Caput 11

CAPUT XI. QUAENAM ACCEPTIO SEU ACQUISITIO ALICUJUS REI SIT IN RELIGIOSO VITIUM PROPRIETATIS, SEU CONTRARIA VOTO PAUPERTATIS.

1. Assertio et regula generalis. — Primo, dubitari potest quando acceptio alicujus rei sit actus dominii, et proprietatis, et consequenter sit voto contraria. Regula generalis, quae in hoc assignari solet, est, quando religiosus privatus accipit aliquid sine licentia sui praelati; et ideo censetur tunc peccatum mortale ex genere suo, nisi ex levitate materiae fiat veniale; ita sentit Navar., c. Jyon dicatis, seu comment. 2 de Regul. saepe, et sumitur ex communi Doctorum sententia, in c. Cum ad monasterium, de Statu monach.; et insinuatur in textu, nam prius prohibetur monachus habere proprium, et inde statim concluditur : Unde si alicui fuerit aliguid specialiter destinatum, non presumat illud accipere, sed Abbati, vel Priori, vel Cellario assignetur; ac si diceret, accipere aliquid sine facultate superioris esse actum proprietatis ; et ita etiam Gregor. Lop., in leg. 14 (qua ex illo textu ad litteram sumpta est), tit. 7, p. 1; et ideo omnes etiam antiqui Patres monachorum, Basilius, Augustinus, Benedictus, etc., supra citati, cum aiunt proprietatem non esse licitam monacho, statim declarant non licere illi aliquid accipere sine licentia praelati, ut patet in c. Non dicatis, 12, q. 1. Sic etiam in cap. Joannes frater, de Regul., mandatur ne aliquis religiosus peculiare quidquam habeat ; illud autem peculiare dicitur, quod sine licentia Praelati recipitur.

2. Denique Concilium Tridentinum, sess. 25. c. 2, de Regul., solum ex permissione superioris permittit regulari usum mobilium bonorum, et statim subdit: Quod si quis aliguid quidquam tenere deprehensus aut convictus fuerit, is biennio, activa et passiva voce privatus sit, etc., scilicet tanquam proprietarius ; eadem autem est ratio de acceptione rei, et de quocumque usu, et ideo in principio ejusdem capitis dixit idem Concilium, non posse religiosum habere aliqua bona tanquam propria, sed statim (inquit) ea superiori tradantur; moraliter autem tradi censentur, quando ab eo petitur facultas, et nomine seu auctoritate ipsius accipiuntur et retinentur, vel alii traduntur. Et hinc sumitur ratio praedictae regulae ; nam contrectare bona temporalia proprio nomine et auctoritate, ad possidenda et retinenda illa, de se est actus dominii ; sed qui rem accipit inscio Praelato, exercet hujusmodi actionem; ergo committit contra votum exercendo actum dominii et proprietatis; et confirmatur, nam qui vovet paupertatem, sicut vovet non habere, ita et non accipere aliquo modo, quia accipere ad habendum ordinatur; ergo maxime vovit non accipere tali modo, scilicet absque licentia superioris.

3. Dubitatio prima quae licentia reguiratur. —Circa hanc vero regulam nonnulla declaranda supersunt. Primum est, qualis licentia necessaria sit, expressane, an vero sufficiat interpretativa. In quo imprimis certum est, ut res optme et sincere fiat, licentiam ex- pressam esse necessariam, ubi commode postulari potest, quia hujusmodi licentiam postulat et religiosa regula, et conveniens ac ordinatus procedendi modus. Secundo est certum, quando non est commoditas petendi hanc licentiam, sufficere prassumptam seu interpretativam, et quando superior distat, vel est occupatus, et urget necessitas vel moralis commoditas accipiendi ; tunc enim si quis probabiliter credat superiorem daturum fuisse licentiam, si conveniri posset, sine peccato proprietatis accipi potest. Ut tamen melius fiat, oportet ut acceptio sit cum habitudine ad ordinatam retentionem et dispensationem, et consequenter ut fiat cum intentione manifestandi rem superiori, cum primum opportunitas occurrerit, ut ipse expresse ratam habeat acceptionem, vel irritet, si voluerit, nam hoc etiam exigit religiosa regula, et debitus ordo. Item, quia sicut nihil potest recipi sine licentia, ita nec retineri, ut infra dicemus; ergo, eo saltem modo quo est necessaria expressa licentia ad recipiendum, si potest commode haberi, ita etiam ad retinendum; ergo quando illa expressa licentia non praecessit propter impedimentum, illo ablato relinquitur eadem obligatio petendi expressam licentiam, saltem propter retentionem. Unde obiter colligo, hoc solum habere locum, quando res accepta consumpta non est, priusquam expressa licentia potuerit a superiore postulari; tunc enim procedit ratio facta. At vero si res jam sit consumpta, cessat necessitas, quae per se pertineat etiam ad perfectionem paupertatis, quia ad rem omnino prateritam, et quae jam in futurum non pendet, impertinens est licentia vel consensus superioris ; nam, licet illum non praebeat, res non potest esse infecta. Dico autem per se, et vatione paupertatis; nam in ordine ad alos fines posset id aliquando expedire, aut melius esse, vel ut superior diiudicet an aliquid culpae vel imperfectionis fuerit commissum , vel ad melius cognoscendam in futurum voluntatem superioris pro similibus occasionibus, vel ut, quando oportuerit, possit esse gratus benefactori, etc.

4. Assertio tertia : sufficit licentia tacita, etiamsi eapressa posset postulgri.— Tertio, dicendum est in rigore praecepti sufficere tacitam vel probabiliter praesumptam superioris voluntatem, etiam in eo casu in quo posset expressa licentia postulari, et ob aliquem humanum respectum, vel pudorem, aut non- nullam difficultatem adeundi superiorem omittitur. Haec est sententia communis, quam tenuit Navar., comment. 2, de Regul., num. 20, ubi ipse tacitam licentiam vocat ; et Turrecr. in eod. cap. Non dicatis, artic. 8, ubi probabiliter praesumptam appellat cum D. Thom. 2.2, q. 32, art. 8, ad 1, ubi specialiter loquitur de licentia necessaria religioso ad eleemosynam faciendam. Inde vero sumitur a fortiori argumentum, quia facilius esse videtur accipere, et monasterio aliquid acquirere, quam de bonis illius quidquam dispensare; et ideo verisimilius praesumitur hcentia ad accipiendum, quam ad largiendum etiam per eleemosynam. Eamdem sententiam generatim amplectuntur D. Anton., 3p., tit. 6, c. 1, S H, notab. 2; Angel., verb. Fleemosyna, num. 6; Cordub., in Summ., q. 109; Lopez, 1 p. Instr., c. 156, concl. 3; sequuntur ex nostris Tol., in Summ. tract. de Peccat. mort., c. 28; Mol., tom.2 de Just., d. 276; Valent. 22, disp. 10, quaest. quarta, punct. 3; Less., 1. 2, c. 41, dub. 9, numero 80; Azor, tomo primo, Inst. mor., lib. 12, c. 12, q. 2, 3 et 4. Majori e;go ratione reputanda erit sufficiens ad recipiendum. Ratio autem, ob quam in utroque casu suflticiat, redditur a Navarro, quia tacitum et expressum regulariter aequiparantur, juxta glossam in regula Empressa, 156, ft. de Regulis juris, quae tamen non dicit regulariter hoc ita esse, sed quandoque aequipollere, exprimere, et non exprimere; et si attente considerentur jura quae allegat, solum loquuntur, quando non expressum in aliquo expresso virtute continetur ; ut, verbi gratia, cum mutuum datur, quamvis non exprimatur rem esse reddendam aeque bonam, intelligitur aeque ac si esset expressum, juxta leg. Cum quid, ff. Si certum petatur; quia in ipso mutuo juxta naturalem aequitatem illa conditio includebatur, neque amplius probat glossa in eadem leg. Cum quid, quam etiam refert Navarrus, cumtamen revera non ponat illam regulam tanquam generalem, etiam regulariter, neque citat jura ex quibus sumi possit, imo contrariam regulam ponit sub verbis indefinitis, scilicet, quandoque tacitum non haberi pro expresso, juxta dictam regulam Expressa, maxime in contractibus, qui fiunt per verbum, juxta leg. Quidquid, ff. de Verb. obligat.; unde significat solum in contractibus inter duos, ubi res aliqua intervenit, tacitum pro expresso haberi, scilicet, quando in tali re virtute includitur, supposita justitiae aequitate; hic autem non versamur in materia justitiae, sed gratiae et liberalitatis ; nam quod superior talem licentiam praebeat, mera gratia est, quae in ipsis bonis accipiendis nullo titulo continetur.

5. Proponuntur argumenta, et rationes in contrariwn. — Quocirca, quamvis haec sententia tanquam plausibilis libenter audiatur, facileque recepta sit, non tamen est facile solidam illius rationem reddere ; nam in materia justitiae non licet dare in eleemosynam aliena bona sine expresso consensu domini, propter solam praesumptionem probabilem ; ergo neque in materia religionis licebit; patet consequentia, quia non minus est necessarius consensus superioris in praesenti materia, quam consensus domini in materia justitiae. Secundo, quia in jure nunquam aliquid non expressum quidquam operatur, nisi in quantum virtute continetur in aliquo expresso; sed in praesenti nihil intervenit, in quo hic tacitus consensus superioris virtute contineatur ; ergo. Major patet ex legibus citatis, et ex c. 2, de Rescriptis, quod solet pro communi sententia citari, quia dicit in rescriptis subintelligi hanc conditionem: Si preces veritate nitantur, etiamsi non exprimatur, ubi glossa plura similia jura allegat, quae omnia loquuntur de conditionibus tacitis, quae secundum rectam rationem in ipso rescripto, aut pacto, vel quocumque alio expresso signo implicite continentur, licet non exprimantur. Atque in hoc sensu videtur dixisse Baldus, in c. Mandatum, de Rescriptis, col. 1, tacitam voluntatem cohaerentem expressae haberi pro expressa, sed in corde retentam nihil operari. Quod refert et sequitur Tiraquel., in leg. Siunquam, C.de Revoc. donation., verb. Libertis, n. 21. In praesenti autem nihil invenire possumus expressum a superiore, in quo hic tacitus consensus sufficienti ratione contineatur. Quin potius (quod difficultatem habet), si consulantur regulae omnium religionum, et attendantur verba quae regulariter solent Praelati generaliier proferre, potius conjectabimus conditionem requisitam esse consensum expressum superioris, et tacitum non sufficere. Tandem augetur difficultas, quia vel hic tacitus consensus est solum de futuro, vel est aliquis actus, qui esse vel fuisse in superiore ponitur. Primum non satis est ; secundum cum fundamento dici non potest ; ergo. Minor quoad priorem partem probatur, quia futura voluntas non potest dare in praesenti facultavem, quod est manifestum in licentia, verbi gratia, confitendi alieno Sacerdoti, quia ad iliam non suflicit praesumpta voluntas de futuro, ut alibi diximus, quia non potest illa voluntas futura darejurisdictionem antequam sit ; ergo similiter non potest dare licentiam vel facultatem ; nam haec etiam est actus jurisdictionis ex parte dantis, et aliquam potestatem moralem praebet recipienti. Altera vero pars minoris per se nota videtur, quia nullus talis actus, vel signum ejus in superiori supponitur, cum ipso ignorante res tota transigatur.

6. Distinctio inter licentiam tacitam et presumpiam. — Haec argumenta ostendunt quam sit verum quod diximus, longe melius et securius esse operari in hac materia cum expressa facultate ; quia tamen sententia communis practice probabilis est, et secura ad excusandam culpam mortalem, et fortasse in rigore etiam speculativo vera, ut rationem ejus reddamus, distinguere oportet inter licentiam tacitam et praesumptam ; tacita enim in rigore et proprietate verbi dicitur, quae inaliquo actu esxpresso juxt: !cgalem vel rationabilem interpretationem virtute continetur. Et hoc mihi probant citata jura, quae ponderavi. Praesumpta vero proprie dicitur, quae per conjecturas vel rationes probabiliter creditur futura fuisse, si superior conveniretur. De praesenti vero nullo modo existit, nec per specialem, nec per generalem aliquam voluntatem superioris. Primum ergo si hic interveniat voluntas tacita superioris, sine dubio sufficit, quia haec non est voluntas omnino futura et conditionalis, sed jam supponitur aliquo modo existens. Et hoc etiam probant glossae, et jura adducta ; nam, licet non dicant non expressum regulariter contineri in expresso, dicunt tamen, quando continetur, aeque operari ac si esset expressum ; non dicitur autem voluntas tacita, nisi quando secundum rectam rationem censetur contineri in aliqua expressa; ergo quotiescumque talis fuerit, idem operabitur ac si esset expressa.

7. Ponuntur varii casus, in quibus sufficit tacita licentia. — Dices, non posse in praesenti materia inveniri voluntatem tacitam superioris in hoc sensu et rigore explicatam, ut objectiones factae videntur ostendere. Respondeo, in aliquibus casibus, pertinentibus ad secundam conclusionem supra positam, facile esse hujusmodi voluntatem tacitam explicare ; nam, quando superior dat alicui facultatem ad peregrinandum, et non prohibet aliquid recipere, virtute censetur facultatem dare ad recipiendum ea, quae alias prudenter et cum decentia religiosa recipi possunt, quia secundum rectam rationem, una facultas in alia intelligitur implicite contineri. Atque eadem ratione, quia superior generaliter vult convenienter et in commodum suae religionis administrare munus suum, ideo implicite et tacite censetur velle ut quando ipse est absens, vel difficile conveniri potest, et est periculum in mora, tunc aliquid accipi posset ; sic ergo in casu secundae conclusionis, tacita seu implicita voluntas superioris intervenit. In casu autem praesentis conclusionis vix potest haec voluntas reperiri aut explicari, nisi ubi intervenit consuetudo recipiendi aliquid usque ad aliquam quantitatem absque petitione expressae facultatis ; nam si, scientibus et tolerantibus Praelatis, talis consuetudo servatur, illa sufficienter indicat generalem voIuntatem Praelatorum esse, ut in talibus non sit necessaria expressa licentia, saltem quoad excusandam culpam coram Deo. Et ita respectu singulorum actuum, seu receptionum quae postea fiunt, habet tacitum consensum. Ut autem haec consuetudo sit rationabils, oportet ut quantitas rei, quae datur vel accipitur, valde moderata sit, quia si extendatur ad res notabilis valoris, plane erit contra bonum Rheligionis propter nimiam relaxationem paupertatis. Quae vero sit haec quantitas moderata, non potest, ut existimo, una regula generali pro omnibus religionibus praescribi, sed juxta modum paupertatis, quae unaquaeque secundum suam regulam observat, eritilla quantitas praescribenda ; et ideo existimo in religionibus mendicantibus minorem esse debere quam in aliis. Adverto etiam in hoc, quod talis consuetudo rationabilis esse debeat, magis aggravari superiorum conscientias, quam subditorum; ipsi enim non debent illam admittere, nec tolerare; nam si ipsi scientes eam permittunt, et consuetudo satis generalis est et praescripta, profecto excusabit subditos saltem a violatione voti paupertatis in recipiendo, quidquid sit in expendendo, de quo infra dicemus. Patet, quia illis satis constat de sufficienti voluntate superioris ad recipiendum ; nam consuetudo, sive rationabilis sit, sive irrationabilis, illam ostendit ; hoc autem satis est ut actus non sit contra paupertatem. Quod in simili docuisse videtur Navar., Comment. 3 de Regul., n. 28, ad 4, et patet, nam etiam in facultate expressa, licet mihi constet superiorem non recte fungi officio suo illam concedendo, nihilominus illa utendo non pecco contra paupertatem, quamvis fortasse possim alia ratione peccare, vel ratione scandali, vel cooperando ad malum. Idem ergo dicendum erit in licentia tacita, quando ex consuetudine satis constat, etiamsi superior peccet talem consuetudinem permittendo. Eo vel maxime, quod fieri potest, ut in particulari licentia ad talem receptionem ex se justa sit et honesta, et solum ratione modi sit reprehensibilis, scilicet, quia datur per talem consuetudinem, quod pertinet magis ad negligentiam Praelati, quam ad proprietatem subditi ; ille enim nunquam recipit ut proprium, cum semper recipiat nixus voluntate superioris et intuitu illius. Nihilominus tamen omnino debent subditi cavere ne tali consuetudine utantur, quando manifeste constat esse in dispendium et relaxationem religionis, considerata ejus regula et instituto, tum propter grave nocumentum religionis, cui cooperantur ; tum etiam quia semper infertua subditis vis quaedam moralis ipsis Praelatis, ut non possint vel non audeant iniquam consuetudinem impedire, et quando hoc ita est, consuetudo illa non tam ostendit consensum superioris, quam permissionem.

8. Alius modus licentie tacitae est, quando superior videt et tacet.—Et hinc potest intelligi alius modus hujus tacitae facultatis, qui esse potest per taciturnitatem Praelati videntis inferiorem aliquid recipere, et tacere; nam cum non praesumatur superior dissimulare proprietatem in subdito, merito intelligitur ideo tacere, quia consentit, et ita cum omni proprietate dat tacitam facultatem. Hic autem modus non simpliciter ab omnibus probatur ; nam Turrecr., in d. cap. Non dicatis, art. 5, absolute dicit superiorem in eo casu peccare mortaliter, et subditum nihilominus esse proprietarium. Sed de superiore nunc non possumus absolutum judicium ferre, quia objectum illud non est intrinsece malum, et ideo ex circumstantiis pendet judicium, tam gravitatis culpae, quam an ibi interveniat culpa ex parte superioris, et quam gravis sit, et ideo idem videtur consequenter dicendum de ipso subdito, propter quod Navar. supra, n. 22, duplicem distinctionem adhibet: una est de taciturnitate permissiva vel approbativa ; nam si sit permissiva tantum, non sufficit excusare subditum, quod est certum, juxta ea quae diximus de consuetudine, quia permittere non est dare fa- cultatem ; quando autem sit permissiva tantum, ex circumstantiis personarum, rei et occasionum judicandum erit. Si autem sit approbativa, subdistinguit; nam vel est justa, vel injusta: si justa, sine dubio sufficiens est, quia nulla conditio illi deest, quae ad valorem licentiae requiratur. Si autem sit injusta, Navarrus absolute ait non sufficere, ut tutum reddat subditum in conscientia. Sed, juxta dicta a nobis, considerandum est an illa injustitia consistat tantum in modo taciturnitatis; saepe enim accidere potest ut materia et persona sit capax et digna tali licentia, si expresse petatur, et quod nihilominus superior male faciat permittendo illum modum libertatis et receptionis, non petita facultate ; et tunc illa culpa superioris non obstabit quominus subditus excusetur a culpa proprietatis, quia illa injustitia non obstat quominus illa receptio, non proprio, sed superioris nomine fiat. Si autem injustitia consistat in modo obtinendi licentiam ex parte subditi, vel in materia ipsa, ita seutiendum est de tacita, sicut de praesumpta licentia; nam utrique communis est, et ideo de illa conditione statim tractabimus.

9. Probatur tertio quoad licentiam presumptam. — Superest dicendum de praesumpta facultate, quae non fundatur in aliqua voluntate superioris, praesenti aut praeterita, formali aut virtuali, neque in signis ejus, sed solum in conjecturis probabilibus de voluntate futura, sub conditione, si superior sciret, vel facultas ab eo peteretur; et de hac major dubitatio est propter rationem tactam, quod futurum ut sic nihil ponit in esse de praesenti; et conditionalis etiam nihil ponit in esse, quamdiu conditio posita non est; ergo ex utroque capite illa facultas nulla facultas est; ergo non potest excusare proprietatem. Nihilominus tamen cum D. Thomas dicat illam licentiam sufficere ad eleemosypam faciendam (cujus sententia communiter recepta est, ut praeter citatos constat ex Angel., verb. Zleemosyna, n. 6; Sylvest., num. 7), non est cur negemus similem licentiam ad accipiendum sufficere. Tribus autem modis possumus rationem seu suflicientiam hujus licentiae declarare. Primo, quia talis praesumptio semper reduci potest ad aliquam praesentem voluntatem Praelati, quae virtute contineat tacitam facultatem ; ut, verbi gratia, quia solet similis receptio esse grata superiori; et quia experimento constat in similibus casibus solere facultatem dare sine acceptione personarum ; sic enim in voluntate unius particularis propter rationem universalem virtute continetur voluntas aliorum. Sed haec explicatio scrupulosa est et incerta, nam saepe revera non poterit excedere conjecturam de futuro. Secundo ergo explicari potest ratio ex intentione voventium paupertatem ; nam cum tota haec obligatio ex voto oriatur, legitimae intentioni voventium commensuratur; intentio autem voventium esse videtur se obligare ad hanc dependentiam, in recipiendo, a voluntate superiorum, hac extensione, quod praesumpta voluntas sufficiat, et non cum majori rigore. Haec autem intentio ex consuetudine colligi potest, intendunt enim se obligare ad paupertatem, prout est, vel esse potest in usu religioso, juxta probatam doctrinam. Quae ratio probabilis quidem est ; si vero attente consideretur, supponit et honestatem consuetudinis, et veritatem doctrina, cujus rationem investigamus.

10. Tertio ergo potest reddi ratio, quia licet illa voluntas praesumpta de futuro non sufficiat ut facultas de praesenti concessa intelligatur, nihilominus suffücit ad tollendam proprietatem, quia sufficit ut res non accipiatur nomine proprio, et tanquam proprio, sed nomine alterius, cui statim subordinatur tanquam res communis. Quod ita declaro, quia duplici ex capite potest requiri licentia ad aliquid accipiendum , scilicet obedientiae et paupertatis. Respectu obedientiae, non sufficiet quidem facultas tantum praesumpta de futuro, nisi interveniat aliqua ratio excusans a petitione expressae facultatis propter impotentiam saltem moralem, et ideo, in eo casu de quo loquimur, non possumus excusare religiosum ab inobedientia, et defectu contra regulam. Unde si regula vel obedientia sub praecepto obedientiae posita esset, non video quomodo possit a culpa gravi excusari, nisi forte ob consuetudinem, quae regulam relaxaverit aut interpretata fuerit; tamen, quia de facto ex viregula et obedientiae non intervenit rigorosum praeceptum, ideo ex hoc capite excusatur religiosus in eo casu a culpa mortali. Ex titulo paupertatis sola illa voluntas superioris in rigore necessaria est, quae ex parte materiae (ut sic dicam ) occasionem vel modum proprietatis auferat, esto ex parte operantis non det illi facultatem positivam operandi (hoc enim ad paupertatem non spectat) ; ad tollendum autem respectum proprietatis, sufficit ordo ad voluntatem praesumptam superioris, ut explicatum est, et ideo sufficit etiam ex hoc capite ad excusandum a culpa mortali. Supponimus autem religiosum, qui sic accipit aliquid, non habere animum proprietarium in ordine ad retentionem vel usum talis rei, alioquin ex illis capitibus posset mortaliter peccare modo infra declarando ; nunc enim solum explicamus quid sufficiat ex parte receptionis ad excusandam culpam mortalem. Potestque haec ratio confirmari 3 simili ex leg. Inter omnes, S Recte, ff. de Furtis, ubi dicitur non esse reum furti, qui aliquid accipit, probabiliter credens dominum fuisse daturum, si ab eo id petiisset. Ratio hujus est, quia illa voluntas praesumpta sufficit, ut destruatur objectum furti, quod in eadem lege indicatur his verbis: Quid enim dolo fecit, qui putat dominum consensurum fuisse? sive falso id, sive vere putet ; ubi glossa alia jura citat ; hunc textum citat etiam Navarrus supra; unde constat, de utraque voluntate, tam implicita seu tacita de praesenti, quam praesumpta de futuro, locutum fuisse, quamvis eas non distinxerit. Constat etiam quod, licet jura superius citata magis comprobent priorem partem, tamen etiam hanc posteriorem habere in jure fundamentum, et in materia quodammodo magis rigorosa, ut est materia justitiae ; et ita fere satisfactum est difficultatibus in principio tactis, et ratio, quae sumebatur ex materia furti, potest in contrarium retorquerti.

11. Difficultas, an displicentia Prelati obstet. —Responsio. — Solum ingerit nonnullam difficultatem, quod ibi tactum est, quia, juxta ordinarium usum religionum, superiores non solum non consentiunt, verum potius aegre ferunt, quod sine expressa licentia aliquid recipiatur, quando ilia postulari potest; ergo moraliter non potest talis licentia esse praesumpta. Unde Gerson., 2 p., Alph. 34, htt. S, inquit : Quoties probabiliter creditur, quod si superior sciret, ipse non approbaret, sed displiceret sibi, et hoc displicentia grave, tunc est transgressio voti. Quod dictum bene explicatur . a Navarro, quia si dispiicentia superioris sit de ipsa receptione quoad substantiam ejus, ut sic dicam, tunc omnino tollitur prasumpta voluntas, et ideo receptio proprietaria est. Si autem displicentia, quae timewr, solum sit de modo, scilicet, quod id fiat sine expressa facultate, non tamen de receptione ipsa secundum se, id satis est ad excusandam culpam mortalem, quia excusat a proprietate, quamvis non excuset ab aliqua inobedientia. Quod in simili docuit optime Cajetan., in Summa, verb. F'urtum, quem omnes sequuntur.

12. Dubitatio secunda- an licentia njusta sufficiat.— Secunda dubitari potest circa hanc licentiam, an necessarium sit esse justam, ut religiosus, qui virtute illius aliquid recipit, non peccet contra paupertatem. Et ratio dubii est, quia licentia injusta in materia voti videtur esse nulla, sicut dispensatio; ergo talis licentia non excusat proprietariam acceptionem. In contrarium autem est, quia non omnis licentia injusta est nulla, imo nec dispensatio in jure humano, ut alibi diximus. Neque haec licentia videtur comparanda cum dispensatione in voto, quia revera haec non est dispensatio (nec enim potest Praelatus in votis essentialibus, et observatione eorum dispensare), sed est moralis quaedam mutatio ex parte materiae; nam res, quae sine licentia Praelati accipitur ut propria, cum illa exuit hoc vitium. Haec ergo licentia , seu mutatio materiae, libera est ipsi Praelato, quantum est ex vi voti paupertatis subditi; ergo, licet ex alio capite sit injusta, valida est, atque adeo sufficiens ut religiosus ea utens non peccet contra paupertatem, quidquid sit de alio genere peccat:.

13. In hoc dubio Navar., d. Comm. 2, de Regul., n. 21, refert Cardin. Alexand., dicentem licentiam tametsi injustam excusare a peccato proprietatis, licet non excuset ab omni peccato. Quod tenet aperte Turrecr., in d. cap. Non dicatis, citans Humbertum ; tenet etiam D. Anton., 3 p., tit. 16; Graphis, 9 Dp. Decis., lib. 13, cap. 19, n. 30. Azor, tom. 1, Inst. moral., lib. 19, cap. 192. q. 1. Hi ergo, licet subditum in hoc casu excusent a vitio proprietatis, non tamen ab alio. Navarrus vero multa objicit contra hanc sententiam, ac tandem concludit, religiosum utentem tali licentia injusta, peccare peccatum proprietatis; addit tamen, quod si sit paratus ad reddendumjcommunitati, seu resignandum talem rem, cum primum fuerit requisitus, licet tunc etiam sit proprietarius, nihilominus non incurrere poenam proprietarii, id est, privationem ecclesiasticae sepulturae, quia solum imponitur contra proprietarium occultum, et nulla utentem facultate. Et de hac posteriori parte nulla est dubitatio. Priorem autem partem probat Navarrus, praeter rationem in principio factam, quia religiosus, utens illa licentia, peccat, ut dicti auctores fatentur; et non alio genere peccati, nisi proprietatis ; ergo. Probatur minor, tum quia non potest alia species peccati ibi assigrari; tum etiam quia illud peccatum est contra votum paupertatis, non enim est contra castitatem, ut per se patet; neque contra votum obedientiae, quia illa licentia sufficit saltem, ut non sit contra voluntatem superioris; ergo contra paupertatem ; ergo est peccatum proprietatis. Tum denique quia ille non peccat, nisi quod tenet proprium sine justa licentia, quae non excusat ; ergo est proprietarius. Et ideo hanc sententiam tuentur Navar., lib. 3 Rest., cap. 1, p. 3; Molina, tom. 2 de Just., disp. 210.

14. Prima assertio , de licentia injusta ex parte petentis.—Mihl in rigore prior sententia videtur verior, quamvis distinctione opus sit; variis enim modis potest licentia esse injusta: primo, ex parte petentis tantum, quia numirum per vim, dolum aut fraudem, illam extorquet, et de hoc casu nulla est dubitatio; nam certum est talem licentiam nullam esse, quia vis et metus causant involuntarium; et idem est de dolo et fraude. Quapropter si hcentia fuit subreptitia, et ex falsa causa, non reddet tutam conscienuam religiosi, et idem censeo, si taceantur circumstantia, quae rationabiliter et probabiliter mutarent voluntatem superioris, ut talem licentiam non concederet, quia tunc etiam ignorantia illa sufficienter causat involuntarium. At vero si taceatur aliquid, quod fortasse difficiliorem redderet concessionem licentiae, non tamen absolute eam impediret, quantum probabiliter judicari potest, id non obstabit quominus Iicentia sufficiens sit, quia illud non pertinet ad substantiam, sed ad modum. Juxta hoc etiam cavendum est in licentia praesumpta, vel tacita, ne fundetur in aliqua ignorantia superioris ; ut, verbi gratia, si proximus Praelatus videat subditum aliquid recipere, et taceat, quia credit vel supponit habere facultatem Provincialis, quam revera non habet ; tunc enim non excusabitur subditus utens illa taciturnitate superioris tanquam licentia praesumpta, quando probabiliter etiam credit suum proximum superiorem fundari in illa existimatione, quia haec ipsa existimatio excludit voluntatem tacitam, et conjecturam ejus. Fieri autem potest ut non excludat praesumptam, et tunc non obstabit ; ut, si subditus probabiliter credat, superiorem proximum daturum esse talem facultatem, etiamsi non existimaret Provincialem illam dedisse, nolit autem ab illo petere, nec veritatem aperire propter verecundiam, vel alios respectus; tunc enim non erit proprietarius, licet sit imperfectus, vel inobediens.

15. Secunda assertio , de licentia injusta ew parte materie. — Objectio. — Solutio. — Alio modo contingit licentiam esse injustam .ex parte materiae, ut, verbi gratia, si superior det licentiam ad furandum, et, quod proinde est, ad accipiendum aliquid ab eo qui non potest dare, in quo genere injustitiae potest etiam esse varietas; nam aliquando potest esse datio, vel acceptio ita injusta, ut sit etiam nulla ex se, et secluso voto paupertatis; ut contingit in furto, et in omni acceptione ab eo, qui vel non est dominus, vel non potest dominium transferre ; aliquando potest esse injusta, quamvis non invalida, quia, scilicet, fit ab eo qui potest donare, licet id faciat propter injustam vel turpem causam (sic enim nunc injustum accipimus pro iniquo) ; quando ergo licentia, licet iniqua, valida est, id est, sufficiens ut donatio vel acceptio teneat, etiam erit sufficiens ad excusandum religiosum a peccato proprietatis. Probatur, quia illa malitia est accidentaria, et extrinseca ad paupertatem ; ut, verbi gratia, si religiosus accipiat aliquid pro suffragio, vel opere servili faciendo in die festo, vel per secularem negotiationem aliquid lucretur; in quibus ecasibus et similibus, facile est distinguere aliam malitiam a malitia proprietatis. Denique tunc religiosus non accipit aliquid nomine proprio, sed nomine sui superioris, et per relationem ad voluntatem ejus, licet alias sit iniquus, non est proprietarius. Unde ulterius addo, etiamsi licentia vel mandatum superioris sint prorsus invalida quoad translationem, seu acquisitionem dominii, satis esse ad excusandum a proprietate, quamvis non excuset ab injustitia; ut, verbi gratia, si concedat superior libertatem accipiendi aliquid per furtum, vel per usuram, vel etiam praecipiat, subditus accipiendo non erit proprietarius, quamvis sit injustus, quia non agit contra votum, cum nihil accipiat proprio nomine, vel sine voluntate superioris. Sed contra: quia qui vovet paupertatem, primum omnium obligatur ad non accipiendum, nec habendum aliquid injuste ; ergo in praedicto casu violatur votum paupertatis, quia quoad illam materiam obligatio est absoluta; sicut qui castitatem absolute vovet, primum omnium obligatur ad abstinendum ab illicitis actibus; deinde vero etiam ab illis qui possunt esse liciti. Respondeo negando assumptum, nam votum paupertatis, ut sic, non est de non committenda injustitia, sed praecise de carentia proprii, et ideo si haec carentia possit simul esse cum injustitia, illa injustitia non erit violatio voti paupertatis. Ad quod confirmandum facere possunt , quae de triplici paupertate tractat Navarr., Commen. 1 de Regul., n. 17 et sequentibus.

16. Tertia assertio, de licentia anjusta ec parte causa. — Ultimo, contingit licentiam esse injustam ex parte causae, scilicet, quia datur sine necessitate, vel utilitate rationabili, vel sine aliquo alio justo titulo, in quo casu maxime loquuntur citati auctores, qui indifferenter etiam videntur loqui de licentia ad recipiendum, retinendum, vel expendenaum. Sed fortasse non est aequalis ratio de omnibus, praesertim de actu consumendi rem, vel donandi extra religionem, vel etiam habendi peculium nimis superfluum; sed de his infra; nunc enim de sola receptione agimus, et in illa sine dubio sententia est vera Cardinalis, quia illa acceptio neque est invito, neque non volente superiore, sed dependenter ab ejus voluntate; ergo non est proprio nomine, sed alieno; ergo non est proprietaria. Patet consequentia ex dictis, quia sola malitia extrinseca, et per accidens conjuncta, non sufficit ad proprietatem. Praeterea (ut respondeamus rationi dubitandi), quia superior dat licentiam ad recipiendum aliquid, non dispensat in voto paupertatis, sed solum constituit materiam in eo statu, in quo sit extra latitudinem voti paupertatis ; ergo quamvis talis licentia detur sine justa causa, non propterea est nulla. Patet consequentia, quia dispensatio non est in aliquo jure divino, imo in nullo jure dispensatio est, et (si attente consideretur) solum consistit in fastu quodam, scilicet, in hoc quod superior vere et realiter velit subditum hoc recipere, non ex ignorantia aut errore, sed satis voluntarie ; et ideo si facultas a tali voluntate procedat , hoc satis est ut sit valida quoad huuc effectum non incurrendi proprietatem, quidquid sit de alia malitia.

17. Ad argumentum autem Navarri respondent alii auctores in eo statu intervenire ex parte superioris peccatum infidelis dispensatoris,ex parte vero subditi peccatumf[avaritiae.Sed prior pars, si intelligatur de dispensatione in voto paupertatis,in rigore non est vera, ut dixi; intelligenda ergo est vel de imprudenti dispensatione in aliquo statuto religionis, vel in observantia ejus, quoad rigorem paupertatis, non quidem in carentia proprietatis (in hoc enim non dispensatur), sed in abaoluta carentia talium rerum, etiam quoad tentionem, seu usum facti. Quoad aliam vero partem de avaritia, mihi non placet, beneque impugnatur a Navarro, quia ibi nulla est specialis ratio avaritiae, nec ordinarie solet hic excessus committi ex hoc affectu, sed potius ex affectu nimiae commoditatis humanae, si res pertineat ad corporis gustum, vel commoditatem, vel ex affectu vani honoris, seu curiositatis, ut si pertineat ad ornatum corporis vel cellae. Dico ergo posse subditum peccare in eo statu juxta hos affectus, attenta materia et modo operandi; item saepe peccare peccato scandali, respectu superioris, quem inducit ad iniquam licentiam concedendam, vel respectu aliorum fratrum, ac totius religionis, relaxationem introducendo, aut non se conformando in communi observantia suo toti sine legitima causa; potest etiam peccare contra paupertatem, et non peccato proprietatis, sed cujusdem excessus in abundantia rerum, etiam non propriarum , nec appropriatarum (ut sic dicam); quia moderatio etiam in his rebus potest cadere sub votum, et excessus illius non est proprietas, sed potest dici superfluitas. Unde obiter infero, si talis acceptio non ordinetur ad usum aliquem superfluum, et excedentem limitem paupertatis promissae, quoad hanc moderationem, solam acceptionem non esse contra paupertatem, quantumvis licentia alias sit injusta, ut si res accepta non retineatur a privata persona, sed statim ad alium usum destinetur ex voluntate superioris; unde, stando intra limites acceptionis, revera nunquam est ex hoc capite contra paupertatem. Ad argumentum ergo Navarri negatur minor, scilicet, non posse hic intervenire aliud genus peccati, nisi proprietatis. Ad primam vero probationem jam declarata est multiplex alia malitia, quae ibi esse potest. Ad secundam negatur consequentia ; nam contra votum paupertatis potest intelligi transgressio, et malitia quae non sit proprietas, ut declaratum est, licet non sit in sola acceptione, nisi prout habet ordinem ad aliquem alium superfluum usum. Ad tertiam, nego subditum in eo casu habere proprium, sine justa licentia, quia non habet proprium , imo est repugnantia conjungere proprium cum licentia, quia licentia excludit proprium, vel non potest dari licentia quae sit ad habendum, vel recipiendum aliquid ut proprium, quia est contra votum, c. Cum ad anonasterium, de Statu monachorum. Tunc ergo non habet religiosus proprium sine justa licentia , sed tenet vel recipit aliquid sine justa causa, etiamsi non proprium, ut satis declaratum est.

18. Dubitatio tertia: an licentia debita suffi- ciat. — Relinquitur ergo cx dictis illam tantum acceptionem esse proprietariam, et perse contrariam voto paupertatis, quae fit sine licentia tacita, vel probabiliter praesumpta, aut expressa superioris, eique suflicienter voluntaria, id est, sine vi, metu aut fraude extorta. Jam vero superest explicanduin an sufficiat licentia, seu voluntas superioris debita, quamvis nec tacite nec expresse concessa praesumpta sit, sed potius contraria displicentia superioris sit praesumpta, vel etiam expresse declarata, negando scilicet facultatem petitam, imprudenter, et irrationabiliter, quia supponimus facultatem secundum rectam rationem tuisse debitam. Nam Alphonsus Mendoca, in suis Quodlibetis, primo sentit, facultatem debitam esse sufficientem ; ait enim excusari religiosum a culpa mortali, etiamsi contra voluntatem expressam superioris duos argenteos recipiat aut eroget ; et non videtur fundari in levitate materiae, nisi quoad hoc, quod ratione iilius voluntas superioris est irrationabilis ; sequitur ergo idem esse dicendum, quotiescumque aliunde constiterit, voluntatem superioris esse irrationabilem, etiamsi quantitas materiae magna sit. Sequitur etiam illud, non tantum peccatum mortale non esse, sed nec veniale ; quia (ut ipse ait), quando licentia irrationabiliter negatur, adhuc subditus censetur operari cum licentia rationabiliter praesumpta. Limitat autem hoc, nisi superior prohibeat in virtute sanctae obedientiae ; nam tunc censet obligare sub mortali, etiam in materia duorum argenteorum.

19. Assertio negativa.—Probatur incasu quo prasumitur neganda talis licentia irrationabilis.--Ego verocenseo licentiam tantum debitam non sufficere, id enim in antiquis auctoribus non lego, nec videtur mihi rationi vel religioso statul consentaneum. Dico ergo, si probabiliter prasumam superiorem negaturum facultatem , mihi non hcere rem accipere, etiamsi irrationabiliter esset negaturus, quia, ut paulo antea dicebam, hoc negativum magis consistit in facto, quam in jure; et ideo si de facto res est involuntaria superiori, votum paupertatis semper obligat, quia nondum est materia illa constituta extra latitudinem ejus. Item illa acceptio non potest fieri nomine superioris, cum nulla voluntas ejus intercedat , nam voluntas debita, nulla voluntas est, quamdiu contraria de facto inest ; erit ergo illa acceptio nomine proprio ; ergo proprietaria et contra votum. Item si de facto superior consentiat, etiamsi debuisset non consentire, id satis est ut tollatur proprietas; ergo et e contrario ut servetur aequalitas, si superior de facto nolit , illi repugnare erit proprietas, etiamsi velle debuisset. Quod tandem declaratur exemplo furti; nam, licet dives teneatur pauperi dare eleemosynam in gravi necessitate, si tamen non det, nec prassumatur daturus, etiamsi ab eo petatur, non licet ab eo accipere, quia de facto est simpliciter involuntarius, quamvis velle debuisset, quia per hoc debitum, nec acquiritur jus proprium alteri, nec materia illa constituitur extra objectum furti ; ergo similiter in praesenti; est enim inter haec proportio in superioribus explicata. Et hinc a fortiori constat, si superior expresse neget facultatem dandi vel recipiendi, quantumvis subdüitus judicet irrationabiliter negare, non esse licitum illud accipere, sed contra paupertatem agere, si id faciat, quia nomine proprio, et non supcrioris id recipit ; neque habet locum voluntas praesumpta, ubi expressa est in contrarium, quia si prassumptus dissensus non admittit praesumptum consensum, multo magis expressa negatio et prohibitio excludet praesumptam licentiam. quantumvis rationabilem. Ut enim licentia sit praesumpía, non satis est quod secundum rectam rationem sit debita, quia non semper aliquis praesumitur effecturus quod recta ratio postulat, maxime quando ipse expresse declarat se nolle id facere.

20. Objectio.— Sed contra: quia in eo casu, praesertim si materia sit parva, abutitur superior potestate quam habct in subditum religiosum, dum vult eum tractare ut servum et mancipium, negando ei debitam facultatem ad honestam et religiosam acceptionem, vel alium usum. Confirmatur, quia si maritus neget uxori licentiam dandi moderatam eleemosynam, et conformem suo statui, potest nihilominus eam dare absque peccato, ut est recepta sententia ; ergo similiter, etc. Respondeo imprimis ad objectionem, etiamsi in rebus sacris alterius conditionis sit religiosus quam servus, ejusque subjectio nobilior sit, tamen in materia paupertatis, ex sententia communi Doctorum, vel illi aequiparari, ut late Navar., dicto comment. 2 de Regul., n. 30 et 43, vel certe illum superare in rigore paupertatis, quoad carentiam bonorum, et quoad potestatem habendi illa, et quoad carentiam non habendi, et nihilominus hoc non pertinere ad vilem conditionem , quia in servo paupertas coacta est, in religioso voluntaria. Unde ulterius dicitur, quamvis superior neget religioso fa- cultatem recipiendi, vel dandi aliquid minimum, non propterea tractare illum ut mancipium, quia semper fundatur in paupertate voluntaria; et praeterea, licet superior in eo excedat, et imprudenter se gerat, et humano affectu moveatur , hoc non tollit voti obligationem, cum materia semper maneat in eodem statu. Unde ad confirmationem respondetur primo, exemplum esse incertum, quando prohibitio mariti est expressa, et non continet injustitiam, ut videre licet in Sylvestro, verbo Fleemosyna, q.5, vers. 5, et deinde non est simile, quia uxor habet dominium suorum bonorum, licet non habeat administrationem, qua marito commissa est, tamen cum debito modo ac mensura, et ideo non potest privare uxorem usu rerum debito illius statui, neque ipsa se obligavit speciali voto ad carendum omni usu proprio suarum rerum; religiosus autem ex vi status non habet, nec habere potest aliquem usum proprium, imo per proprium votum illum abdicavit, et ideo nunquam illa facultas est ita sibi ex justitia debita, ut, si negetur, possit ipse sua auctoritate talem usum vel acceptionem usurpare.

21. Sed dicet tandem aliquis votum ipsum paupertatis non solum includere habitudinem ad licentiam datam, vel praesumptam, sed addendum etiam esse, vel debitam secundum rectam rationem, quia non obligatur quis nisi ad paupertatem rationi consentaneam, sicut non ohligatur nisi ad obedientiam rationabilem. Sed haec doctrina admittenda non est, quia, ut dixi, est contra communem sententiam Doctorum in re morali et gravi. Nunquam enim dicunt, in materia paupertatis sufficere minorem voluntatem quam praesumptam. Unde ad summum addere possumus, si licentia secundum rectam rationem concedenda judicetur, et nihil aliud obstet, id satis esse ut sit etiam praesumpta rationabiliter, quia praesumendum est superiorem facturum quod secundum rectam rationem debet. At vero si alias constet superiorem nolle, jam cessat praesumptio, et consequenter cessat illa voluntas, quae ad minimum ab auctoribus requiritur, qui praeterea solum excipiunt casum extremae necessitatis proximi, ut constat ex materia de eleemosyna, ubi auctores dicunt in extrema necessitate posse, vel etiam debere religiosum facere eleemosynam, etiam prohibente superiore, ut notat glossa in c. JVon dicatis, 12, q. 1. In casu autem minoris necessitats hoc ei non conceditur, ut ex eadem glossa colligitur, quia exceptio firmat regulam in contrarium; et expresse etiam notarunt Angelus, et Sylvest., verb. Eleemosyna; et Archidiaconus, in d. c. Non dicatis; Abbas, et Antonius de Butreo, in c. Si quis, Extra de furtis ; Hostiens. in Summa, tit. de Poenit. et remis., circa finem, ante specialem titulum de Remissionibus, S Quid de facientibus eleemosynaamn ; imo videtur expressa sententia D. Thomae 2. 2, q. 32, art. 8, ad primum ; ergo extra casum extremae necessitatis nunquam sufficit petita licentia, et non obtenta, quantumvis debita dicatur.

22. Prohibitio superioris dupliciter dici potest irrationalilis. — Unde dupliciter potest dici prohibitio superioris irrationabilis. Uno modo contrarie ( ut sic dicam), alio modo privative tantum. Contrarie appello, quando prohibet id quod subditus non potest omittere nisi transgrediendo praeceptum charitatis , ut est in dicto casu de extrema necessitate. Et in eo sensu dici potest, religiosum non se obligasse per votum ad irrationabilem paupertatem , quanquam in eo casu accipere aliquid ad subveniendum proximo extreme indigenti non est usus proprietarius, sed potius communis, quia in illo casu omnia sunt communia. Sub hoc tamen membro comprehendo omnem casum in quo religiosus ex pietate, vel justitia ( si tamen id accidere potest, de quo supra dictum est) tenetur subvenire parenti indigenti, vel debitori, non obstante prohibitione superioris ; tunc enim carentia talis usus non censetur comprehensa in voto paupertatis , tum quia esset illicita; tum etiam quia potius est veluti restitutio aut solutio rei alienae , quam usus dominii. Privative autem voco prohibitionem irrationabilem, quando superior quidem abutitur sua potestate, et contra charitatem, vel contra justitiam distributivam, aut similem virtutem agit, negando licentiam ; nihilominus tamen respectu subditi nihil contra rectam rationem sequitur in actionibus vel omissionibus ejus, etiamsi rigorem paupertatis juxta voluntatem Praelau observet ; et tunc nullo modo possumus dare licentiam subdito ad agendum praeter votum, nec possumus ita interpretari materiam voti paupertatis ; cederet enim in magnam perniciem religionis; facile enim subditus judicabit, Praelatum sibi facere injuriam, et irrationabiliter facultatem negare. Item illa interpretatio voti est contra absolutam formam ejus, et nulla auctoritate, vel ratione fundatur, quia illa paupertas, seu actus ejus in subdito non est irrationabilis , sed honesta ; imo tanto est perfectior , caeteris paribus, quanto superior sine justa causa licentiam negat; ergo comprehenditur sub absoluto voto paupertatis. Tandem exemplo de obedientia hoc confirmo ; quando enim obedientia ita est irrationabilis, ut a subdito sine peccato impleri non possit, tunc non obligat ; at vero si solum ex parte superioris sit contra prudentiam, a subdito autem possit sine peccato fieri, tunc illa materia est obedientiae, ut infra videbibus ex communi sententia Patrum; ergo similiter in paupertate.

23. Infertur ex tradita doctrina, ad quamcungue quantitatem esse licentiam necessarium. — Quapropter non videtur mihi consequenter loqui dictus auctor, dum ait non peccare mortaliter religiosum contra paupertatem, expendendo duos argenteos contra voluntatem superioris, qui facnltatem negavit ; peccare autem mortaliter, si id faciat contra praeceptum superioris id prohibentis in virtute obedientiae : nam si facultas illa irrationabiliter negatur, et ita excusatur peccatum mortale contra paupertatem, ut ipse ait, etiam praeceptum illud erit irrationabiliter impositum; ergo hoc etiam satis erit ut excusetur peccatum mortale contra obedientiam ; eadem enim est ratio ; maxime quia si illa materia supponitur esse parva respectu paupertatis, cur non erit etiam parva respectu obedientiae, per se loquendo? Ex quo etiam infero, in praesenti puncto, ad formalem doctrinam traditam nihil referre, quod materia acceptionis vel largitionis, de qua agitur, sit magna vel parva ; nam in utraque procedit, servata proportione, id est, intra gradum culpae, ad quem materiae quantitas sufficiet. Nam si supponatur materia duorum argenteorum esse parva in materia paupertatis,tunc de illa disponere invito superiore, qui facultatem negavit, erit quidem venialis culpa , non propter irrationabilem voluntatem superioris,sed propter materiae parvitatem. Nam etiam in parva materia necessaria est licentia superioris, vel data, vel praesumpta, ut probant omnia dicta, nam illa etiam est aliqualis materia voti. Addo denique, quamvis illa materia sit parva, non propterea statim judicari posse superiorem irrationabiliter agerenegando facultatem, nam propter alios fines, vel religioni convenientes, vel perfectioni subditi, potest saepius prudenter id facere.

24. Que materie quantitas sit necessaria ad peccatum mortale. — Statim vero occurrit dubitandum quaenam materiae quantitas censenda sit parva, vel magna, ut illam accipere sine licentia superioris, etiam praesumpta, sit peccatum mortale vel veniale. Sed hoc punctum supra, c. 6 hujus libri, late tractavi, circa votum simplex paupertatis, ubi primum ostendimus contra Antoninum et Gersonem, non omnem materiam minimam sufficere ad peccatum mortale ; deinde fuse inquisivimus regulam aliquam ad definiendam materiam, quae in hac transgressione sufticiat ad peccatum mortale, eamque, ut potuimus, tradidimus, et quomodo ad votum etiam religiosorum sit applicanda, declaravimus.

25. Dubitatio prima, an accipere rem ad publicum et communem wusum , sit peccatum grace. — Quapropter hic solum occurrit huic dubio conjungere aliud, an, scilicet, supposita ex parte materiae sufficienti quantitate ad peccatum mortale, si dominium ejus usurparetur, eadem sufficiat ut sit peccatum mortale accipere illam, sine licentia superioris, quando non accipitur, ut habeatur tanquam propria, neque ut occulte et quasi furtive possideatur , vel extra religionem expendatur ; sed solum religioni incorporetur, et publicns ac communis usus illius habeatur, cum proposito relinquendi illum, quando superiori visum fuerit. Videtur enim tune tale peccatum non esse peccatum mortale, nam, licet materia ejus remota sit res gravis, proxima videtur esse levis; haec enim duo separabilia sunt. Quod declaro in materia furti ; nam decem aurei materia satis gravis est ad furtum, et nihilominus accipere illa, non simpliciter, sed mutuo, ad breve tempus, cum proposito reddendi, et sine morali periculo alterius nocumenti, non videtur esse peccatum mortale, quia talis actio circa totam illam quantitatem, moraliter loquendo, est levis injuria, quae est materia proxima, seu actus exterior injustitiae, a quo sumi debet gravitas culpae, quae est in voluntate faciendi talem actum. lIta ergo in praesenti gravitas culpae, quae formaliter est in voluntate accipiendi aliquid, ex gravitate ipsius acceptionis sumenda est. Gravitas autem acceptionis non est ex sola quantitate rei acceptae ; sed ex inordinatione intrinseca ipsius acceptionis sumenda videtur, id est, ex appropriatione, quae per talem accejtionem fit. At vero quando acceptio fit praedicto modo, et cum intentione explicata, videtur esse minima appropriatio, quia solum est in exercitio talis actus accipiendi quasi in fieri, ut sic dicam, non tamen in termino ejus, neque in re accepta, nimirum, quia acceptio fit sine licentia, res vero accepta nullo modo usur- patur, nec tenetur tanquam propria ; ergo.

26. In contrarium autem est, quia hic actus revera est proprietatis et dominii ; ergo si fiat circa magnam quantitatem, est peccatum mortale. Antecedens patet, quia non fit nomine alieno, sed proprio, cum non fiat ex aliqua licentia, vel voiuntate superioris, expressa aut tacita, ut in casu supponitur. Consequentia vero probatur, quia ille actus ex genere suo est peccatum mortale, cum sit contra votum ; ergo si in particulari versatur circa magnam quantitatem, erit etiam in individuo peccatum mortale. Patet consequentia, quia in actibus, qui ex genere suo sunt peccata mortalia, regula generalis, et communiter recepta ad judicandum etiam in particulari esse talia, est quantitas materiae. Nec satis est respondere, actionem illam non esse gravem, etiamsi in magna quantitate versetur , tum quia sequitur. accipere etiam mille aureos, vel res tanti valoris, verhi gratia, libros, imagines, et simiiia ad communem usum sine ulia licentia, non esse peccatum mortale, quod absurlissimum videtur, et in magnum dispendium disciplina religiose ; tum etiam quia accipere rem aliquam, et incorporare illam religioni, non est actus parvi momenti, imo est vsurpatio potestatis propria superioris, et licet materialiter, ut sic dicam, videatur esse utile religioni, tamen moraliter potest esse valide nocivum.

27. Ad hanc difficultatem aliqui sub distnctione respondent: aut enim religiosus accipit rem ut ea utatur sine alio superioris consensu, vel ut ad communem usum illam deputet. In priori casu censetur esse peccatum mortale, si quantitas sit ex se sufficiens ad peccatum mortale proprietatis, quia ille actus proprietarius est, quantum esse potest, quia includit acceptionem, retentionem et usum sine licentia superioris; ergo ex parte actionis habet omnem rationem proprietatis, quam habere potest. In posteriori autem casu, non censetur religiosus aliquid accipiendo esse proprietarius, dummodo statim sine mora notabili rem tradat communi usui, nam si sit in mora voluntaria, incidet in proprietatem, rem occulte apud se detinendo, et quasi nomine proprio illam possidendo. Seclusa vero hac mora, licet illa acceptio indebito modo fieret, ex defectu obedientiae, non tamen videtur proprictaria, cum statim res communitati tradatur.

28. Haec vero sententia quoad priorem partem videtur nimis rigorosa, quoad posteriorem vero falsa. vel nimis ampla. Primum deciaro, nam res, quae accipitur ad proprium usum, duplicis generis esse potest, scilicet, aut pertinens ad ordinarium usum religiosum, ita ut de bonis monasterii accepturus esset rem similem ad suum usum, et in locum illius retineat, quam occulte accepit, non quidem cum majori proprietate, vel reservatione, quam similem teneret, si a monasterio illam accepisset ; et in hoc casu videtur prior sententia valde rigorosa, si ad illum applicetur, quia tunc perinde est ad suum usum illam tenere, ac communi illam deputare, quia communis usus talium rerum non aliter est communitatis, nisi quatenus divisus est per singulas personas, ita ut apud rullam sit res similis tanquam propria, quia semper potest a superiore auferri; ita vero contingit in praesenti, nam supponimus tali animo usum illius rei retineri. Item, quia religiosus habet licentiam a superiore tacitam, vel expressam, nt tali re in communi utatur, verbi gratia, pileo, veste, libro talis auctoris, etc.; ergo quod ilam generalem facultatem applicet ad hanc rem particularem, proprio arbitrio, et sine voluntate superioris, vel non est proprietas, quia semper servatur respectus ad aliquam voluntatem superioris, et ad communem usum, vel certe est admodum levis, et insufficiens ad peccatum mortale. At vero si res, quae accipitur, et retinetur ad proprium usum, non pertinet ad communem usum religiosorum, ut sunt victus, vestitus, vel instrumenta necessaria ad proprias actiones, ut libri, etc., sed est extraordinaria, pertinens, scilicet, ad peculiarem et extraordinarium usum, ut pretiosa imago, etsimilia, quae ad peculiarem ornatum, aut curiositatem, vel commoditatem pertinent, et in his rebus videtur habere locum prior sententia, quia in eis procedit maxime ratio ejus, quae urgens videtur.

29. Secundum declaratur, quia, licet res accipiatur ut statim communitati tradatur, et de facto ita fiat, nihilominus ipsa acceptio, non solum contra obedientiam, sed etiam contra paupertatem esse videtur, quia nomine proprio fit, cum omnino sine licentia fiat, ut supponitur ; non enim habemus aliam regulam ad explicandam hanc propositionem, nisi quod actio fiat independenter a voluntate alterius; fit autem hoc modo, quando fit sine licentia ejus, ut supra declaratum est; ergo cum ilia acceptio fiat sine licentia, fit nomine proprio ; ergo actus proprietatis est; ergo est contra votum paupertatis, etiamsi praecise in ea sistatur, et quidquid postea sequitur, contra paupertatem non sit. Et confirmatur, quia alias ubi accipere aliquid non esset prohib:tum sub praecepto obedientiae, nunquam talis acceptio esset peccatum mortale, etiamsi esset in maxima rerum et pecuniarum quantitate, quae videtur nimia licentia. Sequela vero patet, quia ille actus, ut est contra obedientiam, non est peccatum mortale, quia supponimus non esse latam legem, nec praeceptum in virtute obedientiae ; ergo si non violatur votum paupertatis, non est unde hoc sit peccatum mortale.

30. Integra resolutio hujus dubii pendet ex aliquibus sequentibus, et ideo non potest hic perfecte tradi. Quapropter nunc solum assero hanc acceptionem, praecise spectatam, esse non tantum contra obedientiam, sed etiam contra votum paupertatis, independenter a futura retentione, vel usu, nam hoc convincit ratio proxime facta. Nihilominus tamen addo, quando res statim traditur communitati, et illa intentione accipitur, regulariter excusari acceptionem a peccato mortali, non tam ex levita'e materiae, quam ex praesumpta voluntate superiorum, quibus licet modus displiceat, non tamen quod aliquid pro tota communitate tribuatur ; quae conjectura videtur moraliter sufficiens, quando aliquid in particulari non occurrit, quod vehementem faciat conjecturam in contrarium, aut nisi ex consuetudine aliud constet ; ubi autem moraliter constaret, aut valde probabiliter praesumeretur non esse voluntatem superioris, ut aliquid accipiatur, etiam ut tradatur communitati, non video quomodo possit talis acceptio, si sit in gravi quantitate, a culpa gravi excusari.

31. Eodem modo judicandum censeo, quando res accipitur et applicatur ad usum proprium accipientis, loco alterius rei similis, quae ad similem usum ex bonis communibus religionis danda est; solum adjungitur hie major gravitas ex hac circumstantia applicandi propria auctoritate rem talem ad suum usum. Quantum autem haec circumstantia aggravet, dicemus in dubiis sequentibus, pendet enim ex illis. Hic autem animadvertere oportet, ne res, quae accipitur, sit multo pretiosior quam illa quae in religione danda erat; nam tunc ex ea parte semper reputabitur res, et usus ejus extraordinarius ac peculiaris, et consequenter major proprietas interveniet. Idem est si res accipiatur, et habeatur cum majori abundantia , quam soleat a religione dari, etiam ubi commode potest et providet, ut si accipiatur duplicata, vel triplicata vestis, vel libri superflui, ac non necessarn, etc. Nam tunc illud peculium sine dubio nimis proprietarium est. Dico autem, ubi religio commode potest, et providet, quia ubi ipsa deficit in necessariis, et convenientibus, juxta ordinarium modum vivendi talis religionis, sive id sit quia non potest, sive quia Praelatus non vult providere, tunc facilius potest excusari a gravi eulpa acceptio rei sic necessariae , vel propter prasumptam voluntatem superioris, quia tunc immerito esset invitus, saltem de substantia receptionis, vel quia usus ille de se communis est tali religioni, et res etiam per talem receptionem efficitur communis, ut statim dicam, et sub ea intentione recipitur. 32. Ultimo in hoc puncto concludo, quando religiosus aliquid aceipit sine ulla voluntate superioris, etiam praesumpta, sine ullo proposito retinendi talem rem in particulari, vel applicandi illam propria auctoritate ad parucularem usum , tunc multo majorem quantitatem necessariam esse ex parte rei acceptae, ut ille actus sit peccatum mortale, quam cum acceptio ad retentionem vel usum proprietarium ordinatur. Probatur ex ratione dubitandi in principio posita, qua hoc saltem probat, quia deformitas acceptionis praecise sumptae multo major est, etiam circa graviorem materiam. ltem quia vix ibi apparet affectus proprietarius, cum pro sola communitate et ejus usu res accipiatur. Oporte:t ergo ut magna sit quantitas ; quanta vero sufhiciat, prudenti arbitrio est relinquendum, considerato nsu religionis, ac decentia, et aliis circumstantiis ejus.

33. Statim vero occurrit dubitandum, an res sic accepta fiat monasterii, et consequenter an religiosus, qui illam accepit, debeat eam monasterio tradere, vel ei reddere qui illam dedit. Ratio autem dubitandi est, quia nullus acquirit novum dominium sine acceptione ; monasterium autem non acceptavit dominium talis rei ; ergo non acquisivit dominium ejus. Minor patet, quia monasterium non acceptat, nisi per Praelatum; supponimus autem Praelatum , nec expresse, nec tacite velle talem acceptionem. hespondetur primum omnium considerandam esse intentionem et voluntatem donantis ; nam si ille non babuit voluntatem absolutam donandi, sed solum sub expressa vei tacita conditione , quod illa res cedat in proprium usum ac doaminium talis personae, et ab illa possideatur independenter a superiore, tunc res non ac- quiritur monasterio, non tam ex defectu aeceptantis quam donantis, quia cum conditionalis non ponat in esse, ille non habuit voluntatem donandi monasterio; et quamvis conditio posita fuerit iniqua, nihilominus fuit sufficiens ad suspendendam seu impediendam voluntatem donantis. Quocirca, in eo casu non potest religiosus talia bona apud se retinere, nec etiam Praelato seu conventui illa donare ;nam primum esset contra paupertatem, secundum autem esset contra justitiam ; debet ergo illa reddere vero domino, id est, ei qui donavit, quia ille nunquam dominium a se abdicavit, cum sufficientem voluntatem non habuerit.

34. Legatum repugnans paupertati religionis, est ipso jure nullum.—bDices: saltem poterit religiosus, petita licentia a superiore, talem rem ad suum usum retinere, quia tunc jam non agit contra paupertatem, nec etiam contra justitiam, cum conditio adjecta a donante impleatur. Respondeo, si voluntas donantis fuerit, ut talis res immutabiliter, nt sic dicam, et irrevocabiliter a religioso possideatur, sic conditionem esse prorsus iniquam, et contrariam paupertati, ideoque talem donationem acceptari non debere nec posse, quia virtute esset velle possidere rem modo proprietario, neque etiam superior potest dare talem facultatem irrevocabilem. Quod potest a simili confirmari , quia legatum, relictum religioni sub conditione repugnante paupertati, acceptandum non est ; imo est ipso jure nullum, ut dicemus infra tractando de paupertate Societatis. Et in terminis docent Bart., Authent. Eccipitur, n. 2; Surdus, de Alimentis, tit. 8, Privil. 79, n. 4; Mol., t. 1 de Just.. disp. 140. Si autem conditio posita a donante solum est, dummmodo talis religiosus ea re utatur, statim vero ac prohibitus fuerit a superiore illa uti, sibi restituatur , tunc voluntas non est absolute iniqua, sed est limitata ad dandum usum tali personae, quamdiu ei prohibi:us non fuerit, et ideo, durante licentia, potest religiosus sine culpa illum usum retinere. Quia vero hic modus conditionis continet quamdam ccactionem moralem respectu superioris, ideo talis facultas concedenda non esset, nec talis donatio admittenda ; videtur enim superior cogi ad concedendum tali religioso hujusmodi rem, et usum ejus, ne rel:gio videatur omnino illa commoditate privari. Sed hoc minus incommodi est, quam admittere illud privatum commodum , cum umbra, ne dicam specie palliatae proprietatis, quae in magnum detrimentum religionis vergere potest.

33. Religiosus quidquid acquirit, monasterio acquirit. — Alio modo potest haec donatio ex parte dantis fieri cum absoluta voluntate donandi. Et tunc dicendum est, eum , qui sic donat, vere spoliari dominio rei, transferri autem non in religiosum, sed in religionem (excipio religionem S. Francisci, quatenus in hoc peculiari jure utitur). Haec assertio sumitur ex communi regula juris, quod quidquid acquirit religiosus, acquirit religioni, c. Statutum, 18, q. 1, sicut servus acquirit domino; nam in hoc aquiparantur, juxta communem doctrinam Baldi, et aliorum, quos refert et sequitur Navarrus, Commen. 2 de Regul., n. 30 et sequentibus. Dices hoc verum esse quando religiosus acquirit ; tunc autem non videtur acquirere, quia nec sibi, cum non possit, nec monasterio, cum illud non consentiat. Respondetur, etiamsi religiosus sine ulla licentia accipiat aliquid, illud acquirere monasterio, quod docet expresse Innocentius, in c. Cum olim, de Privilegiis, n. 3, ubi, etiam monasterio vetante aliquid acquirere , si nihilominus acquiratur, dicit acquiri monasterio, argumento leg. Etiam, tf. de Acquir. rerum dom., quae parum certe probat, nam solum dicit servum furtivum acquirere domino, qui bona fide eum emit, non tamen dicit acquirere domino invito, seu prohibente acquisitionem. Eamdem vero sententiam tenet Abbas, in c. Cum ad monasteriun, de Statu Monach., n. 2; Navar.. d. comment. 2, n. 32 et 33. Ratio autem reddi potest, quia, cum hoc cedat in commodum religionis , quantumcumque contradixerit acceptioni, postquam tamen facta est, semper censetur illam acceptare , quatenus sibi potest prodesse, et non ohesse; vel etiam dici potest jure ipso esse validam et acceptatam donationem. Favetque Concilium Tridentinum, 25, c. 2 de Regularib., ibi: Ztiam quovis modo ab eis acquisita, et infra: Sed statim ea superiori tradantur , conentuique incorporentur.

36. Limitatio resolutionis circa revocationem talis donationis. — Hoc autem cum hac moderatione intelligendum existimo, ut, quantum est ex parte donantis , et religiosi accipientis, res illa acquisita sit monasterio, nec possit eorum arbitrio donatio revocari ; nihilominus tamen, quamdiu a Praelato acceptata non est, possit voluntate ejus rescindi, et res ipsa domino restitui. Moveor ex principio communiter recepto, quod contractus factus a religioso sine licentia Praelati valet , quatenus est utilis monasterio ; potest autem a Praelato irritari , ut videre licet in Navarro supra, et latius infra dicemus ; idem ergo est de quacumque donatione vcl acquisitione; valet enim, tamen a Praelato irritari potest, si judicaverit non esse expediens religioni rem illam retinere, sive id sit propter rationem, vel utilitatem temporalem , sive propter spirituale bonum religionis. Dices hoc non esse singulare in hujusmodi rebus, seu bonis acceptis a religioso, sine licentia Praelati ; nam etiam de aliis rebus monasterii potest Praelatus disponere, pront expedire censuerit, quia sunt ejus administratioi commissa. Respondetur longe diversam esse rationerm ; nam alia bona sunt sub absolIuto, et, ut sic dicam, sub firmo dominio monasterii , et ideo non possunt alienari vel expendi , nisi in utilitatem monasterii, vel ex justa causa, juxta regulam et consuetudinem monasterii. In praesenti vero casu, acquisitio facta superiore repugnante, vel sine ipsius licentia tacita, vel expressa, nondum est firma, licet sit valida, nam irritabilis est per superiorem, et ideo talis irritatio non est proprie alienatio bonorum monasterii, muitoque facilius et ex levioribus causis fieri potest.

37. Ultima dubitatio: an acceptio quoad solum usum sit peccatum grave ex vi solius materie.—Uhima dubitatio superest circa hanc acceptionem, si sit quoad solum usum, dominio remanente apud donantem. an sit etiam contraria paupertati, et possit esse ex vi solius materiae, seu quantitatis ejus, peccatum mortale. Ratio dubitandi esse potest, quia ibi nulla est proprietas, neque proprietarius usus; ergo non est transgressio paupertatis, sed solum obedientiae, seu alicujus regulae. Antecedens patet, quia ille nec directe, neque indirecte accipit dominium, quia ut supponimus, ita accipit rem, ut semper possit a donante repeti, quamdiu consumpta non fuerit ; neque etiam accipit usum proprietarium, quia non habet illum nomine proprio, sed nomine alterius, scilicet veri domini ; ergo.

38. Duplex genus bonorum usu consumnptibilium —Haec dubitatio magna ex parte pertinet ad tertium membrum supra propositum, de usu rerum contrario paupertati. Et ideo breviter advertendum est, sermonem esse posse de bonis quae suo proprio usu consumuntur, ut maxime sunt, quae pertinent ad cibum et potum, et inter haec bona potest etiam pecunia numerari. Alia vero sunt bona quae, licet mobilia etiam sint et corruptibilia, habent tamen permanentem usum omnino distinctum a proprio dominio, et distincto pretio aestimabilem ; et utraque ex his bonis aecipi possunt, vel ad unum tantum actum transeuntem, vel ut retineantur, et conserventur ad durabilem usum, vel ut paulatim consumantur. Denique possunt haec bona vel usurpari a religioso ex communibus bonis monasterii, vel accipi ab aliquo externo ex bonis ejus, cum expressa vel subintellecta declaratione, quod solum ad usum recipiantur. 39. Prima asserlio, de bonis monasterii usurpatis.—Primo ergo dicendum est, usurpare aliquo ex dictis modis, propria auctoritate, aliquid ex communibus bonis monasterii, ex se contra paupertatem esse, imo et contra justitiam, saepe autem excusari a peccato mortali ex parte materiae, praesertim quando per talem usum bona non consumuntur extra religionem. Probatur regula in generali quoad paupertatem, quia talis usurpatio est actus proprietatis, fit enim propria auctoritate tanquam a proprio domino, sine ulla licentia Praelati, ut supponimus ; quoad injustitiam vero, quia est usurpatio rei aliena invito domino, scilicet ipsa religione, apud quam est tantum bonorum dominium, vel administratio aequivalens quantum ad hoc (ut Minores comprehendamnus). Atque hinc sequitur talem actum duplici titulo esse peccatum mortale ex suo genere, scilicet, reIigionis et justitia. Neque in hoc invenio dissensionem inter auctores, nec rationem dubitandi ; nam quae in principio posita est, ad summum procedit in bonis extrinsecus advenientibus, quorum usus a vero domino conceditur, de quibus dicetur statim ; nam in bonis religionis hoc locum non habet. Dixi tamen: SI propria auctoritate haec bona monasterii usurpet, nam si verus dominus illorum, id est religio, talem usum concessisset, eo ipso esset licitus, quantum est ex parte justitiae et paupertatis ; tunc autem jam non esset casus de quo loquimur, quia jam talis acceptio ad usum non esset sine licentia Praelati, nam per illum constare debet de voluntate religionis. A0. Difficultas, quale sit hoc peccatum in indipiluo.— Resolutio prima, de pecunie usurpatione. —bifficultas autem non parva est, in explicanda et copfirmanda gravitate culpae in individuo, cum religiosus propria auctoritate pecuniam, vel aliud ex communibus bonis monasterii usurpat. In qua re (ut hoc semel dicam) duo extrema cavenda sunt, scilicet, ne nimium alleviando culpas, relaxationi occasionem tribuamus, et ne religiosius quam par est eas aggravando, homines fragiles (quales majori ex parte sumus) periculis exponamus; et quia hoc posterius gravius est, magisque religioni contrarium, ideo si in aliquod extremum (quod vitandum est quoad fieri possit) inclinandum sit, potius ad lenitatem quam ad rigorem propendendum esse. In praedicta ergo difficultate, imprimis censeo acceptionem pecuniae maxime esse detestabilem in hac materia, neque in ea posse distingui acceptionem quoad usum, vel quoad dominium, quoad moralem violationem paupertatis ; tantum enim valet usus ejus, quantum ipsa, et aaque damnifieatur religio accepto usu, quo expenditur ipsa pecunia; et quoad hoc parum refert quod pecunia accipiatur statim expendenda, vel retinenda et conservanda pro aliqnua opportunitate ; nam, licet hoc posteriori modo multum augeatur deformitas culpaeet proprietatis, tamen utrumque per se suflicit ad culpam mortalem, si materia attingat quantitatem, saliem quatuor argenteorum, juxta superius dicta, et interdum poterit minor sufficere, juxta occurrentes circumstantias. Nec videtur suffieiens excusatio ab hac culpae gravitate, quod fortasse pecunia expendatur, emendo aliquid, quod loco illius bonis monasterii incorporetur ; nam, licet damnum religionis inde minui videatur, tamen actus ipse nimis proprietarius est, et in rigore justitiae etiam illa est gravis injuria.

41. Resolutio secunda, de usurpatione aliorum bonorum usu consumptibilium. — Quid de aliis rebus qua usu statim non consumuntur. — Deinde in aliis bonis usu consumptibilibus, pertinentibus, scilicet, ad cibum et potum , si tantum ad proprium usum actualem, ut sic dicam, et transitorium, aliquid sumatur, regulariter non videtur peccatum mortale, nisi damnificatio religionis esset nimia, et in re extraordinaria ac pretiosiore; extra hujusmodi enim casum res hujusmodi reputantur levioris conditionis; et quamvis Praelatis hoc displiceat , non tamen ita sunt involuntarii , ut illam reputent materiam gravem in ordine ad paupertatem, sed solum in ordine ad deccntiam et perfectionem religionis. Accedit, quod religiosi quoad usum hujusmodi rerum tractantur ut filii; inter parentem autem et filium non censetur similis actio gravis. Secus vero esset si hujusmodi res in magna quantitate acciperentur, et occulte retentae paulatim consumerentur; nam illud esse posset grave peccatum, quamvis ad id discernendum in particulari magna prudentia necessaria sit. De aliis vero rebus quae usu non consumuntur statim , si non accipiantur ut occulte et tanquam propriae possideantur, sed solum ad usum publicum, et expositum arbitrio supcrioris , sicut retinentur res aliae, ordinarie existimo materiam esse solum peccati veniatis, nisi peculiares circumstantiae intercedant, quae indicent deformitatem graviorem, ut si id fiat frequenter, et quasi ex animo deliberato applicandi illo modo res monasterii ad suum usum, vel si ob eam causam privarentur alii usu talis rei cum notabil incommodo illorum, aut monasterii, de qua re plura in sequentibus dicemus.

42. Secunda assertio, de bonis externis ad usum acceplis. — Probatur qucod sit contra voLum. — Secundo dicendum est: accipere dicto modo aliquid ad quemcumque usum proprium ab aliquo externo de bonis ejus, non est peccatum injustitise; tamen etiam est contra votum paupertaüs. Prior pars constat, quia ibi nihil accipitur invito domino, volenti autem non fit injuria. Posterior pars probatur, quia ille etiam est actus proprietatis repugnantis paupertati religiosae. Nam, licet in eo casu religiosus non utatur tali re, ut dominus ejus, tamen in acceptando illo usu se gerit ut dominus; usus autem ille pretio aestimabilis est ; nam si sit actus quo res consumitur, tanti est aestimabilis moraliter, quanti res ipsa; si autem usus, salva substantia rerum, sit pretio aestimabilis, distincto a valore rei, qui ergo illum usum accipit suo arbitrio , et sine licentia, jam accipit aliquid pretio aestimabile proprio arbitrio. et sine facultate superioris; ergo quoad id se gerit ut dominus. Unde, licet per votum paupertatis non excludatur simpliciter usus facti a superiore concessus , excluditur tamen usus facti proprio arbitrio usurpatus, etiamsi ille usus a domino concedatur, hoc enim pertinet ad rationem justitiae, et non ad rationem paupertatis. Confirmatur et declaratur; nam dominus, concedendo talem usum, corcedit plane aliquod jus utendi, quod jus aestimabile pretio est, etiamsi pendeat a domino, qui potest illud revocare; ergo paupertas laeditur, cum tale jus proprio arbitrio recipitur , et in actum reducitur. Atque hoc etiam confirmat usus, et communis sensus religiosorum, qui hoc modo et intentione intelligunt emitti votum paupertatis, scilicet non habendi rem ullam, neque utendi illa, nisi ex voluntaie Praelati ; unde omnis usus sine hac licentia expressa aut interpretativa proprietarius censetur, etiamsi non sit de rebus propriis, scd de alienis.

43. Quale et quam grave peccatum sit.—Ad judicandum autem de gravitate culpae, quando usus est salva substantia rei, non est consideranda quantitas, seu valor rei, quae ad usum conceditur , sed sola aestimatio ipsius usus, quia solus ille accipitur, et ex hac parte saepe multum minuetur culpa. Inaliis autem rebus, quae uno usu consumuntur, parum refert distinguere usum a dominio, quod ad praesens attinet, quia si res consumttur, tota res accipitur , cum usus accipitur ; et ideo, juxta superius dicta de quantitate hujus materiae, de hac etiam acceptione judicandum est; eritque major gravitas, si res in magna quantitate accipiatur, ut occulte retenta paulatim consumatur; nam accipere solum rem ad unum tantum actum utendi, verbi gratia, comedendi aut bibendi, regulariter non aestimatur materia gravis in ordine ad paupertatem, quidquid sit de obedientia, vel alia observantia religiosa. In acceptione autem pecuniae, semper est major deformitas, idemque est in illa accipere usum quod dominium.

44. Quid si accipiatur pecunia mutuo. — Imo censeo, licet mutuo accipiatur, non excusari a culpa gravi, quamvis tunc necessaria videatur major quantitas; quam si dono acciperetur, quia revera juxta moralem aestimationem minus est id quod accipitur. Quoniam vero per mutuum, quantum ex vi contractus, acquiritur dominium cum obligatione solvendi, ideo talis actio proprietaria est, et repugnans paupertati,tum quia per eam accipitur aliquid tanquam proprium, cum sine licentia accipiatur; tum etiam quia obligatur religiosus ad aliquid reddendum propria etiam auctoritate, quae obligatio neque in ipso firma esse potest, nec, moraliter loquendo, impleri, si pecuniam expendat, cum neque ipse habeat unde solvat, neque etiam monasterium in eo casu obligetur. Loquimur enim, quando mutuum propria auctoritate accipitur, sine voluntate tacita superioris, et expenditur in usus non necessarios, ad quos religio non tenebatur. Nam si religiosus de licentia superioris esset absens et eegrotaret, vcel alia ex causa indigeret ad usus sibi necessarios, quibus religio debet et solet providere, tunc in accipiendo mutuo non est proprietas, cum sufliciens licentia intercedat, et religio tenebitur ad solutionem ejus, cum teneatur religio in necessariis providere. Quod cum alis notavit Turrecremata, in dicto c. Non dicatis, art. 1.

45. Objectio. — Respondetur sub distinctione. — Accipere pecuniam in custodia non est contra paupertalemn. —Dices: interdum potest religiosus aliquam pecuniam accipere, ut eam reddat tertiae personae, quod non videtur esse peccatum grave, quia ibi religiosus nihil videtur sibi acquirere, sed tantum esse instrumentum, quo pecunia illa donetur tertiae personae; ergo accipere pecuniam iterum reddendam ipsimet domino, non erit peccatum grave contra paupertatem. Respondeo distinguendo antecedens: dupliciter enim potest ià fieri, primo, ut res immediate donetur religioso, quamvis ipse eam acciplat animo donandi illam tali persona, et non retinendi illam, ut propriam; secundo, quod donatio immediate fiat tertia personae, etiam ex intentione ipsius dantis, ipse autem religiosus solum sit veluti minister et sequester, quo mediante, pecunia ub uno in alium transfertur. Si ergo antecedens intelligatur priori modo, falsum assumit, quia illud ex genere suo peccatum grave est ; imo duo peccata ibi interveniunt, unum accipiendo, nam est actus proprietatis, et dominii; aliud postea dando tertio, tum propter eamdem rationem ; tum etiam quia jam fit injuria religioni, cui jam fuit jus acquisitum per priorem acceptionem. Si vero antecedens intelligatur in posteriori sensu, sic verum est quod assumitur; nam illud revera non est contra paupertatem, poterit autem esse contra regulam vel obedientiam, si in religione prohibitum sit, ne aliquid simile absque Lcentia fiat. Et ita resolvit Sanchez, lib. 6 de Matrim., disp. 4, S Seato infertur. In eo autem sensu non recte infertur consequens, nam qui mutuo pecuniam accipit, dominium acquirit quantum est ex modo actionis, et de illa potest tanquam dominus isponere, licet teneatur eam postea solvere. Esset autem simile, si religiosus acciperet ab alio pecuniam tantum in custodia, ut eam reddat quoties dominus voluerit, illud enim per se non est contra paupertatem, licet possit esse contra obedientiam, et contra decentiam religiosam, si occulte fiat; et in universum cavendum est in hujusmodi actionibus, ne aliquid palliate vel simulate fiat contra paupertatem, quod muitum pendet ex tacita intelligentia , et bona ve! mala fide operantium.