Caput 9

CAPUT IX. QUID POSSIT UXOR CIRCA VOTUM CASTITATIS MARITI SINE EJUS CONSENSU EMISSUM, ET QUID DE VOTO CASTITATIS UTRIUSQUE EX MUTUO FACTO CONSENSU.

1. Opinio asserentium hoc cotum non obligare ad non petendun debitum. — Es dictis a fortiori constat quid dicendum sit de voto castitatis emisso a viro sine consensu uxoris, sive ante, sive post matrimonium. Nam certum est tale votum non obligare ad non reddendum debitum, quia talis materia injusta est; unde ad hoc non indiget irritatione. Certum est etiam votum hoc in se et in tota sua amplitudine non posse irritari, tum ratione speciali, tum etiam generali, quia votum hoc, saltem quoad obligationem castitatis conjugalis, vel vidualis post mortem uxoris, auferri non potest ab ullo conjuge. Quantum vero ad obligationem non petendi debitum, aliqui putant tale votum per se non obligare, quia est in magnum praejudicium uxoris, et quia in tali persona non est de meliori bono. Sed hoc non credo verum, quia saltem si uxor non contradixerit, sine dubio tale votum oblgat, quod probant omnia supra adducta ; quia in hoc maritus est sui juris; et illud, quod vovet, simpliciter cst melius, si rationabili modo illud interpretemur, ut supra factum est. Denique indicium manifestum est, quia si uxor cognito voto mariti contenta sit, sine dubio vir tenetur voto; quia tunc cessat omne praejudicium ; ergo signum est a principio non fuisse omnino irritum. Quocirca, si maritus nolit manifestare votum uxori, semper tenebitur illo voto in omni probabili opinione. An vero male faciat maritus, non manifestando uxori suam obligationem, et cessando a petendo absolute, juxta sequentes opiniones judicandum est.

2. Opinio asserentium tale votum quoad obligationem non petendi delitum ab ueore irri- tari posse. — Dicunt vero aliqui votum illud, quantum ad obligationem non pe:endi posse irritari ab uxore. Quod sentiunt plerique eorum, qui de marito id affirmant; imo, putant majorem rationem quoad hoc esse in uxore; quia hoc non provenit ex potestate superiori, sed ex praejudicio; majus autem pragjudicium fit mulieri per hujusmodi votum viri, quam e converso, eo quod pudori femineo onerosius sit semper debitum postulare: ita sentit Sot., ubi supra Navar., et praeter alios supra citatos, tenet Henriq.,1. 11 deMatrim., c. 15, n. 8, ad fin.; et Emman. Roder., tom. 2 Summ., c. 90, n. 3.

3. Votum non habendi copulam, nisi empresse petatur, aliquando non obligat. — Verius tamen existimo, etiam quoad hanc partem, non posse uxorem, si proprie loquamur, votum viri irritare ; sed aut illud per se non obligare, si inepte factum sit, aut in eo, quod est validum, irritari non posse. Ita sentiunt reliqui auctores supra citati. Imo et Sancius, praecedenti puncto nobis contrarius, in hac parte assentitur, tum lib. 9 de Matrim., disp. 42. n. T, tum etiam in Decalog., lib. 4 de Voto, c. 34, n. 27. Et generatim ostenditur, quia in hoc jure debiti aequales sunt vir et uxor, 1 Cor. 1, et c. Si quis primo, 32, q. 1. Deinde ita declaratur ; quia vel votum est de non petendo ex se et propter se, et quasi jam inchoando, et tale votum et validum cst, et per se loquendo licitum, et omnino firmum, ita ut ab uxore irritari non possit, quia nec super personam mariti, nec super talem materiam habet potestatem ullam. Nec inde aliquod gravamen ei accrescit; vel si quod accedit, est valde extrinsecum, et non est injustum, nec contrarium charitati. Vel votum mariti est de non accedendo ad uxorem ullo modo, donec ipsa expresse petat, etiausi illam videat in periculo constitutam, et tacite petentem, et desideriumsignificantem; et tunc tale votum censeo esse indiscretum, et contrarium vel minus consentaneum ordini charitatis, et prudentiae servandae in illo statu. Et ideo non obligat quoad illam partem, seu excessum. An vero in hoc possit uxor cedere juri suo, et ita quoad hanc partem dare valorem huic voto, statim dicam ; nunc solum assero non teneri maritum ad postulandum vel expectandum talem consensum uxoris, sed quoad illam partem statim, ac per se, non obligari tali voto; et ita proprie hic non habere locum irritationem.

4. Difficultas , quando tale votum ez mutuo u uterque facit. — Tale cotum est licitum. — Etiam est validum. — Ulterius ex his constat, quid dicendum sit quando vir et uxor ex mutuo consensu votum castitatis emittunt. Circa quod occurrebat disputatio cum haereticis, an tale votum licitum sit. Haeretici vero illud damnant tanquam contrarium illi divino praecepto: Quos Deus conjunzit , etc. Verumtamen necesse non est contra hanc ineptissimam haeresim disputare, tum quia per tale votum non solvitur matrimonii vinculum , et ita non agitur contra divinum praeceptum; tum etiam quia per talia vota neutri conjugi fit injuria, quia uterque cedit juri suo, et volenti et consentienti non fit injuria. Tum denique quia perpetua Ecclesiae traditione , et innumeris Sanctorum exemplis ac testimoniis, hujusmodi vota approbata sunt, ut erudite ostendit Bellarm. , lib. 2 de Monachis, c. 37. Quin potius Augustinus, lib. 1 de Serm. Dom. in mont., c. 14, beatiora vocat hujusmodi conjugia , in quibus conjuges inter se continentiam pari consensu servare potuerunt. Supposita ergo honestate hujus voti, certum est, in eo casu utriusque conjugis votum et validum esse et firmum, ita ut neuter possit votum alterius irritare, quod est certissimum quoad perpetuitatem voti, et quoad alias materias extra copulam matrimonialem.

5. An obliget ad non reddendum debitum alLero petente. — Circa hanc vero dubitari potest an tale votum obliget ad non reddendum, etiam altero petente et exigente. Palac., in 4, dist. 32, disp. 4, col. 8, asserit non teneri ad reddendum, donec alter revocet consensum. Si autem revocet, et reddere posse, et debere. Sed distinctio minime necessaria videtur. Nam reddere nemo potest, donec alter petat. Eo autem ipso quod petit, jam revocat priorem consensum, et recedit a priori pacto. Diceret tamen fortasse hic auctor, quando alter conjugum in eo casu petit, alium non debere statim reddere; sed se excusare quod jam non teneatur ratione pacti, nec possit ratione voti. Si autem alter tunc revocaverit priorem consensum, et non solum rogaverit, sed jus suum exegerit, alium tunc licite posse reddere debitum, et consequenter teneri. Ratio esse potest, quia supra dictum est, superiorem valide posse revocare licentiam vovendi datam subdito ; et tunc licet ipse peccet, subditum excusari; ergo idem erit in praesenti.

6. Communis sententia asserit non posse reddi debitun. — Communis tamen sententia est in contrarium ; dicit enim in eo casu neutrum conjugum posse alteri reddere debitum, etiamsi maxime exigat, et velit priorem consensum revocare ; ita sentiunt communiter Theologi, in.4, d, 32, ubi D. Thomas, Palud., Richard., Supplem., et Sot., art. 3, et d. 27, q. 1, art. 4; Sylvest., d. q. 2; Tabien., Matrimonium , 4, S 30 ; Navar., in Summ., d. c. 12, n. 59, et cap. 16, n. 33;et Panorm., in c. Charissimus, de Convers. conjug., n.6; Lessius, lib. 2 de Just., c. 40, dub. 10, n. 88; et Sancius, in Decalog., lib. 4, c. 34, n. 15. Potest autem hoc fundari, et in voto ipsius conjugis qui redditurus est debitum, et in voto alterius qui illud exigit. Priori modo fundamentum esse debet, quia, quantumvis alius, qui petit debitum, revocet consensum prius datum, voium alterius manet firmum, quia revocatio illa non potest esse efficax ad invalidandum contractum prius factum inter ipsos conjuges, ratione cujus jam alter cessit juri suo; et consequenter alium liberavit onere et obligatione reddendi debitum, quam non potest iterum imponere revocando priorem consensum. Quod confirmatur et declaratur, quia pacta et conventiones justae, in quibus aequale pro aequali redditur, absolute et sine conditione factae, sunt perpetuae, nec revocantur eo quod alter retractat voluntatem suam ; sed inter maritum et uxorem in eo casu praecessit pactum mutuum, et utrinque fuit conditio aequalis ; ergo non potest alter conjugum revocare pactum alio invito ; ergo, quantumvis revocet, alter semper obligatur voto ad abstinendum absolute a copula conjugali. Patet consequentia , quia ratione pacti potest licite negare dcbitum ; ergo ratione voti tenetur. Unde recte Navarrus supra considerat, discrimen esse, quando praecessit inter conjuges pactum nudum, vel voto firmatum ; quia quando pactum fuit nudum, licite possunt conjuges ex mutuo consensu ab illo recedere, argumento c. 2, de Sponsal., quia unusquisque potest cedere juri suo. Imo addit Navar., citans Hugonem Card., in c. 6, 1 ad Cor., in eo casu, si alter conjugum petat, vel se ostendat propensum, etc., alium debere condescendere. Sed non credo teneri debito justitia, alias praecedens pactum nihil operaretur. Sed aliquando poterit intervenire debitum honestatis , vel charitalis, si alter in periculo versetur. Át vero quando ultra pactum mutuum accessit votum, jam non est liberum illis re- cedere a pacto, neque alteri revocationem alterius acceptare, aut illi consentire, aut suo juri per pactum acquisito cedere, quia in hoc ageret contra absolutum votum castitatis.

7. Difficultas : an post revocationem mutui consensus peccent reddendo debitum. — Sed quid, si semel conjuges mutuo consensu pactum prius factum, quantumvis voto firmatum, revocarint? numquid peccabit postea alter eorum reddendo alteri debitum ? Quod enim in illa revocatione pacti peccaverint, et contra votum egerint, dubium non est, ut ex dictis patet. Tamen quia illa revocatio facta tenet, videntur postea non peccare reddendo debitum, etiamsi peccent petendo. Primum patet, scilicet, revocationem fuisse validam, quia, licet fuerit peccaminosa contra votum, non tamen contra justitiam, cum unusquisque conjugum semper maneat dominus juris sui, cui potest cedere; ergo quibus voluntatibus illud pactum favctum sit, dissolvi potuit efficaciter quantum ad mutuam obligationem , quicquid sit de peccato contra promissionem Deo factam. Hinc vero sequi videtur secundum, scilicet, nullum eorum peccare reddendo debitum, quia jam materia illa est aliena, et redit ad antiquum statum, in quo ex vi matrimonii tenentur conjuges reddere debitum. Quocirca simile videtur in eo casu contingere, ac in eo qui matrimonium contrabit habens votum castitatis. Nam, licet semel peccet, factum tamen tenet, ratione cujus potest licite, et debet postea debitum reddere. Respondent aliqui hoc ad summum procedere de obligatione ex vi proprii voti, quod jam non videtur obligare ad non reddendum, supposita dissolutione pacti; aliunde vero manere obligationem ex vi cooperationis ad malum, sed de hoc statim.

8. Quid si alter eorum velit reiterare revocatum consensum, et alius nolit ? — Tenetur reddere petenti. — Respondeo igitur, in eo casu teneri utrumque conjugem ex vi sui voti pactum reiterare, et mutuo sibi remittere obligationem reddendi debitum, quia obligatio voti in utroque semper manet ; ergo uterque tenetur facere quod potest ut non reddat debitum, quia ad hoc etiam votum a principio obligavit ; possent autem hoc facile praebere ad prius pactum redeundo ; ergo ex vi prioris voti ad hoc semper tenentur. Denique recedendo a pacto. et revertendo ad jus antiquum, contra votum peccarunt; ergo perseverando in eo statu, semper contra votum agunt; tenentur ergo semper ad pactum re- dire. Unde fit ut ex tali collusione , seu mutua remissione, nullum commodum reportent hujusmodi conjuges quoad culpam vitandam, quia semper in eo peccant contra votum, quod prius pactum non servent. Quod si fortasse alter eorum post talem revocationem, poenitentia ductus, illam retractare velit, alter vero nolit, non poterit quidem ille, qui invitus est, alterum cogere; quia jam de facto cessit juri suo, et valide quidem quantum spectat ad rationem justitiae. Et ideo ille, qui sic peenitens, et invitus, reddiderit debitum, non peccabit directe contra votum suum, quia ex vi ejus jam non tenetur non reddere, facta tali rerum mutatione. An vero ex vi voti alterius conjugis teneatur non reddere, jam dicetur.

9. Alio ergo modo tundari potest heec sententia communis in voto alterius conjugis, quia nimirum ille peccat petendo debitum in eo casu, etiamsi datum consensum revocaverit , et ideo hic non potest reddere debitum, nisi cooperando peccato ejus, quod nunquam licet ; ita sumitur ex Navarro supra , n. 59, qui refert D. Thomam,, in 4, d. 38. Et explicari potest a simili ; nam, licet jure naturae teneamur alteri reddere rem suam vel depositum, si tamen constet illam velle in malum usum, et praejudicium tertii, non debemus dare, etiamsi petat, ut Tryphon. jurecons. tradit in l. Bona fides, ff. Depositi; ergo a fortiori in praesenti.

10. Contra hanc vero rationem instari posse videtur. Nam si alter conjugum emittat votum castitatis sine alterius consensu , et postea debitum petat , quamvis in eo peccet, et in copula etiam quae ex vi talis petitionis sequitur , nihilominus alter conjux non peccat reddendo, imo reddere tenetur. Quod tenet expresse Sot., in 4, disi. 17, q. 1, art. 4, circa finem. Et ratio esse potest, quia ille petit jus suum, et actus quem petit de se licitus est ; malitia vero , quae illi admiscetur ex voto conjugis, est valde extrinseca, quae non imputatur alteri reddenti jus, nec potest dici ad illam cooperari, sed solum permittere illam, quia nec directe vult illam malitiam, nec actum , cui illa sit intrinsece adjuncta; sed per accidens in tali casu, in quo ipse non tenetur vitare actum , aut negare quod debet, ne talis mahtia sequatur. Confirmatur a simili, nam D. Thomas et multi Theologi sentiunt peccare maritum petendo debitum ab uxore menstruata , et illam nihilomiuus non peccare reddendo ; ergo idem dici potest in praesenti. Ilia ergo ratio ex hoc praecise capite non videtur firma. |