemne potest per simplicem invocationem, vel cum execratione fieri; quia uterque modus est aptus ad privatum et publicum juramentum. Imo execratio non solum verbo, sed etiam opere interponi aut significari potest; talis enim fuisse videtur olim modus purgandi se ab aliquo delicto per sumptionem Encharistiae, ut supra exposui, tract. 3, libro primo, cap. 3, in fine; signum ergo est hos duos modos jurandi accidentarios esse ad rationem juramenti. Imo in eodem juramento utrumque conjunxisse videtur Paulus, 2 ad Corint. 1, in verbis supra citatis; nam prius dixit: Testis sit mihi Deus, quod ad juramentum invocatorium pertinet ; cum vero adjunxit: In animam meam, non addidit novum juramentum, sed modum divina testificationis determinatum.

11. Nec refert quod juramentum execratorium videatur quamdam maledictionem involvere ; tum quia non includitur ibi formaliter, sed solnm materialiter, quatenus effectus ille proponitur ut futurum indicium veritatis, et divinae testificationis ; tum etiam quia illa execratio revera non profertur ut maledictio, quia non profertur ex animo, et intentione ut id eveniat, sed veluti per quamdam exaggerationem veritatis, et ut signum divini testimonii. Nam qui sic jurat, potius ostendit animum aversum ab illo malo quod imprecatur; unde si verum dicit, in hoc ipso ostendit se formidare et fugere tale malum, quod alienum est a maledictione. Si vero mentitur, quamvis verbis videatur sibi imprecari malum sub quadam conditione, quae in re inest, nihilominus non oportet fieri ex animo, sed ex quadam temeraria audacia, quia nimirum sperat Deum non facturum tale signum, nec daturum testimonium, ut generaliter de omni perjuro dixit D. Thomas 2. 2. quaest. 13, art. 3, ad 2. Et ideo merito dixit Cajetanus supra, eum, qui pejerat per execrationem, non committere duo peccata, unum perjurii, et aliud maledictionis, quia revera illa non est maledictio. Videtur autem non parum augeri inde malitia et temeritas jura- menti, praesertim si malum imprecatum spirituale sit, ut aeterna damnatio. Quod si execratio sit per ordinem ad alterum, cui specialis honor et reverentia debeatur, etiam videtur contra illum peccari ; ut si quis falsum jurat per vitam patris ant regis, videtur quidem in observantia vel pietate deficere, quamvis fortasse specialis malitia, ex illa circumstantia sumpta, non sit mortalis, secluso odio et contemptu.