Caput 10

CAPUT X. UTRUM POSSIT ALIQUIS VEL TENEATUR VOTUM SUUM IMPLERE PER ALIUM?

1. Hic explicanda a nohis est circumstantia quibus aualiis, quatenus cadere potest sub obligationem voti, vel illi repugnare, id est, an votum obliget ad sui observationem, etiam per alium, quando vovens non potest per seipsum illud impiere, vel etiamsi possit per se implere, an liceat illi implere per alium, et non per se. Et ut brevius ac distinctius agamus, dicemus prius de votis personalibus, postea de realibus, et ultimo de mixtis.

2. Prima assertio - nemo tenetur votum personale implere per alium, sà per se non potest. —bico ergo primo : nemo tenetur votum personale implere per alium, si non potest per se ipsum. Est communis sententia Theologorum in 4, d. 38, ubi praesertim Palud., q. 3, art. 3; Ant., 9p., tit. 11. c. 9, S5; Abulen., in c. 30 Numer.. q. 97; Soto, lib. 7, q. 2, art. 4, circa finem ; Sylvest., Votum, 2, q. 10; Ang., Votum, 3, n. 1, et reliqui Summistae, et Canonistae, in cap. Licet, de Voto, et aliqui in cap. 1. Soletque probari a simili ex L. Zdem, 25, ff. de Pactis, ubi dicitur personale pactum ad alun non pertinere. Tamen aliter ibi dicitur pactum personale, quam hic dicatur votum. Nam ibi dicitur pactum personale, quod fit cum persona, sive fiat de rebus, sive de operibus ejus; hic autem votum personale dicitur, quod est de actu personae voventis ; nihilominus potest a simili aliquod argumentum inde sumi. Propria vero ratio est, quae sumitur ex definitione voti personalis. Nam est de actu et opere voventis; sed opus alterius non est opus voventis; ergo tale votum non obligat ad actum alterius ; ergo non obligat, ut per alterum impleatur.

3. Objectio. — Solutio. — Dices : interdum fit votum peregrinandi per alium, mittendo, verbi gratia, religiosum, qui pro me visitet sancta loca, et eodem modo potest voveri oratio, vel jejunium. Respondeo, neminem posse proprie promittere actum alterius, et ita votum, ut cadit in actum alienum, nec personale esse, nec reale, quia actus alienus non est proxima materia voti. Solum ergo esse potest quasi objectum, seu materia circa quam versatur actus proxime promissus ; nam qui vovet jejunare aut peregrinari per alium, non vovet jejunare , sed procurare ut alter pro se jejunet, aut mittere alium qui peregrinetur loco illius. Et tunc consideranda est actio quam proxime vovens exercet; nam si resolvitur in collationem pecunis , aut aequivalentis, est votum reale, ut votum dicendi Missam per sacerdotem reale est; si vero sit tantum personalis actio, ut rogare, praecipere, etc., tunc votum est personale , et proxime impletur per propriam actionem voventis, qua procurat actionem alterius: alter vero solum materialiter implet rem promissam, juxta obligationem quam vovens potuit illi imponere, vel ipse voluit sponte suscipere.

4. Primum corollarium : qui smpliciter vovit, non teneri, imo nec posse per alium votum implere. — Hinc sequitur primo eum, qui simpliciter vovit aliquid facere, non solum non teneri, verum etiam nec posse suum votum implere per alium, nec jure, nec facto. Probatur prior pars, quia si potest per se ipsum implere, non potest licite implere per alium; quia plus vovit, scilicet, facere per se ipsum; hano enim quasi reciprocam relationem includit materia talis voti, quia est veluti vitalis actus, qui involvit intrinsecam habitudinem ad ipsum operantem. Et hinc probatur posterior pars, nam, licet quis non possit per se implere tale votum, et velit implere per alium, non poterit. Probatur, quia si vovit jejunare, licet jubeat alteri ut pro se jejunet, quia ipse non potest, non implet votum, quia non vovit jubere, sed facere, quod longe diversum est; et licet alter pro ipso jejunet, ipse non jejunat, et ita non facit quod promisit. Unde licet in eo casu honeste faciat jubendo, vel procurando jejunium alterius, non facit tamen aliquid quod pertineat ad talis voti observationem. Quod si votum a principio fuit extensum ex intentione voventis ad jejunandum, vel, si non posset, procurandum ab alio, tunc quidem implet votum per seipsum , quia per se procurat aut exercet actionem, qua immediate votum impletur.

5. Secundum corollarium : quando quis etiam culpabiliter fit impotens ad implendum votum , non tenetur per alium implere , si sit personale. — Secundo sequitur, non solum quando absque culpa propria fit quis impotens ad implendum suum votum, verum etiam si sua culpa impotentiam contraxerit, non teneri per alium implere personale votum, sed absolute excusari, quando aliud expresse non vovit. Ita sentit Sylvester, Votum, 2. q.1 et 10, in fine ; Navar., c. 12, n. 55 et 56; Soto, et alii ex supra relatis. Probatur ex dictis, quia culpa commissa in transgressione voti non obligat ad aliquid, quod promissum non fuit, neque in re promissa continetur ; sed implere per alium rem promissam, non fuit in voto personali promissum; ergo. Proeterea, licet post culpam commissam in transgressione voti opus promissum per alium fiat, non persolvitur votum prius factum ; ergo nulla est talis obligatio.

6. Objectio. — Fit satis objectionibus. — Ad primum. — Ad secundum. — Ad tertium. — Dices : licet non solvatur formaliter, solvitur per quamdaum compensationem, eo modo quo in tali casu solvi potest. Propter hoc Angelus supra oppositum docet, nimirum, si fuit in mora, teneri ad implendum per alium, quia tenetur compensare. Probatur, tum quia Deut. 23 dicitur : S'à moratus fueris, inpultabitur tibi in peccatum ; tum etiam quia in Leg. 2, ff. Si quis cautionibus, et caet., in principio, dicitur, reum, qui promisit sistere in judicio, liberari ab obligatione , si negotium transegit, prius quam sisti oporteret , secus si post; sic ergo in praesenti. Tum denique quia in cap. final., de Injur., dicitur teneri, qui damnum dedit sua culpa, ad satisfaciendum. Et hanc sententiam sequitur Anton., 2 p., tit. 11, c. 2, S 5. Potest pro eadem sententia referri Sylvester, Votum, 2, q. 10, qui pro illa refert Archid., et illi assentire videtur in vers. Distinguit tamen. Postea vero in fine totius quaestionis oppositum clare docet. Denique sumitur illa sententia ex Panormitan., in c. 1, de Voto, n. 4, et in c. Licet, n. 14. Sed haec sententia supponit unum falsum , scilicet, eum, qui transgressus est votum personale, teneri ad faciendam compensationem et quasi restitutionem, si factus sit impotens, quod esse falsum patebit a fortiori ex dicendis infra de tempore obligationis voti. Hoc autem fundamento destrueto, ruit illa sententia. Et praeterea illo dato, non inferetur ex illo, teneri voventem ad implendum votum per alium, nisi omnis alius modus esset impossibilis. Ad objectionem ergo respondeo, non teneri transgressorem voti ad aliquam compensationem. Ad primum Angeli respondetur, solum probare peccasse illum, qui fuit in mora, non vero teneri ad aliud quam ad poenitentiam. Ad secundum negatur consequentia, quia dispositio illius legis est in ordine ad judicium externum, et in ordine ad punitionem delicti, ut ibidem dicitur. Ad tertium etiam negatur consequentia, quia transgressio voti non est contra justitiam, sicut damnum cum injuria faetum.

7. Tertium corollarium : non tenetur quis votum implere per alium, licet impotentia a principio extiterit quando factum fuit. — Tertio sequitur, hanc assertionem procedere, etiamsi impotentia implendi tale votum a prineipio extiterit, quando votum fuit factum, et sive vovens praesciverit impedimentum , sive non, dummodo eadem fuerit intentio voventis. Hanc ampliationem addo propter varia dicta Canonistarum. Host. enim, in c. Licet, de Voto, n. A4et 5, absolute dicit, in eo casu, quando impotentia fuit a principio, obligare votum, ut per alium impleatur, si fieri potest, ne votum fuerit irrisorium. Quod sequitur Navar. , d. n. 55, dicens absolute teneri aliquem implere votum per alium, quoties tale est ut per alium impleri possit. Sed merito hoc limitat Panorm. , n. 13, ut solum locum habeat , quando vovens non ignorabat impotentiam suam, nam tunc solum procedit ratio Hostiensis. Si enim ignorabat, potuit bona fide vovere facere per se, quod putabat sibi esse possibile. At vero si sciebat per se non posse, eo ipso videtur vovisse facere per alium, quia non voluit promittere aliquid iapossibile cognitum, nec praesumitur fecisse votum irrisorium.-Et hoc sequuntur Angel. et Sylvester. Verumtamen hoc ipsum solum procedit ex praesumptione ; unde non limitatur assertio posita, sed praesumitur aliud esse votum, et ideo dixi in hoc corollario : Dummodo eadem fuerit intentio, in quo (quod spectat ad forum conscientiae) non praesumptione, sed declara- tione voventis standum est ; quia fieri potest ut non intenderit rogare , vel imperare , aut aliter procurare per alium facere, sed per se, vel ex temeritate, et arroganti inconsideratione, vel quia sperabat fore ut aliquando posset. Unde si verba voti tantum sonent actionem propriam, ut jejunare, orare, visitare, et vovens declaret non intendisse promittere facere per alium, non obligatur facere, quia obligatio non excedit intentionem, et quia non potest plus operari superveniens impedimentum, quam existens tempore voti, caeteris paribus. Quin potius licet non possit vovens certo scire se habuisse intentionem non vovendi agere per alium, satis est quod non judicet se habuisse intentionem ita vovendi, ut non sit obligandus ad implendum tale votum per alium, sed potius judicandum sit tale votum indiscretum, et vanum, quia hoc potius colligitur ex tali modo vovendi, et in verbis voti (ut supponitur) nullum est fundamentum ad illam intentionem praesumendam.

8. Quartum corollarium : qui vovit agere aliquid per alium, satis amplet votum eahibendo actionem accommodatam per se ipsum. — Quarto infertur, quando quis expresse vovit agere aliquid per alium, satis implere votum exhibendo actionem accommodatam voto, quam per se potest facere. Haec autem actio varia esse potest : interdum enim solum esse potest rogare aut intercedere cum alio, et tunc id satis est, sive alius faciat, sive non, dummodo vovens sufficientem diligentiam fecerit ex parte sua, quod prudenti arbitrio reIinquendum est juxta negotii qualitatem. Aliquando esse potest actus praecipiendi, seu ordinandi pro ratione sui muneris; ut si praelatus religionis voveat orationes suorum subditorum pro aliqua necessitate , satisfaciet eas imperando , vel ordinando modo consueto. Non credo tamen teneri ad explicandum subditis suum votum, quia votum suum non obligat alios, nec ratione illius tenetur illos magis cogere vel obligare , quam juxta regulam vel consuetudinem soleat similes actus injungere, et sic ordinando satisfacit voto suo, etiamsi fortasse alii non omnino illud exequantur. Denique potest actio haec includere conventionem cum alio, et obligationem ut actum promissum faciat quasi ex pacto, vel justitia, ut cum quis mittit alium ad peregrinandum, dando illi necessarios sumptus, vel quid simile, et tunc cum proportione dicendum est, saüs esse ut vovens faciat id quod est ex parte sua, etiamsi alius postea non im- pleat, et praesertim si tale votum resolvitur in reale , vel de illo habet aliquid admixtum ratione expensarum : nam si vovens illas semel solvit, licet alter inique et injuste agat, non exequendo promissum , credo non teneri voventem ad iterum faciendos similes sumptus. Sicut, qui promisit dicere Missas per alium, et dedit stipendium, et bona fide alium obligavit ad eas dicendas, licet ille injuste deficiat , non tenetur vovens iterum eleemosynam dare, quia jam implevit votum quoad actionem et rem quae ad ipsum poterat pertinere. Si autem actio non habet sumptus annexos, et vovens illos non amisit, sed recuperavit stipendium, tunc tenebitur iterum procurare, ut votum impleaitur, si tempus, pro quo obligabat, adhuc durat , juxta dicenda . inferius c. 10. Et haec de votis personalibus.

9. Vota realia obligant ad impletionem per alios, quando quis per se non potest.— Secundo loco dicendum est de realibus votis, de quibus Doctores supra allegati communiter docent obligare, ut per alium impleantur, quando vovens non potest per se illa implere. Ratio est, quia haec vota non tam sunt de actibus dicentibus intrinsecum respectum ad voventem, quam de rebns, vel actionibus, quae per alios possunt executioni mandari. Ut votum eleemosynae obligat ad exhibendam pecuniam; eleemosyna autem ipsa per famulum fieri potest, et votum de aedificando templo, data pecunia, per alios impletur. Atque haec quidem sententia quoad doctrinam intentam vera est; si quis tamen recte consideret formalem (ut sic dicam) impletionem voti realis, differentiam vix inveniet inter ipsum et personale, quatenus a vovente ipso utrumque impleri potest et debet. Ut autem qualis esse exhibere pecuniam promissam ; aliud est facere et exequi opus ad quod pecunia promissaa est.

10. Duo consideranda ad differentiam voti realis et personalis dignoscendam. — Objectio. — Solutio. — Quod ad primum attinet, dico tale votum obligare voventem, ut per se votum exequatur, et non per alium, quia tenetur de suo implere, non de alieno, non solum quia non potest de alieno arbitrio suo disponere, sed etiam quia non tenetur petere ab alio ut tales sumptus faciat, quia ex vitalis voti realis id non - promisit. Et in hoc servatur quaedam propor- non tenetur per alium, ita in reali, si quis in pauperiem incidat, et non possit de suo expendere quod promisit, non tenetur procurare ut alius faciat, nec eleemosynam ab aliis petere, ut votum impleat; quia ex vi voti hoc in eo non continetur, nisi ex conditione personae et circumstantiis colligi possit, hanc fuisse intentionem ejus. Et tunc votum erit potius personale, quam reale. vel erit duplex, et ante omnia obligabit personale, quia petere elemosynam ad faciendum opus pium materia est voti personalis, et quoad illam partem certum est non obligare ad faciendum per alium. Expleta autem illa parte, et acquisita eleemosyna, jam votum erit reale, ejusque leges sequetur; votum ergo reale quoad suam partem obligat unumquemque, ut per se faciat, pon per alium. Dices : si quis non implevit vivens reale votum, tenetur implere per naeredem. Respondeo, imprimis si absolute vovit eleemosynam vel aliud pium opus facere, teneri dum vivit facere, atque adeo per se. Si tamen vel fuit in mora culpabili, vel a principio non intendit aliter se obligare, verum est debere per haeredem facere, nimirum praecipiendo ut de suis bonis opus fiat, et tunc jam per se implet votum quoad illam partem, quia de suo impleri vult, et ipse praecipiendo facit quod ad illum spectat, sicut quando praecipit famulo ut det eleemosynpam. 11. Unde quod spectat ad secundum, scilicet, consumptionem pecuniae, in tali usu aliquid est personale pertinens ad voventem, quod non potest per alium fieri, scilicet, praecipere ut fiat ex illa opus promissum, imo et diligentiam adhibere ut impleatur, quoad fieri possit. Nam haec obligatio penes ipsum voventem est, et non potest alteri delegari, nisi aliud fucrit in voto expressum. Quia quoad hoc, votum includit eamdem habitudinem ad voventem, quam votum personale. Aliquid vero est in illo usu, quod non tenetur ex vi talis voti per seipsum vovens explere, sed potest famulo aut ministro committere, ut distribuere actu eleerosynam in pauperes, vel aedificare templum. Hoc vero non est propter specialem proprietatem voti realis, sed quia illa non est materia talis voti; generale autem est omni voto, ut non obliget extra suam materiam. Cujus signum est, quia si quis vovisset suis propriis manibus dare eleemosynam, vel personaliter laborare in templo, quod suis sumptibus ex voto aedificat, teneretur id facere per se, nec satisfaceret faciendo per alium ; quia jam, quoad id, votum esset personale. Votum ergo reale quoad id, quod intrinsece ac per se obligat. per voventem ipsum debet mandari executioni, et non per alium, alias non satisfit propriae obligationi voti. Unde differentia solum est, quod in voto reali, si vovens potest exhibere pecuniam, et praecipere ut fiat pium opus per alium, tenetur id facere, etiamsi aliter opus facere non possit, quod in voto personali non invenitur. Et sic res est adeo clara, ut non indigeat alia probatione; ex sequenti autem puncto magis comprobabitur.

12. Votum mixtum quomodo obliget ad impletionem. — Mistio quibus modis inveniatur in voto. — Tertio dicendum est de voto mixto ex personali et reali, de quo certum est quoad partem personalem non expleri per alium juxta primam assertionem ; nam est eadem ratio. Unde solum potest quaeri an in eo casu, in quo vovens non potest per se implere personalem actionem, quam votum includit, teneatur ad realem contributionem. In quo resolutio communis est, distinctione utendum esse. Nam illa mixtio duobus modis inveniri potest : uno modo, per se et quasi intrinsece ex conditione ipsius operis personalis, ut sunt in peregrinatione sumptus itineris, in militia alimenta personae ; ut si quis vovit personaliter militare contra infideles sine stipendio, et propriis sumptibus. Alio modo contingit mixtio quasi per accidens ex intentione voventis, ut si quis vovit visitare S. Jacobum, et ibi tot Missas, eleemosynam, vel lampadem argenteam offerre ; vel militare in pio bello, et secum deferre tot milites suis sumptibus. In priori casu, cessante obligatione personali, cessat realis ; tum quia accessorium sequitur principale, et illud reale est ita accessorium, ut in tali actu omnino nitatur; wum etiam quia illi sumptus non tam ex voto debentur, quam ex naiurali conditione personae, ac necessitate.

13. Qui non potest votum implere quoad partem personalem, tenetur sallem quoad partem realem. — In posteriori vero casu, licet quis non possit implere votum quoad partem personalem, tenetur quoad partem realem, ut si non possit ire ad S. Jacobum, tenetur mittére eleemosynam, quam illuc perveniendo facere promiserat ; et si non potest personaliter ire ad bellum, tenetur mittere quos secum deferre promiserat, non in proprium famulatum, sed in auxilium et subsidium belli. Ratio est, quia illa duo, licet fuerint conjuncta, non sunt connexa, nec unum proprie est accessorium alterius, et ita in virtute illa sunt duo vota distincta : et ideo si unum impleri potest, licet aliud non possit, servandum est quod potest. Sic etiam in casu supra proposito. si quis promittit suis sumptibus ex proprio ac personali labore templum aedificare, licet laborare non possit, tenetur suis sumptibus aedificare, quia illa etiam non sunt per se connexa, sed tanquam duo vota distincta. Item, qui promisit dare eleemosynam suis manibus, licet infirmitate vel aliter impediatur, et non possit per se dare, tenebitur per alium dare aut mitterc; quia etiam ibi non est per se connexio, et praeterea ibi eleemosyna est principale, alia est cireumstantia ejus, et quasi accessorium ; cessante autem accessorio, non cessat principale. Ita sumitur ex Innocentio, in c. Licet, de Voto, et ibi Panorm., n. 12et sequentibus, et alii. Consentiunt Sylvest., Angel., Anton. et alii, locis citatis. Solumque occurrit advertendum, haec inteiligenda esse per se, et considerata natura et materia talium votorum , nam ex intentione voventis possunt haec ita colligari, ut unum ponatur tanquam conditio necessaria ad obligationem alterius, et tunc non alter obligaret votum, ut si voveret ire ad S. Jacobum, et, si illuc perveniret, dare eleemosynam, et non aliter, et sic de alius. Tunc enim votum esset conditionatum quoad illam partem, unde conditione non impleta non obligaret ; sicut etiam in priori casu posset intentio ferri ad expensas per se, vovendo de illis eleemosynam facere, si peregrinari non posset, et tunc clarum est votum obligare, sed hoc est accidentarium, et onortet ut certo constet. Hic vero occurrebanut difü icultates ex c. Licet, et cap. Super his, de Voto, quae in capite sequenti melius tractabuntur.