Caput 12

CAPUT XII. ALIQUOT DUBIA CIRCA RESERVATIONEM VOTI SIMPLICIS CASTITATIS.

1. Primum dubium ;: an volum castitatis temporale sit resorvatum.— Primum circa votum castitatis dubitari solet, si illud perpetuum non sit, sed temporale, an sit reservatum, vel possit per Episcopum dispensari ; ut, verbi gratia , si voveat quis servare continentiam per annum, etc.; in quo communis resolutio est, hoc votum non esse reservatum, sed posse per Episcopum dispensari; ita Palud., in 4, distinct. 38, quaest. 4, artic. 4, concl. 5; D. Antonin., 29 part. Theolog., cap. 2, num. 6; Sylvest., Votum, 4, quaest. 3, et omnes Summistae eodem verbo; Soto, lib. 7 de Justitia, quaest. 4, art. tertio; Navar., in bumm., cap. 12, num. 76; Cardin. Tolet., lib. 4, cap. 18, num. 11; Azor, tom. 1, libr. 11, cap. 19, quaest. 6; Henriquez, lib. 7 de Indulgent., cap. 3, num. 6. Ratio est, quia illud non est simpliciter votum continentiae, sed secundum quid. Dices : votum jejunandi est simpliciter tale, etiamsi ad annum limitetur ; unde si votum jejunn esset reservatum, tale votum sine dubio reservatum esset. Respondeo ex doctrina Cajetani hic, art. 12, circa ad 3, esse differentiam inter votum continentiae et jejunii, verbi gratia, quod illud est ex se perpetuum, quia si absolute et sine adjectione ulla fiat, perpetuum est ; et ut fiat temporale, requirit specialem limitationem ex intentione voventis. Cujus ratio esse videtur, quia continentia perfecta consistit in quadam generali privatione , quae ex se ad totum hujus vitae tempus se extendit ; et ideo simpliciter promissa perpetua est. Alia autem vota vel ex se limitantur ad tempus necessarium ad actiones promissas, ut ad peregrinationem, verbi gratia, vel necesse est ut ex intentione operantis recipiant determinationem , ut in voto jejunii patet. Cum ergo Papa reservet absolute votum continentiae , intelligitur de voto perpetuo, quia continentia simpliciter dicta perpetuitatem includit; negatio enim, non Iimitata, omnia destruit. Et privatio perfecta, qualis est continentia simpliciter dicta, omnino et pro omni tempore excludit formam oppositam. 2. An voltun castitatis , factum ut obliget post certum tempus, sit reservatum. — Sed objiciet aliquis : ergo votum continentiae factum ut tantum obliget post annum, vel decem annos, non erit reservatum, sed poterit per Episcopum dispensari. Patet sequela, quia illud non potest dici perpetuum , nam haec perpetnitas solum comprehendit tempus residuum vitae, ex quo votum emittitur , ex quo tempore magra pars admittitur per illam limitationem, ob quam etiam non erit illud votum continentiae simpliciter. Consequens autem est falsum ; nam votum factum ab uxore de servanda perpetua continentia post mortem mariti, vel a filio post mortem parentis, non potest per Episcopum dispensari , ut supra dictum est ex consensu omnium ; ergo a fortiori , licet quis voveat continentiam servandam a tali die, vel post tale praescriptum tempus, erit tale votum reservatum. Hespondeo igitur negando sequelam : primo quidem, quia haec vota communi usu et consuetudine reservata censentur ; haec autem reservatio ex consuetudine potissimum pendet, ut Cajetanus supra notavit, et caeteri omnes docent, non enim invenitur in jure scriptum. Unde intelligitur secundo, tale votum , juxta communem aestimationem , censeri votum continentiae simpliciter , atque adeo votum continentiae. Ratio autem reddi potest, quia perpetuitas hujus voti non attenditur ab instanti in quo fit, sed ab instanti pro quo fit, quia non tam dicit perpetuitatem subjectivam , quam objectivam, ut sic dicam; unde non est necesse ut materia ipsa tantum duret quantum votum. Quo etiam fit ut haec perpetuitas non sit sumenda a parte ante, ut philosophico more loquar, sed a parte post; consistitque in hoc, ut castitati, semel inchoatae vel inchoandae ex vi voti, nullus certus terminus praefigatur ante mortem; ideoque non est contra hanc perpetuitatem, quod ad inchoandam eastitatem terminus aliquis praefigatur, ac differatur post aliquod tempus.

3. Dubium secundum : an votum non nubendi reservatum sit. — Secundum dubium est, an votum non contrahendi matrimonium reservatum sit, vel possit Episcopus in eo dispensare. Quod dubium cum alio coincidit, an hoc sit votum castitatis, necne; nam si est eastitatis, reservatum est; secus vero, si non fuerit. Cajetanus ergo, tom. 2 Opusc., tract. 11, q. 1, censet hoc esse votum castitatis, vel formaliter, vel eequivalenter , unde concludit csse reservatum. Ratio ejus est, quia tam votum, quam dispensatio in materia castitatis, proprie loquendo, solum habet locum cirea materiam supercrogationis; sed votum non nubendi includit totam materiam supererogationis , quae potest esse in castitate ; quia, secluso matrimonio, nullus usus venereus castitati contrarius licitus est; ergo tale votum, tam quoad proprietatem voti quam quoad indispensabilitatem , aequivalet voto castitatis. Major patet, tum quia supra dictum est, propriam materiam voti esse supererogatiornis; tum etiam quia Pontifex non potest aliam materiam licitam facere dispensando.

4. Votum castitatis conjugalis non est veservatum. — Contraria nihilominus sententia communis et recepta est, quam tenet Angelus, verh. FVotum , ^, num. 9; Sylvester, eod., q. 4; Tabiena , verb. Dispensatio , num. 9; Rosela, verb. Impedimentun, 4, num. 12; Navar., d. n. 43 et 76; Soto, in 4, d. 38, q. 2, art. 1; Henriq., hb. 7 de Indulgen., cap. 30, n. 6; Azor, tom. 1, lib. 11, cap. 19, q. 5; Lessius, lib. 2, cap. 40, dub. 13, num. 105; Sancius, lib. 8 de Matr., disp. 9, n. 115;et lib. 4 Decalog., cap. 4, num. 66. Fundamentum hujus sententiae est, quia votum castitatis multo universalius est, quam votum non contrahendi matrimonium ; quod patet manifeste, quia votum castitatis conjugalis est verum ac proprium votum , et est quasi pars voti continentiae simpliciter. Altera vero pars est ipsum votum non contrahendi; ergo votum castitatis est universalius, utrumque illud complectens ; ergo , sicut pars non est totum, ita nec votum non contrahendi est votum castitatis ; unde consequenter fit ut non sit reservatum , sicut votum castitatis conjugalis reservatum non est, quia non est simpliciter votum castitatis. Unde facile satisfit fundamento Cajetani , negando hoc votum esse voium castitatis, aut sequivalere illi. Quod patet, nam si is, qui habet votum non nubendi, fornicetur, lieet peccet contra temperantiam, non est sacrilegus, sicut esset si haberet votum castitatis. Est etiam aliud discrimen notabile; nam qui habet votum simplex castitatis, si contrahat matrimonium , et peccat contra votum, et postea non potest petere debitum ; si autem tantum haberet votum non contrahendi, licet peccaret contrahendo, non tamen peccaret postea petendo , quia ex vi illius voti non se obligavit ad abstinendum a copula carnali, sed praecise ad non contrahendum matrimonium.

5. Paupertas de se non est virtus.—EHabens votum non mubendi , peccat contra vcotum contralendo matrimoniwm , non vero petendo debiLumn. —Dices : ergo tale votum non est verum votum , quia non est de re ad divinum cultum pertinente ; nam abstinere a solo vinculo matrimonii, si homo non abstrahatur etiam a copula carnali, est impertinens ad divinum cultum. Propter hoc aliqui distinctione utuntur, dicentes, si quis illud voveat sine intentione liberius vacandi Deo, votum esse nullius momenti, quia est de re indifferenti ; posse tamen fieri ex intentione divini cultus, et tunc esse validum votum, et procedere quae de illo dicta sunt. Dico tamen votum illud ex vi suae materiae validum esse, etiamsi speciais finis bonus a vovente non apponatur, juxta dicta in tract. de Voto in communi, lib. 1, cap. 5. Ratio est, quia votum illud ex solo objecto suo per se conferre potest ad perfectionem, et ad majorem Dei cultum, quatenus conservat hominem liberum ad altiorem statam assumendum, si voluerit, minusque impeditum terrenis curis, quod satis est ut votum ex se validum sit. Sicut etiam votum paupertatis per se est de materia voto proportionata , quia, licet paupertas de se non sit virtus, tamen voluntarie assumpta est utilis ad virtutem; et quamvis ipse vovens formahter et per se non ordinet paupertatem ad hunc finem, satis est quod illi non adjungat malum finem ; nam Deus, respiciens ad utilitatem illius materiae, illam promissionem acceptat. Unde non est impertinens obligari ad abstinendum a vinculo matrimonii praecise, et absque speciali obligatione ad abstinendum a copula ; quia si homo hanc obligationem observet, per hoc sufficienter abstrahitur ab omni copula licita; ab illicita vero sufficienter prohibetur naturalibus praeceptis, etiamsi nova obligatio ex voto non adjungatur; potest autem homo pro sua voluntate illam sibi praecipere obligationem , et non majorem. Unde ex vi illius voti, sicut non obligatur ad abstinendum a copula illicita, ita etiam formaliter et immediate non obligatur ad abstinendum a copula licita, sed tantum radicaliter, quatenus obligatur ad abstinendum a fuudamento illius copula , quod est vinculum matrimonii ; unde fit ut peccet quidem assumendo hoc vinculum contra votum factum, non vero postea in usu matrimonii, etiam petendo debitum. Sicut qui habet votum simplex religionis, peccat contrahendo et consummando matrimonium , postea vero jam non peccat, etiam petendo, juxta communem et veram doctrinam.

6. Ad alteram vero partem, quam attingit Cajetanus de dispensatione cirea materiam castitatis, respondetur non solum cadere in materiam supererogationis, sed etiam in materiam necessariam quantum ad proprium et adaequatum effectum hujus dispensationis, qui est facere ut talis materia jam non sit illicita ex vi voti, seu in specie sacrilegii ; quod revera facit Pontifex dispensando in voto castitatis, tam circa fornicationem quam circa copulam conjugalem. Non pertinet autem ad hanc dispensationem reddere actum licitum ex omni capite, sed, ablata hac obligatione, illum relinquit naturae suae. Sic ergo constat, dispensationem in voto castitatis majorem esse, etad plura se extendere ; et ideo cum illa sola reservetur, cum votum castitatis reservatur, et materia sit odiosa, non est extendenda ad minorem dispensationem. Quod autem Cajetanus ait, finem hujus reservationis ex intentione Pontificis esse, ne vinculum matrimonii contra voti obligationem sine sua licentia contrahatur, facile negari potest ; non enim id est verum de obligatione cujuslibet voti, sed solum de voto castitatis, aut religionis. Et deinde quidquid sit de intentione legislatoris, verbis ejus standum est, nec intentio ejus plus obligat quam verbis exprimatur.

7. Fotum non nubendi non est reservatum. —cHóaec ergo sententia posterior in rigore vera est, et cum sit favorabilior, facilius etiam recipitur. Unum solum occurrit advertendum, hanc reservationem non esse in jure scriptam, et ideo ex proprietate verborum legis haberi non posse, quale sit votum quod reservatur, quia nulla sunt talia verba. Et ideo sicut haec reservatio ex consuetudine habetur, ita etiam consuetudo ipsa interpretari debet, quale sit hoc votum ; consuetudo autem solum habet ut votum proprium castitatis reservatum sit. Quod si fortasse non est positiva consuetudo, ut sic dicam , quod Episcopi dispensent in voto contrahendi matrimonium, ideo est quia rarissime fit tale votum, ut distinctum a voto continentiae ; tamen ob eamdem causam constare non potest de contraria consuetudine, scilicet, quod tale votum a solo Summo Pontifice dispensetur, et ideo supposito (ut ostensum est) hoc non esse verum castitatis votum, talis consuctudo quasi negativa, seu ipso usu limitata ad usum castitatis, suffieit ut ad illud votum non esxtendatur. Navarrus autem refert posteriorem opinionem servari in sacro Poenitentiariae praetorio.

8. An votum suscipiendi ordinem sacrum veservatun sit. — Tertium dubium est de voto suscipiendi ordinem sacrum, an comprehendatur sub voto castitatis, et sit reservatum Papae. Cajetanus enim a fortiori deberet de hoc voto dicere esse reservatum ; nam imprimis includit votum non ducendi uxorem, nam qui vovet statum repugnantem matrimonio, a fortiori vovet negationem matrimonii ; unde non est dubium quin peccet graviter, qui habens tale votum, ducit uxorem ; praeter hoc autem includit tale votum, votum castitatis, quia ordo sacer includit obligationem ad perpetuam continentiam ; ergo qui se obligat ad illum statum, virtute vel sequivalenter se obligat ad perpetuam continentiam ; ergo majori ratione censendum erit hoc votum reservatum, quam primum. De hoc autem in particulari nihil expressit Cajetanus. Alii vero Doctores, qui hoc attingunt, negant hoc votum esse reservatum: ita tenet Navar., lib. 3 Cons., titul. de Voto, cons. 418; Azor, tom. 1, lib. 11, cap. 19, quaest. 9; Lessius, lib. 2 de Justitia, cap. 40, dub. 13, n. 105; Sancius, lib. 8 de Matrim., disp. 9, et in Decal., lib. 4de Voto, cap. 40, numero sexagesimo nono; idem ego docui tom. praecedenti, libro sexto de Voto, cap. 21, n. 1, et cap. 24, num. 2. Hatio est, quia illud non est formale votum castitatis, et reservatio, ut saepe dictum est, restringenda est ad talia vota propria ; ergo. Major patet, primum a signo, nam, licet habens hoc votum fornicetur, non peecat contra votum, et licet ducat uxorem et in hoc peccet, postea non peccat consummando, aut petendo debitum. Deinde a priori, quia quod immediate promittitur per tale votum non est castitas; nec satis est quod habeat obligationem castitatis annexam, quia non propterea castitas ipsa est materia talis voti. Sicut etiam votum religionis est de re includente obligationem castitatis, et nihilominus ipsum distinctum est a voto castitatis.

9. Corollaria.—Primum.—Ex quibus infero primo, quod, licet votum castitatis reservatum sit, votum tamen vovendi castitatem non est reservatum, sed potest ab Episcopo dispensari, nisi sit votum religionis, quod etiam dici potest votum vovendi solemniter castitatem. Ratio est, quia est votum distinctum a voto castitatis, et ab aliis quatuor reservatis. Nec sufficit aequivalentia, tum quia requiritur identitas et proprietas, cum reservalio sit stricti juris ; tum etiam quia neque eequivalentia intercedit, ut a fortiori patet ex dictis de voto ordinis sacri, quod etiam dici potest votum vovendi castitatem.

10. Secundum.—Secundo infero, votum assumendi quemcumque statum seu vivendi modum includentem eaelibatum, si non sit formale votum de ipso caelibatu, et de custodia castitatis in illo, non esse reservatum. hatio est clara ex dictis. Exemplum vero vulcare est de his qui dicuntur esse tertii ordinis D. Francisci, vel Dominici, qui non sunt proprie religiosi, ut nunc suppono, et infra suo loco videbimus. Si quis ergo fecerit votum assumendi illum statum, nondum vovet castitatem, et ideo ex hac parte votum ejus reservatum non est. Neque etiam ex alio capite, quia illud non est votum religionis. Aliud exemplum est de his feminis, quas Hispani Deatas vocant, et vere religiosae non sunt, quamvis largo modo aliquando ita vocentur, et peculiarem habitum deferre soleant, et votum castitatis emittere. Votum ergo assumendi talem vivendi modum, vel induendi talem habitum, reservatum non cst, nisi ea, quae vovet, habeat expressam intentionem ex tunc promittendi castitatem, quia alias tale votum nec castitatis est, etiamsi sit votum vovendi castitatem, ut ex dictis patet ; neque etiam est religionis, ut per se constat, et ideo reservatum non est.

11. Tertium.—lnfero ex dictis tertio. non omne votum in materia castitatis, etiam ex objecto suo perpetuum, reservatum esse; constat enim multa ex dictis votis perpetua esse, quae non sunt reservata, ut patet in voto vo- vendi castitatem, nam ipsum votum castitatis de se perpetuum est, et ideo promissio ejus ex objecto est perpetua. Imo votum partiale castitatis in ea parte potest essc perpetuum, et tamen non est reservatum, quia non est simpliciter votum castitatis. Exemplum yvulgare est in voto simplici castitatis conjugalis, quod de se est perpetuum, et ex omnium sensentia non est reservatum. Aliud exemplum sumitur ex Navar., lib. 3 Consiliorum, tit. de Voto, cons. 42, scilicet de voto non tangendi mulierem libidinosam, quod perpetuum est, ut per se patet, et tamen, ut ipse ibi definit, non est reservatum, quia non est votum castitatis simpliciter, nam castitas simpliciter dicta multo plura includit quam non tangere mulierem libidinosam, quod est manifestum, si vox illa libidinosam, dicat culpam; nam tunc ex vi talis voti non prohibetur quis ducere et cognoscere uxorem. Si vero non dicat culpam, sed quemcumque affectum venerei tactus, sive licitum, sive illicitum, videri potest res magis dubia ; quia illud non tantum est votum non ducendi uxorem, sed etiam non fornicandi ; nihilominus tamen censeo etiam hoc modo esse partiale votum, quia in illo non includuntur omnes actus contra naturam, quas includit absolutum votum castitatis; quapropter votum illud in utroque sensu reservatum non est, ut idem Navarrus sentit. 19. An cotum castitatis, cum conditione ut sibi liceat nubere cum aliqua, quae secum velit caste, et sine copula vivere, reservalum sit.— Opinio Navarri.— Aliud exemplum esse potest de illo qui vovit simpliciter castitatem, cum hac sola conditione et exceptione, ut sibi liceat matrimonium contrahere cum aliqua, quae secum velit caste et sine copula vivere. Quem casum attingit Navarrus supra, cons.11, non tamen tractat an tale votum sit reservatum necne, sed ad quid obliget; significat autem obligare simpliciter ad servandam castitatem, et addit non obligare ad contrahendum matrimonium ; quod erat per se manifestum, tum quia haec non est materia voti, ut supra diximus ; tum etiam quia sic vovens non addit illam exceptionem, ut teneatur, sed ut licite possit matrimonium contrahere. Indicat vero ulterius nec licere sic voventi matrimonium contrahere, quia conditio illa includit repugnantiam, quia est contra substantiam matrimonii, et ideo impleri non potest, nisi saltem se obligando ad rcddendum debitum, quod jam esset contra idem votum, ut supra castitatem cadit. Atque ita fit ut, juxta hanc opinionem, talis exceptio habeatur tanquam non adjecta, ac proinde ut votum illud simpliciter sit castitatis, et consequenter reservatum.

13. Assertio prima. — Secunda. — Ego vero imprimis probabile censeo exceptionem illam validam esse posse, et pactum mutuum inter virum et feminam de servanda castitate absque petitione et redditione debiti, non esse contra substantiam matrimonii, etiamsi ante contractum praecedat. Quae fuit opinio Paludani et aliquorum, in 4, distinct. 29, sed incerta. Addo vero ulterius, si conditio illa supponatur contraria substantiae matrimonii , etiam inde sequi tale votum non obligare simpliciter ad castitatem, sed solum ad illam cum qua possit et liceat mairimonium de novo contrahere ; qualis erit in eo casu omnis alia castitas praeter obligationem ad reddendum debitum sine potestate licite petendi. Nam supposita illa sententia, hoc saltem necessarium est ad valorem matrimonii ; et suflicit, quia ad substantialem finem matrimonii, suflicit quod unus conjugum licite petere possit, et alter reddere teneatur. Quod autem in eo casu licitum sit tale matrimonium, non obstante voto, probatur, quia, licet ille videatur habuissc intentioncm se obligandi ad servandam castitatem omnino, etiam non reddendo debitum, tamen haec intentio fuit fundata in ignorantia : nam ille, qui sic vovit, existimabat se posse contrahere matrimonium cum tali pacto; ignorantia autem causat involuntarium, et est contra valorem voti, ut supra vidimus; ergo etiam in praesenti annullat, seu diminuit votum quoad hanc partem. Quod amplius declaratur, nam ille homo expresse voluit se obligare non ad non contrahendum matrimonium, sed solum ad non consummandum ; si ergo istae duae voluntates virtute sunt contrariae, cum hoc ipse ignoraverit, standum est priori voluntati expressae et formali, et altera voluntas tantum moderanda est, ut priori non sitcontraria. Tum quia in reliquo voluntas est ex ignorantia, et ideo non satis libera ; tum etiam quia hic modus conciliandi tales voluntates est favorabilior ipsi voventi, et in dubio illi favendum est.

14. Assertio tertia : tale votum non est reservatum, neque obligat ad non reddendum debitun. — Hoc ergo supposito, concludendum est hoc votum, tametsi perpetuum, non esse reservatum, quia reipsa non fuit vorum absolutum et totale castitatis, quandoquidem sine violatione ejus potest voveus et matrimonium contrahere, et reddere debitum, juxta praedictam sententiam. Quod magis dubium esset in opi- nione Paludani, in qua, licet posset matrimonium licite contrahere, non tamen absque pacto mutuo non petendi, nec reddendi, sicut per votum promissum fuerat; et integra ita videtur castitas illaesa servari, et consequenter votum illud fuisse verum votum castitatis , quia solum matrimonii vineulum, si copula subsecutura non sit, non minuit castitatem. Castitas enim B. Virginis integerrima et omni ex parte perfecta fuit, quamvis verum matrimonium contraxerit, quod etiam nihil impedivit verum et absolutum castitatis votum. Nihilominus tamen etiam in ea sententia existimo tale votum non esse reservatum, quia, licet, praecise considerata materia virtutis castitatis et virginitatis, possit esse integra castitas cum vinculo matrimonii, ut argumentum probat, tamen, considerando votum castitatis prout est in communi Ecclesiae usu, non includit solum illam materiam et usum matrimonii, sed etiam ipsum vinculum, quod regulariter habet illum usum adjunctum, et obligationem ejus habet per se annexam, ideoque reservatio voti castitatis, quae consuetudine etiam Ecclesiae introducta est, super hoc votum cadit, prout in eadem Ecclesia consuetum est. Aliud ergo votum, quod fit cum exceptione vinculi matrimonii, sicut usitatum non est, ita etiam neque est reservatum, nec simpliciter est votum castitatis, quale in Ecclesia fieri consuevit. Ideo enim dixit Hieronymus: voventibus virginitatem, non solum nubere , sed etiam velle nubere damnabile est, ut ex illo refertur, 17, quaest. 1.

15. Ultimo hic disputari posset, utrum votum castitatis conditionatum, etiam post conditionem impletam, sit reservatum ; sed hanc et similes alias quaestiones, et dubia, quae similem habent difficultatem in aliis votis reservatis, generatim tractavimus praecedenti tomo, lib. 6, cap. 22, usque ad 26, ubi varia exempla in specie adduximus.