Caput 11

CAPUT XI. UTRUM PRAETER SUMMUM PONTIFICEM ALIQUIS PER POTESTATEM QUASI ORDINARIAM SEU GENERALEM IN VOTO SIMPLICI CASTITATIS DISPENSARE VALEAT.

1. Communis opinio concedit Episcopis potestatem quasi ordinariam ad commutandum, et dispensandum hoc cotum in necessitate urgente. — Suppono solum Summum Pontificem nunc de facto dispensare in voto etiam simplici castitatis, et idem est de quatuor aliis reservatis, per potestatem simpliciter ordinariam ; alios vero, si aliquando dispensant, solum id facere delegata potestate, seu ex privilegio ipsis personis, non officio in perpetuum concesso. Solum diflicultas est hoc loco de Episcopis, utrum pro aliquo casu habeant generalem facultatem, et quasi ordinariam ad dispensandum seu commutandum in hoc voto castitatis. Et eadem ratio est de aliis reservatis, in qua, prima et communis sententia hanc illis potestatem concedit, in casibus, quibus necessitas revera magna est, et periculum in mora, vel impotentia adeundi Pontificem.

2. Fundamentum. — Colligitur haec opinio ex interpretibus juris canonici, in c. Veniens, Oui clerici vel voventes, ubi ob pericuium fornicationis Papa licentiam tribucndam dicit cuidam femina ad nubendum post emissum castitatis votum, ubi Panorm., n. 6, ait, in casu illius textus, seu in omni simili, posse Episcopum dispensare ; quia reperimus, inquit, casum concessum ab Ecclesia, et non reperitur sibi prohibita dispensatio ; citatque Speculatorem, tit. de Legibus, in 8 Nunc de Bpiscoporum, vers. 1292, absolute dicentem, Episcopum posse dispensare in voto simplici castitatis. Quod dictum ex Joanne Andr. et aliis Doctoribus refert etiam Angelus, Votum, 4. n. 8, et dicit lmitandum esse ad duos casus. Unus est, quando votum castitatis fuit ex aliquo metu emissum, etiamsi metus non fuerit omnino justus ; alius est propter periculum fornicationis, quando verosimiliter timetur de incontinentia. Quae duae circumstantiae videntur concurrisse in casu illius c. Veniens, ubi Cardin., Anton., in eadem sunt sententia. A quibus auctoribus in verbis videtur dissidere Sylv., Votum, 4. q. 4;tamen inre existimo non dissentire, solum enim addit requiri ut sit periculum in mora ; et idem tenet Armilla, verbo Dispensatio, 1, 11; Tabien., n. 9; Palac., in 4, d. 38, disp. 3. Et idem sensit Navar., c. 12, n. 16, ubi requirit ut non possit adiri Papa.

3. Confirmatio. — Et confirmari potest haec opinio, quia generaliter censent Doctores posse Episcopum dispensare simili necessitate urgente, in quocumque casu sibi alias non concesso, vel etiam prohibito, ut est communis sententia Canonistarum, in c. A£ si clerici S de Adulteriis, de Judic., quam tenet etiam Sylv., verb. Dispensatio, S9; et Angel., n. 5 Navar., c. 22, n. 35, et alii, quos refert Cord., lib. 1 Quastion., q. 11; Ludovicus Lop., in Instructorio, p. 1, c. 49. Ergo idem dicendum est in praesenti casu, quia omnes rationes, quae in aliis casibus movere possunt, non minus urgent in praesenti. Praecipua autem est, quia non est verisimile, Pontifices reservasse hujusmodi casus cum eo rigore, ut etiamsi scandalum aut periculum animarum interveniat, non possit ab Episcopis dispensari ; quia Papa ita utitur sua potestate, ut redundet in aedificationem animarum, non mn destructionem. Et confirmatur ex ratione textus, in c. ult. de Paenit. et remiss., ne propter dilationem poenitentiae periculum immineat animarum, etc. Juxta quam etiam Concilium Trident., sess. 14, c. 4, ait, ne occasione reservationis aliquis pereat, custoditum ab EHoclesia semper fuisse, ut in eatrema necessitate nulla sit casuum resercatio. Ergo smili ratione, ne ob dilationem dispensationis aliquis pereat, censendum est, in tali casu dispensationem similem non esse reservatam.

4. Recentiores aliqui contrariam sententiam tenent. — Nihilominus contrariam sententiam tenent aliqui moderni, et sumi potest ex Corduba supra, et ex his quae ipse refert pro sua sententia, quamvis ipse non loquatur de dispensatione voti, sed de dispensatione in gradu prohibito ad contrahendum matrimonium in simili casu necessitatis. Videtur autem esse eadem ratio in utroque casu; et ita extendit sententiam illam Emmanuel Rod., in Expositione Bullae Cruciatae, S 9, dub. 1, n. 118, quamvis idem auctor, in Sum., 2 p., c. 100, n. 3, priorem sententiam teneat. Potest autem haec sententia suaderi, quia dispensare est actus jurisdictionis; ergo nulla necessitas potest efficere ut dispensatio, data ab eo qui jurisdictionem non habet, valida sit, quia necessitas ipsa non dat jurisdictionem ; sed Episcopus non habet jurisdictionem ad dispensandum in his votis reservatis; ergo neque in casu necessitatis potest in eis dispensare. Probatur haec ultima consequentia, quia etiam tunc non habet jurisdictionem; quis enim illam contulit? Non quidem divinum jus; suppono enim Episcopos non habere immediate jurisdictionem a divino jure; et quamvis haberent, negari tamen non potest quin limitari, et saltem ex parte auferri possit per Summum Pontificem. De facto autem limitata est et ablata quoad haec vota, per se ac regulariter loquendo. Quaerimus autem quo jure sit pro illo casu necessitatis restituta. Et hoc modo dicimus non posse tunc ex jure divino ; nam quod per hominem ablatum est, non obstante jure divino, ab eodem homine iterum dandum est, ut haberi possit. Nisi quis fortasse dicat, ipsum divinum jus non permittere, ut pro tali articulo necessitatis reservatio fiat, seu jurisdictio ab Episcopo auferatur. At hoc nulla ratione probabili dici potest , tum quia statim ostendemus reservationem in eo sensu factam non esse ita irrationabilem, ut jure divino prohibita sit ; tum etiam quia multo minus probabile est eam fore validam, quod esset necessarium ut Episcopus haberet jurisdictionem a jure divino.

5. Neque etiam dici potest quod in eo eventu habeat Episcopus jurisdictionem a jure humano. Nam, si alicubi haberetur, maxime in c. Feniens, Qui clerici vel vovent.; inde autem nihil tale colligitur; ergo. Major certa est apud jurisperitos ; nullum enim aliud jus invenitur, in quo hoc committatur Episcopo. Minor vero probatur, primo, quia glossa ibi exponit non dari in eo textu facultatem dis- pensandi, sed solum permittendi matrimonium illud ad evitandum majus malum. Haec tamen responsio improbabilis est, tum quia nulla ratio erat permittendi tale matrimonium, si violandum erat votum, et sacrilegium committendum ; tum etiam quia verba non significant permissionem, sed facultatem et licentiam; tum praeterea quia Pontifex dicit tutius esse tale matrimonium contrahere quam in fornicationem incidere; et deinde dicit, ut satisfactione injuncta pro priori culpa licentia concedatur. Quid autem referret satisfactionem imponere pro culpa, et ad novam culpam licentiam dare? Non est ergo dubium quin ibi sit sermo de licentia ad actum licitum faciendum. Dicunt vero aliqui, ut Hostiensis ibi refert, illam non fuisse dispensationem, sed declarationem potius quod votum non obligaret, eo quod factum esset post fidem despousationis alteri datam. Sed haec expositio supponit falsum; nam, sicut votum solemne post matrimonium ratum tenet, et dissolvit matrimonium ipsum, ita probabilius est votum simplex castitatis vel religionis post sponsalia etiam jurata validum esse, etilla dissolvit, maxime quando copula non intercessit, ut latius infra suo loco dicemus.

6. Alii ergo dixerunt, ex eo textu colligi non posse, quam potestatem habeat Episcopus circa votum castitatis, quia non constat Pontificem ibi ad Episcopum scribere, ut illius jurisdictioni hoc committere censeatur. Assumptum patet, quia in textus inscriptione nihil de hoc habetur.Cum enim in quatuor praecedentibus capitulis dicatur: Alexander III, seu idem, tali aut tali Episcopo, in d. c. Veniens, solum dicitur: Idem, scilicet Alexsander; cui autem respondeat, non dicitur, neque etiam in Concilio Lateran., p. 5, c. 10, habetur. Nihilominus tamen probabilius est, etiam responsum illud datum esse alicui Episcopo; quod notavit Anton. August., in annotationibus circa illum locum, dicens: Apparet ex suprascriptis cd Episcopum anitti hoc rescriptum ; quod videtur colligere ex his verbis, quae desunt in textu Decretalium : Fraternitati tue per A. S. mandamus, etc., nam hoc modo solet Pontifex ad Episcopum loqui. Colligi etiam potest ex fine textus; nam ibi supponitur eum, ad quem Pontifex scribit, habuisse pastoralem curam illius mulieris, potuisseque illius matrimonium impedire, quamdiu illa castitatis voto erat obligata. Hujusmodi autem jurisdictio per se ad Episcopum spectat.

7. Vera ergo expositio est, vel Papam ipsum immediate dispensasse, ideoque scripsisse ad Episcopum, ut licentiam dare non dubitaret, id est, ut non prohiberet talem feminam nubere. Sic enim exponit Innocentius ibi : Non postponas, id est, non prohibeas, quod non est intelligendum in sensu tantum permissivo, juxta primam expositionem ; sed in hoc sensu, quod Papa dispensando tollit impedimentum, propter quod posset Episcopus tale matrimonium prohibere. Vel ad summum dicendum est, Papam commisisse talem dispensationem Episcopo, ut Palacius etiam animadvertit, in 4, dist. 38, disp. 3. Ex quo potius sumitur argumentum in contrarium ab speciali ; nam si in eo casu necessaria fuit specialis concessio Summi Pontificis, signum est Episcopum ex solo suo munere non posse in simili casu talem dispensationem concedere. Unde quoad hoc non dubito quin sit falsa generalis regula a Panormitano posita, scilicet, quotiescumque occurrerint circumstantiae similes illis, quae in casu illius textus moverunt ad dispensationem concedendam, Episcopum posse dispensare ex se sine speciali commissione Papae. Quod patet, nam in casu illius textus non potuit Episcopus eam dispensationem dare, priusquam ad Papam recurreretur, et ipse suam auctoritatem interponeret; interponit autem non declarando, quod Episcopus id facere possit, sed interponit dispensando, vel saltem mandando, et committendo Episcopo, ut, siita est, ipse dispenset. Quod satis indicant illa verba, quae in integro textu habentur: Fraternitati tue per Apostolicam Sedem mandamus. Et confirmatur ac declaratur amplius. Nam, licet in casu illius textus intervenerint causae suflicientes ad dispensationem, scilicet, metus in vovendo, et periculum in implendo, nulla atitem interveniebat necessitas dispensandi sipe recursu ad Pontificem, cum ille non fuerit difficilis, et ideo de facto servatus fuerit; ergo ex illo textu potius colligendum est, quolies similes causae occurrerint, ad Pontificem recurrendum esse; dicere enim, eo ipso, quod Pontifex casum ilium commisit Episcopo, condidisse universale jus, ut in omni simili casu possit Episcopus dispensare sine recursu ad Pontificem, est quaedam extensio plane improbabilis, et sine ullo fundamento in textu, vel in jure, et contra communem etiam Ecclesiae consuetudinem circa dispensationem talis voti. Quod si quis fortasse dicat, colligi saltem ex illo textu, quod, con- currentibus eisdem vel similibus causis ex parte dispensationis, et existente diflicili aditu ad Pontificem, Episcopus possit per se dispensare, non video etiam ex quibus verbis illius textus hoc colligatur, nec qua efficaci ratiocinatione; nam ad summum fieri potest haec conjectura, quod si Pontifex in tali casu commisit Episcopo, idem esset facturus in simili casu, si ad illum pateret recursus; ac proinde quando non patet, tacite seu interpretative censeiur eamdem facultatem committere Episcopo.

8. Ratihabitio de futuro non dat jurisdictionemn. — At vero hinc augetur difficultas, et consummatur inchoatus discursus. Ex dictis enim satis ostensum videtur, Episcopum in eo casu non habere jurisdictionem ordinariam ad dispensandum, quia neque habet ex jure divino, neque ex jure communi, neque ex vi proprii muneris tantum. Habetur etiam ex dictis non habere illam delegatam per aliquam expressam voluntatem Pontificis, quia nec per generalem habet, cum haec nullo jure habeatur ; nec per specialem, cum supponamus non fieri recursum ad Pontificem. Tantum ergo superest ut dicatur, illam habere per voluntatem interpretativam, seu conjecturatam ; haec autem non videtur in praesenti sufficiens ad talem actum, quia hujusmodi voluntas satis non est ad dandam jurisdictionem, ut constat de jurisdictione ad absolvendum a peccatis, vel a censuris, ut in propris locis dictum est. Et in praesenti declaratur, quia vel tales conjecturae ostendunt futuram voluntatem, quae solet dici ratihabitio de futuro; et de hac certum est non suflicere ad exercendum valide actum jurisdictionis ; nam voluntas postea subsecuta non potest dare jurisdictionem pro tempore praeterito; unde ncec potest facere quin dispensatio data sine jurisdictione invalida fuerit, sed solum potest illam denuo concedere. Vel illae conjecturae ostendunt voluntatem superioris pro illo tempore solum sub conditione, scilicet, quia si hic et nunc sciret occurrentes circumstantias, vellet dare jurisdictionem vel dispensationem; et hoc etiam non sufficit, quia conditionalis nihii ponit in esse, quamdiu conditio non est posita ; hic autem couditio non ponitur, ut supponimus, quia Papa non potest adiri, vel de facto ab illo non postulatur dispensatio, nec ei datur notitia talium circumstantiarum; ergo illa voluntas conditionata non sufticit ad dandam jurisdictionem.

9. Conjecture facti quales.—Consuetudo per se non dat jurisdictionem. — Vel deniquc con- jecturae ostendunt hanc fuisse a principio Pontificum voluntatem, scilicet, quia vel in ipsa reservatione voluerunt tale votum pro tali cventu reservari, vel (quod perinde est) quia in ipsamet institutione, seu determinatione cpiscopalis jurisdictionis voluerunt generalter, ut se ostenderetad omnes hujusmodi eventus quasi immutabiliter ; et hoc quidem suffhiciens erit ; difficiletamen est afferre tales conjecturas quae hanc voluntatem sufficienter ostendant ; easque diligenter examinare necesse est, quia materia est gravis, et ad salutem animarum multum necessaria, et valde generalis ad plures materias; supponimus autem ad usurpandam jurisdictionem, seu exercendum actum ecjus, non suflicere quamcumque levem conjecturam, sed eam, quae saltem cfliciat moralem probabilitatem et certitudinem. Possumus autem has conjecturas in duos ordines distinguere, quos vocare possumus facu et juris. Facti conjecturas vocamus illas, quae directe indicant voluntatem superioris, qui daturus fuit jurisdictionem, et hae sunt omnium optimae, quia jurisdictio per voluntatem datur, et ideo propria signa jurisdictionis sunt ca, quae directe indicant hanc voluntatem. Inter haec autem quaedam indicant illam immediate, ut verba, scriptura, atque etiam aliqua facta ejusdem superioris, quamvis haec minus soleant expresse significare. Quaedam vero mediate, ut est usus et consuetudo ; ut enim alibi diximus, consuetudo per se non potest dare jurisdictionem, indicat tamen voluntatem superioris dantis illam. In praesenti autem nullum ex his signis habemus, quae ostendant Pontificis voluntatem, quia nec habemus verba ejus, nec jus scriptum, neque aliquod ejus factum, quod dcmonstret hanc voluntatem, ut ex dictis, praecipue circa c. Veniens, manifestum videtur. Neque enim constat nobis de consuetudine, quam Episcopi habeant dispensandi in hoc voto, aut in ablis reservatis, sed contrarium potius consuetudine rcceptum est.

10. Conjecture juris quales. — Conjecturas juris appello eas, quae non tam ostendunt voluntatem ipsam, quam debitum habendi illam, id est, quae probare videntur Pontifices, aut non debuisse, aut jure non potuisse auferre talem jurisdictionem Episcopis pro similibus eventibus ; quia credendum est Pontificem eo modo facere aliquid, quod jure debet ac potest. Hae vero conjecturae per se solae valde incertae sunt; quia sicuti dicimus generalem legem non cessare in particulari, nisi quando finis ejus contrarie cessat, ita in praesenti dictae conjecturae per se solae non sufficienter ostendent talem voluntatem in particulari casu cum exceptione a regula generali, nisi ostendant aliam voluntatem fore iniquam, et contrariam bonae gubernationi ; quod tamen diflicillimum est ostendere, praesertim in casu praesenti. Quia dispensatio in voto, moraliter loquendo, nunquam potest esse adeo necessaria ad salutem. Aut enim observatio ejus in tali eventu est contraria bonis moribus, vel moraliter impossibilis ; et tunc non cst necessaria dispensatio ; nam ipsa obligatio voti per se cessat, ut supra ostensum est. Poterit autem tunc Episcopus habere specialem auctoritatem interpretandi, et juridice declarandi eam esse occasionem in qua voti obligatio cessat, quia haec potestas convenit illi ex vi sui muneris, et non est ablata, nec restricta circa vota alias reservata quoad dispensationem. Aut observatio voti in tali casu est simpliciter bona, et morahter possibilis ; et tunc quamvis multae causae dispensationis occurrant, nihilominus finis reservationis voli non cessat contrarie, quia nulli fit injuria, ctiamsi reservatio usque ad illum casum extendatur ; neque propterea fit aliquid, quod absolute sit contra spiritualem salutem subditi, vel quod constituat illum in morali periculo peccandi, cum supponatur moraliter posse occurrentes difficultates vincere, et servare votum. Quod autem inde sequantur alia moralia incommoda, valde accidentarium est, et insufficiens ad illam interpretationem faciendam.

11. Differentia inter reservationem castitatis, et peccati, seu censurae. — Et in hoc est maxima diversitas inter reservationem voli quoad dispensationem, et reservationem peccati seu censurae quoad absolutionem ; nam multo majus periculum imminere potest ex hac reservatione , quam ex priori; et ideo argumentum , quod ab hac posteriori sumcbatur, non est eflicax ; imo potest in contrarium retorqueri : primo quidem , quia etiam reservatio culpae non cessat generalter proptcr quemcumque gradum necessitatis, sed solum propter extremam, seu mortis periculum. Deinde, quia etiam in illo casu potestas ad absolvendum non sumitur ex sola congruentia juris, sed adjuncta consuetudine, ut colligi potest ex illis verbis Concili Tridentini, sessione 14, cap. 7: Verumtamen pie admodum, ne hac occasione aliquis pereat, in Ecclesia Dei custoditum semper fuit, ut in articulo mortis nulla sit resorvatio, ubi utrum- que indicium juris et facti conjunxit. Et ideo Corduba supra generaliter probat, ad hujusmodi actus jurisdictionis non satis esse ostendere debitum voluntatis superioris , nisi ostendatur etiam voluntas. Quod quidem verissimum est, quia non debitum voluntatis, sed actualis voluntas est, quae dat jurisdictionem. Nos vero addimus, ex debito, etiamsi probetur, non satis colligi voluntatem ; maxime quando illud debitum non ostendit contrariam voluntatem esse turpem, aut contra bonos mores. Eo vel maxime quod in hac materia dispensationum, non omne id, quod videtur expediens in aliquo eventu respectu particularis persona , est simpliciter expediens respectu boni communis, vel ad debitum usum talis potestatis ; et e contrario, in reservatione, ea quae videtur esse nimis rigorosa in particulari eventu respectu privatae personae , absolute ei consideratione boni communis forte non est rigorosa, sed expediens ; quia minus incommodum est, verbi gratia, in praesenti materia, quod aliquis cogatur pro aliquo tempore carere dispensatione, et superare difficultates occurrentes ad servandum votum , quam ut aperiatur janua ad enervandam hujusmodi reservationem, et ad committendum uniuscujusque arbitrio judicium de necessitate talis dispensationis , et periculi, ac difficultatis, et morae consulendi Summum Pontificem.

12. Caeterum, quamvis haec posterior sententia, in rigore juris et rationis, satis efficaciter confirmetur, quia tamen prior nunc magis recepta est, et in praxi potest esse necessaria, ideo illam absolute magis approbo; praesertim si convenienti modo applicetur, sicut statim applicabimus; atque ita eam semel atque iterum secutus sum, tum praecedeuti tomo, lib. 9 de Voto, c. 26, a n. 8, generatim agendo de votis reservatis, tum etiam tract. de Leg., lib. item 6, cap. 14, num. 10, agendo de potestate Episcoporum ad dispensandum in lege superioris in casibus extraordinariis, et utrobique plures in hanc sententiam allegavi , quibus nunc adde Lessium , lib. 2 de Justitia, c. 40, dub. 13, n. 106, et Ledesmam, tom. 2 Summae.

13. Prima regula. — Ad hanc igitur scntentiam plenius explicandam duas statuo regulas generales , ex quibus melius intelligitur, quantum et quando possit Episcopus cessitatis, et difficilis accessus adl Pontificem, subveniri potest necessitati subditi sine absoluta dispensatione in voto, non potest Episcopus illam concedere. Probatur , quia nec potest jure ordinario, ut ex reservatione supponitur ; neque ratione necessitatis, quia illi potest aliter quam per absolutam dispensationem subveniri, ut in casu, et in supposita regula supponitur. Secunda regula est, in co casu, si sit necessaria aliqualis dispensatio, vel moderatio in usu talis voti pro aliquo tempore , vel pro aliqua parte ejus, concedi posse ab Episcopo, quando gravis est necessitas, et difficilis recursus ad Pontificem. Probatur ex dictis in praecedenti puncto de votis affirmativis ; nam haec etiam non est dispen satio simpliciter in tali voto, sed tantum sccundum quid ; ergo non censetur reservata, maxime concurrentibus dictis circumstantiis. 14. Ponuntur tria eaempla. — kExempla sunt. Primum, si fragilis femina votum castitatis habeat , proindeque maxime indigeat dispensatione ut nubere possit, et ex dilatione maximum timet periculum peccandi saepius, et incurrendi gravem infamiam , et amittendi optimam occasionem alicujus matrimonii. Secundum exemplum est, si esset periculum quod aliquis voto castitatis astrictus moreretur absque filiorum legitimatione, et fortasse cum animee periculo. Tertium, quod frequentius in praxim venire solet, est, si quis post votum castitatis matrimonium illicite contraxit, et postea sit iu magno periculo saepius peccandi, eo quod non possit licite petere debitum ; poterit quidem Episcopus cum eo dispensare ad petendum, non poterit tamen absolute dispensare in illo voto castitatis. Primum asserult Soto, in 4, d. 37, a. 2, secutus Sylvestr., verb. Dispensatio, q. 9. Indicat autem Soto probabile esse hoc posse Episcopum jure ordinario, etiamsi non sit diflicilis aditus ad Summum Pontificem. Et videtur sequi ex dictis a nobis, nam si illa dispensatio non sit contra reservationem, simpliciter erit in potestate Episcopi. Sylvester autem tum ibi, tum clarius Votum, 4, q. 4, melius docet hoc non posse Episcopum nisi in casu necessitatis, et difficilis aditus ad Summum Pontificem, ita ut sit periculum in mora. Ratio est, quia, licet illa non sit totalis dispensatio in voto castitatis, tamen est partialis, seu quoad aliquem actum voto contrarium ; ergo in rigore etiam illa dispensatio sublata est per reservationem ; nam qui non potest dispensare in aliqua lege, non potest dare licentiam ad faciendum unum actum prohibitum per illam legem ; ergo similiter in praesenti ; necessarium ergo est ut saltem sit difficilis recursus ad Pontificem, et periculum instet, ut Episcopus possit legitime hac uti potestate. Ratio autem superius a nobis facta in eo sensu intelligenda est, ut solum intellicamus non esse hanc dispensationem directe et adasquate contrariam reservationi, nec per se primo per illam intentam, non vero quod nullo modo sit in illa inclusa.

15. Objectio diluitur. — Dices , rationem hoc modo explicatam non convincere quod intendit. Respondeo : fateor non esse demonstrationem, deservit tamen ad explicandum quomodo hic actus facilius concedi possit Episcopo in tali necessitate , quia non est contra primariam intentionem reservationis. Cujus etiam argumentum est, quia per privilegia religiosorum facile conceditur potestas ad hanc dispensationem, cum tamen facultas ad absolutam dispensationem in voto continentiae nullo modo concedatur. Ubi etiam obiter adverto, quod, licet religiosis detur privilegium generale ad dispensandum in volis, nunquam intelligitur comprehensa facultas ad dispensandum cum conjuge in praedicto casu, nisi specialiter exprimatur ; quod satis constat tam ex forma dictorum privilegiorum, quam ex illorum usu. Et hoc etiam es. signum Episcopum non posse per se et absolute dare hanc dispensationem ; ex accidenti autem posse in praedicto casu ; et utrumque etiam comprobat consuetudo.

16. In casu necessitatis potest Episcopus dispensare cum habente votum ad petendum debitum tantum, et ad nilil aliud. — Circa alteram partem Sylvester supra nihil distinguere videtur inter dispensationem cum tali conjuge ad petendum debitum, et in voto castitatis, et significat utramque posse concedere Episcopum in eo casu. Mihi autem videntur haec duo esse distinguenda, si proprie loquamur ; large enim loquendo, ipsamet dispensatio ad petendum debitum est quaedam dispensatio in voto castitatis ; esttamen dispensatio partialis, et secundum quid, ultra quam potest intelligi absoluta relaxatio totius voti, ita ut, ex vi illius, ad nullum actum, et pro nullo tempore aliqua maneat obligatio. In hoc ergo casu Episcopum non posse in illo voto conjugis dispensare , probatur, quia si dispenset cum illo ad petendum debitum, sufficienter subvenit necessitati ejus ; ergo non est cur tollat ab illo duplicem aliam obligationem, quae ex tali voto provenire potest sine morali peri- culo. Una est , ad servandam castitatem conjugalem durante matrimonio; alia ad servandam perpetuam castitatem, si matrimonium quacumque ratione dissolvatur. Cum ergo votum castitatis prius factum totum hoc includat, non poterit ab Episcopo in eo casu omnino tolli. Et confirmatur, nam potestas in ceo casu solum conceditur Episcopo veluti per quamdam epliikeiam ; ergo solum id concedendum est ei, quod simpliciter necessariun fuerit ad subveniendum subdito in tali periculo : hujusmodi autem solum est petere debitum, non vero reliqua.

17. Objectio diluitur. — HEpiscopus quamvis detur causa, uon potest dispensare cum conjugato in toto volo castitatis, sed tantun ad petendum delitum. — Dices: repugnat ut, manente voto castitatis, fiat licitus actus petendi debitum. Respondeo, ex dispensatione non repugnare ; quando enim promissio includit obligationem ad multa, bene potest is, cui facta est promissio, remittere unum, non remittendo alia ; hoc ergo etiam potest in materia voti facere Deus, vel ejus dispensator ilius nomine. Unde non est dubium quin Papa possit hcc modo aliquando dispensare cum tali conjuge ; imo aliquando erit justa dispensatio , si hoc modo detur, non vero si absolute concedatur a Summo Pontifice, non quidem ex defectu potestatis, si causa subessel, sed ex detectu causae. Et in hoc est differentia notanda inter Pontificem et Bpiscopum in praedicto casu, quod Pontifex, si sufficiens causa subsit , potest votum relaxare ; Episcopus vero, etiam subsistente rationabili causa , non potest absolute totum votum relaxare, si periculum morae tantum sit in non petendo debitum. Sicut in superiori tomo, lib. 6 de Voto, dixi non posse omnino auferre votum peregrinationis Hierosolymitanae, sed solum differre executionem, quando periculum morae solum est in accelerata voti observatione. Ex quo etiam obiter colligo, eos, qui habent privilegium ad dispensandum cum hujusmodi conjuge in petitione debiti, non posse dispensare absolute in voto castitatis omnino auferendo illud, etiamsi causa rationabilis non desit, quia deest potestas ; nau ex vi talis privilegii non datur facultas ad tollendum simpliciter votum, sed solum ad dispensandum in illo actu, durante hoc matrimonio ; nam verba privilegii non sunt extendenda ultra suam proprietatem et formalitatem ; dispensare autem quoad petendum debitum proprie et in rigore non est omnino auferre votum, ut omnes fatentur, et est per se notum ex dictis.

18. Quid possit Episcopus circa votum facium post matrimonium consummatum. — Secundum exemplum sit de voto castitatis emisso post consummatum matrimonium , quod potest esse factum variis modis. Primo, quod sit tantum non petendi debitum; et de hoc nullum est dubium quin possit ab Episcopo dispensari, sive sit factum de licentia alterius conjugis, sive non, quia illud praecise sumptum non est votum castitatis, et ideo non est votum reservatum ; dispensari ergo potest ab Episcopo , non tantum in accidentali casu ob periculum morae, sed per se, et ex vi suae potestatis , quod a fortiori patebit ex his qua dicemus de voto non nubendi. Unde etiam constat , quod, licet tale votum factum sit ab utroque conjuge ex mutuo consensu, si in objecto et materia sua nihil amplius includat, potest ab Episcopo dispensari. Probatur eadem ratione, quia utriusque votum in eo casu non est simpliciter votum castitatis: et ita tenent plures auctores statim citandi.

19. Quid circa votum perpetuee castitatis ab utrogue, oel wno conjuge factum de consensu alterius, vel sine illo. — Secundo, potest tale votum esse absolutum, et ex se de perpetua castitate. Potest autem fieri, vel ab utroque conjuge ex mutuo consensu, vel ab uno tantum ex licentia alterius, vel a quolibet eorum sine alterius facultate. De voto posteriori modo facto est imprimis controversia inter auctores, an possit per se ab Episcopo dispensari tanquam votum non reservatum. Affirmat Major. in 4, d. 32, q.2; Soto, d. 27, q. 1, a.4, circa finem. Sed revera haec sententia in hoc sensu mihi non est probabilis, quia tale votum utriusque conjugis est verum votum casitatis simpliciter, nam obligat, et ad castitatem servandam extra matrimonium cum quacumque alia, et ad servandam illam inter se, tam non petendo quam non reddendo debitum ; et ad non contrahendum iterum, etiamsi alter eorum decedat: et ita melius sensit Navar., cap. 12, n. 59; Palac., d. 38, disp. 2, non posse Episcopum in tali voto dispensare, et fortasse alii auctores non sunt in eo sensu locuti, ut statim dicam.

20. An saltem possit dispensare ad petendum el reddendum debitum. — Quanquam enim dicta sententia vera sit de absoluta seu integra dispensatione, dubitari tamen potest an saltem possit Episcopus cum talibus conjugibus dispensare, ut durante matrimonio pos- sint inter se petere et reddere, manente obligatione voti quoad omnia alia, et quoad absolutam et perpetuam castitatem in eo qui supervixerit. Potest autem hoc dubitari vel simpliciter et per se, ac ex ordinaria potestate Episcopi, vel in casu in quo imminet grave periculum propter moram vel difficultatem adeundi Summum Pontificem. Multi ergo affirmant Episcopum posse dispensare priori modo. Et haec videtur fuisse sententia Seti et Majoris. Et loquuntur consequenter, quia idem sentiunt, praesertim Soto, de dispensatione ad petendum debitum, cum eo, qui castitatis votum habebat, antequam matrimonium contraheret ; nam est quaedam major ratio in praesenti casu quam in illo, eo quod in illo, quando votum antecessit, cum iniuria et transgressione ejus constituit se aliquis in eo statu, in quo postea sentit periculum. In praesenti vero casu, nulla praecessit malitia vel transgressio voti. Haec vero differentia, quamvis ostendat ex parte voventium esse aliquam majorem congruitatem ad dispensationem in praesenti casu quam in praecedenti, non tamen ostendit esse in Episcopo majorem potestatem, nam ad hanc nihil confert malitia vel innocentia voventis. Imo malitia quae praecessit, parum obstat, quia ratio dispensationis ex praesenti periculo attendenda est.

21. Opinio Navarri. — Resolutio auctoris. — GSohun in casu gravis necessitatis ad petendum et reddendum debitum dispensave potest. — Propterea Navarrus supra, queni multi sequuntur, ait in hoc voto non posse dispensare Episcopum ordinario jure ; sentit tamen posse dispensare in eo casu in quo urget periculum, et est difficilis accessus ad Summum Pontificem. Nihil autem ipse distinguit de dispensatione simpliciter seu totali, et de dispensatione ad petendum debitum ; et sane de utraque videtur loqui. Nam Major, quem citat, et cujus sententiam sic limitatam approbat, de hac loquitur. Ego vero non censeo esse extendendam hanc facultatem ad dispensationem totalem propter easdem rationes supra factas, quse eamdem vim in praesenti habent, quia etiam in hoc casu non est talis dispensatio necessaria, neque quoad eam est periculum in mora, ut non possit et debeat talis dispensatio a Summo Pontifice postulari. Igitur intelligenda est haec sententia de dispensatione secundum quid, et hoc sensu est vera, sicut in praecedenti puncto diximus. Quoad aliquid vero major est haec dispensatio, quam in praecedenti casu ; nam ibi solum est dispensatio ad petendum, quia ad reddendum non est necessaria dispensatio, etiamsi votum castitatis ante matrimonium praecesserit; hic autem dispensatio fit tam ad petendum, quam ad reddendum, quod non est inconveniens, si utrumque est necessarium ad vitandum periculum. Potest tamen non incongrue dici, etiam hic dispensationem formaliter tantum cadere in petitionem debiti, quoniam haec satis est ; nam, eo ipso quod petere uni conjugum est licitum ex dispensatione, etiam reddere est licitum alteri, imo et debitum, etiamsi in hoc formaliter dispensatum non sit. Unde posset Episcopus in eo casu dispensare cum femina ad petendum, et cum viro nullo modo; et nihilominus tenetur tunc vir, non obstante priori voto, ad reddendum uxori petenti ; ipse tamen non posset petere, neque etiamsi peteret, uxor posset ei licite reddere debitum, quia ille nec juste, nec licite peteret. Interveniente autem sufticiente causa, posset Episcopus cum utroque dispensare ad petendum , et consequenter manebunt etiam dispensati ad reddendum. Exemplum simile est, si contingat utrumque conjugem ante matrimonium emisisse votum castitatis ; tunc enim post matrimonium neuter posset petere, et fortasse nec reddere, ut multi volunt, propter cooperationem ad malum ; quod tamen incertum est, ut supra tetigi. Cum illis autem posset in simili casu Episcopus dispensare ad petendum, ut patet ex supra dictis ; nam qua ratione potest cum uno, poterit cum utroque, si uterque indigeat. Denique addit Panormitanus, in c. Tua nos, 2, de Jurejur., n. 2 et 6, Episcopum in eo casu, scilicet, quando conjuges sunt juvenes, et grave periculum majoris peccati imminet, non solum posse dispensare cum illis volentibus, sed etiam posse eos cogere ad illam acceptandam, quia potest eos cogere ad honeste vivendum, et morale periculum peccandi vitandum, quod est probabile. Ut tamen ad praxim possit reduci, necesse est quod de tali periculo publice et manifeste constet , et quod alia via tolli non possit.

22. Eodem modo dispensare potest cum uno tantum conjuge. — Atque ex his facile constat quid dicendum sit de voto emisso ab uno lantum conjuge. Clarum est enim, si in eo casu similis necessitas intercedat, posse Episcopum dispensare cum illo conjuge, ut petat debitum ; nam si hoc potest facere cum utroque simul, ubi votum ratione pacti mutui videtur firmius, majori ratione id facere pote- rit cum altero tantum, pari causa praesupposita ; seclusa autem simili occasione et necessitate, non credo id posse, sed recurrendum esse ad Summum Pontificem, ut in similibus casibus dixi. Oportet tamen semel animadvertere, in hujusmodi casibus, quando inest periculum, moraliter loquendo tale esse ut non patiatur moram eundi ad Pontiticem ; interim enim multa peccata committentur, vel moraliter timeri possunt, et propterea multi Doctores absolute dicunt posse Episcopum dispensare cum hujusmodi conjuge ad petendum debitum. Dispensare autem simpliciter etiam in eo casu, tollendo votum, non potest, propter easdem rationes supra factas.

23. Objectio. — Responsio. — Dicet aliquis: hoc votum factum ab uno tantum conjuge non est absolute et simpliciter votum castitatis, quia non obligat ad non reddendum debitum, etiamsi ex consensu alterius ait factum, quia dando facultatem alteri ad vovendum, non propterea qui illam dat, cedit omnino juri suo, aut se obligat ad non petendum ; ergo tale votum non est reservatum, quia cum reservatio sit odiosa, restringi debet ad illud votum, quod simpliciter et absolute tale est, ut statim variis exemplis constabit. Et hoc magis urget, quando votum est sine consensu alterius conjugis, quia ex se minus firmum est, adeo ut multi putent esse nullum. hespondeo, imortale votum ex se esse simpliciter et absolute integrae castitatis, quantum est ex parte voventis (suppono enim hac intentione factum esse), et signum erit, quia si alter conjus moriatur, ad omnimodam castitatem obligabit. Idem ergo facit statim quantum est ex se, quia obligatio ejus non fuit per intentionem voventis dilata. Quod autem durante matrimonio possit reddere debitum, est ex impedimento materise, non quia votum ipsum in se sit diminutum aut dimidiatum, et ideo lale votum reservatum est. Nec refert, quoad hoc, ut sit factum sine consensu alterius conjugis, quia hoc nec minuit valorem, nec tollit integritatem talis voti ; facilitare autem potest dispensationem, supposita tamen potestate in eo qui dispensaturus est.

24. Conciliantur due opiniones initio posita. — Objectio. — Hactenus explicuimus quomodo in casu speciali propter periculum imminens possit Episcopus dispensare ex parte in his votis negativis ; superest ut dicamus, an etiam possit aliquando simpliciter dispensare omnino tollendo votum. Quoad hoc enim videtur maxime procedere secunda opinio supra tractata, quae posset in concordiam redigi cum communi sententia de dispensatione tantum ex parte, cum affirmat Episcopum posse dispensare, illam vero sententiam, quae hoc negat, exponendo de dispensatione simpliciter et totali. Objici vero potest, nam vel occurrit, cum eadem proportione necessitatis et periculi, casus, in quosit tam necessaria dispensatio absoluta, sicut in alio est necessaria dispensatio partialis ; vel in hoc non servatur proportio. Si hoc posteriori modo procedatur, non est doctrina formalis, neque ad rem; jam enim ostensum est potestatem Episcopi ad dispensandum in his casibus, non extendi ad ampliorem dispensationem, quarg necessitas postulet ; quapropter si necessitas non postulet dispensationem totalem, mirum non est quod illam non possit concedere. Si autem proponatur proportio in necessitate, ita ut tanta sit necessitas in hoc casu dispensationis absolutae, quanta in illo dispensationis secundum quid, non videtur neganda Episcopo proportionalis potestas, si consequenter loquamur. Quia potestas ad dispensandum ex parte in aliquo casu, non ei conceditur per se, sed ex accidenti, et quasi per epiikeiam et subintellectam exceptionem; sed, servata dicta proportione, eadem est ratio potestatis ejus quoad utramque dispensationem, quia tota ratio in subditorum necessitate fundatur.

25. Responsio. — hesponderi potest primo, negando totam rationem hujus potestatis sumi ex necessitate, haec enim nec dat jurisdiclionem, nec sola est sufficiens signum ejus, nisi accedat aliqua consuetudo, quod Episcopi aliqualem dispensationem concedant in hujusmodi votis ; quod autem absolute dispensent, nulla videtur esse consuetudo. Praeterea dici potest (et est radix dictae diversitatis in consuetudine) occasiones et pericula, in quibus sit necessaria dispersatio secundum quid, essc frequentes et morales; et ideo ad bonum regimnen animarum necessarium fuisse, ut tales casus non omnino eximerentur ab Ebpiscoporum jurisdictione, nisi tunc solum quando facilis esset aditus ad Summum Pontificem. Casus vero, in quo absoluta dispensatio sit necessaria, vel nullus est, vel adeo rarus, ut non veniat in moralem considerationem ; et ideo reservatio talis dispensationis omnino absoluta est, et sine exceptione, quia leges morales non respiciunt casus rarissimos et inusitatos. Probatur et declaratur haec doctrina ex alia communi Theologorum, qui di- cunt Episcopum, secluso speciali jure, posse dispensare in lege pontificia, quando casus frequens occurrit, non vero si rarus sit, nisi aliunde de potestate constet, ut videri potest in Cajetan., 1. 2, quaest. 97; et Sot., 1 de Just., quaest. 1, art. 3; et Cordub., lib. 1 Quaestionum, quaest. 11; ergo al eumdem modum recte in prassenti philosophamur, ad tempus, vel ex parte in voto castitatis, co quod frequenter necessarium sit, concedi Episcopis, totalem vero non concedi, cum rarissima esse possit, et de tali potestate aliunde non constet.

26. In nullo casu Episcopus in voto castitatis tolaliter dispensare potest. — Concludo igitur, moraliter loquendo et absolute, Episcopum nunquam posse absolutam seu totalem dispensationem concedere in voto castitatis perpetuae propter discursum factum. Si quis autem speculative defendere velit, data hypothesi, habere hanc potestatem, quae per hanc conditionalem explicatur : S? occurrat casus tante necessitatis, etc. , non multum cum co contendendum censeo, quia existimo hypothesim non esse moralem, et ideo ad praxim nihil referre, quanquam ex hoc ipso principio probabilissime concludatur, de facto non esse datam potestatem hanc pro tali casu excogitato potius, quam vero, vel possibili.