Caput 1

CAPUT I. UTRUM STATUS RELIGIOSUS SIT STATUS PERFECTIONIS ACQUIRENDA, SEU AN HAE DUAE VOCES EAMDEM REM SIGNIFIGENT, UBI FINES ET MEDIA HUJUS STATUS DECLARANTUR.

1. Status religiosus stricte acceptus tria cota requirit, non ita late sumptus. — Principio supponendum est, juxta communem Ecclesiae usum, statum religiosum, quasi per an- tonomasiam, et stricta significatione , appellari perfectum monachorum seu regularium statum, qui se Deo totaliter consecrant et tradunt, tria vota de tribus principalibus consiliis, paupertatis, castitatis et obedientiae, emittendo. Nihilominus tamen latiori seu generaliori quodam significato, status religionis sub se comprehendit alios vivendi modos, in quibus homines voluntarie se cfferunt divino cultui et obsequio, ad aliquam consiliorum observationem se obligando. Et sic comprehendit non tantum proprios et completos religiosos, sed etiam continentes, qui per solum votum castitatis se Deo specialiter obligant ; vel quoscumque alios, qui non integre, sed ex parte vota religiosorum emittunt. Sic enim juris cauonici interpretes in Rubr. de Regul. docent, nomen vaeligiosi vel regularis, stricte sumptum, significare eum, qui tria substantialia vota in religione approbata professus est , late vero comprehendere omnes , qui per aliquod votum et specialem vivendi modum Dei servitio consecrantur. Et hoc modo Ilieronymus, c. Duo sunt, 12, q. 1, duo gerera Christianorum distinguens , in priori ponit clericos, et Deo devotos ; in posteriori communem laicorum populum ; unde sub priori membro videtur non solum comprehendere propriissimos religiosos, sed omnes etiam illos , qui quolibet speciali vinculo Dei obsequio consecrantur ; et consequenter illud prius membrum videtur in duo subdistinguere. Ut quidam dicantur divino obsequio per ordinationem ecclesiasticam consecrati, scilicet, clerici, qui non tam ad propriam perfectionem, quam ad sacrum ministerium dedicantur; alii vero dicantur divino obsequio per propriam devotionem addicti, ac subinde Deo devoti, utpote per aliquam promissionem ilh oblati et obligati. Et hi sub ampla significatione nominis religiosi comprehenduntur. Et simili modo dici potest status religiosus late sumptus abstrahere a completo vel incompleto statu religionis. .

2. Status perfectionis acqurendae et status religionis idem sunt. — In hac ergo significatione, dicimus statum perfectionis acquirendae et statum religionis eumdem esse. Quod ita declaratur, quia in fine et mediis conveniunt, solisque nominibus differunt, quae a diversis respectibus ejusdem status desumpta sunt. Finis enim intrinsecus et omnino proximus status perfectionis, est ipsa perfectio charitatis hujus vitae, per observationem non praeceptorum tantum , sed etiam consiliorum obtinenda ; extrinsecus vero finis est perfectio charitatis patriae. Eosdem autem fines respicit status religiosus, ut docet D. Thomas, q. 186, art. 1, ad 3 et 4, et ex dictis in superioribus capitibus manifestum est. Nam, cum Christus dixit adolescenti : Vade, et cende, etc., Matth. 19, statum religiosum promulgare incepit, ut Patres docent, et infra videbimus; et tamen tinem ejus designat, dicens : Si vis perfectus e55e, eic.; ergo propria charitatis perfectio est finis intrinsecus status religiosi. In hoc ergo convenit , vel potius idem est cum statu perfectionis. Et ita docuit Moyses Abbas, apud Cassian., collat. 1, cap. 4 et 5; Basil., serm. 1 et 2, de Institutionibus Monach., qui habentur ante regulas fusius disputat. ; Chrysost., lib. 3contra Vituper. vitae Monast. ; Augustin., epist. 89, q. 4, et alii passim ; sub perfectione autem charitatis non solius Dei, sed etiam proximi amorem comprehendimus, juxta dicta in superiori libro, cap. 4. Et ideo non repugnat statui religioso, imo est illi maxime consentaneum, non tantum ad Dei cultum, sed etiam ad proximi salutem , et ad opera misericordiae exercenda ordinari, ut constat ex plurium religionum institutis, praesertim vero Societatis nostrae, de qua in Bullis Pontificiis Pauli HII et Julii III dicitur, ad hunc potissimum finem institutam , ut salutem animarum intendat. Nec hic finis ab scopo propriae perfectionis est alienus, quia procurando aliorum salutem , maxime perficitur qui tali muneri incumbit; nam per illud divinam gloriam potissimum quaerere debet , ita ut ipsa misericordia erga proximum via sit ad majorem unionem cum Deo, ut in praedictis Bullis dicitur. Deinde huic fini vitae praesentis respondet cum proportione finis remotus perfectionis charitatis patriae, nam, licet illa per- fectio absolute sumpta, sit finis totius vitae christianae, tamen cum peculiari excellentia et augmento per statum religiosum intenditur. Et hanc gloriae abundantiam significavit Dominus, Matth. 19, dicens: Fade, et vende omnia, etc., et habebis thesaurum in calis. Ubl Chrysost., hom. 64: Urt alliciatur , inguit, ingentem eà futuram mercedem ostendit. Et ad ilam magis declarandam adjecit Christus promissionem illam : Cum sederit Filius hominis in sede majestatis suee , sedebitis et vos, etc. Nam, licet haec dignitas ad gloriam accidentalem pertineat, induit nihilominus singularem excellentiam gloriae, et unionis cum Deo per charitatem ; ceuseturque illa promissio facta omnibus, qui voluntariam paupertatem profitentur, ut Augustinus, Beda et alii Patres exponunt. Hujusmodi autem sunt omnes religiosi; et e converso omnes, qui statum paupertatis voluntaria assumunt, aliquem gradum status religiosi participant.

3. Finis ullimus status religiosi est etiam Dei cultus et gloria. — Denique finis ultimus, etiam suo modo peculiaris et proprius religiosi status, est peculiaris Dei cultus et gloria. Nam, licet hic etiam esse debeat finis omnium fidelium, proprio ac speciali modo ad Dei cultum perfectius exercendum, et ad vitam et actiones ad divinam gloriam ordinandas status religionis instituitur. Unde Chrysostomus, in libro de Comparatione regis et monachi, religiosum vocat eum , qui £otam vitam suam Dei cullui mancipavit, et se totum Deo dedit ; et pro pietate ac Dei cultu cum daemonibus bellum gerit. Et Basil., in d. Reg. 7, ex fusius disputatis in fine , religiosum institutum , ait, propositum finem habere gloriam Dei. Et in regul. brevior., in 157, ait, propriam religiosi affectionem seu intentionem esse debere, vehementem cupiditatem placendi Deo, eamque insatiabilem, stabilem et constantem. Omnibus ergo modis idem est finis status perfectionis acquirendae, et religiosi.

4. Consiliorum obsercantia est medium ad perfectionem religiosam. — Atque eodem modo de mediis ad hunc finem obtinendum judicandum est; nam eadem sunt statui perfectionis acquirendae, et statui religionis accommodata ; onania enim illa ultra praeceptorum observantiam sub consiliorum professione comprehenduntur, quia nulla possunt esse alia ad perfectionem charitatis obtinendam magis accommodata ; ut in praeced. libro, cap. 10 et 11 ostendimus. Ergo cum eadem charitatis perfectio sit finis religiosi status, per consiliorum observantiam procuranda est. Atque ita docuit D. Thom., d. q. 185, a. 2 et seq., ubi ex eo colligit necessitatem servandi consilia in statu religionis, quod ille est quedam disciplina vel exercitium ad perfectionem perveniendi. Atque hinc etiam colligit non pertinere ad religiosum statum, ut quiiibet religiosus ad omnia consilia teneatur, quia diversis exercitiis potest perfectio acquiri, sicut diversis medicinis acquiritur sanitas. Qui autem operatur propter aliquem finem, non applicat omnia media possibilia, sed quae prudenter eligit, ut magis proportionata. Quam regulam nos supra de statu perfectionis acquirendae statuimus, et ita convenientia, vel potius identitas utriusque status magis cernitur.

5. Sunt quedam consilia ad essentium status religiosi pertinentia. — Declarari autem hoc amplius potest in praesenti, utendo distinctione ibi data de consiliis, in ea quae sunt veluti universalia instrumenta acquirendae perfectionis, quae etiam consilia substantialia religionis, et per antonomasiam, consilia evangelica, vel consilia simpliciter vocari solent; et ea quae sunt particularia, et in omni materia virtutis locum habent. De prioribus absolute dicendum est, omnia illa consilia necessaria esse ad perfectionem status religiosi, quia sunt substantia ejus, ut capite sequenti ostendemus. De caeteris vero, cum non pertineant ad perfectionem essentialem, dicendum est non omnia requiri ad perfectionem uniuscujusque status religiosi; tum quia non omne, quod est utile, est necessarium, cum aliud aeeque utile sufficere possit; tum etiam quia non omne, quod secundum se spectatum videtur melius vel utilius, est unicuique statui religioso proportionatum ; et ideo non omnia talia consilia in omnibus et singulis statibus religiosis requiruntur, ut perfecti sint; tum praeterea quia nimia coacervatio consiliorum esse posset impedimento perfectioni acquirendae; imo saepe esset impossibilis, quia multa sunt consilia, quae simul observari aut exerceri non possunt. Tum denique quia non omnes status religiosi, qui substantialiter et essentialiter perfecti sunt, absolute et simpliciter aeque perfecti sunt, ut est constans apud omnes, et infra tractando de religionibus in particulari ostendemus. Haec autem inaequalitas provenit ex varietate in horum consiliorum observatione. Ergo non solum non est opus ut unaquaeque religio omnia consilia complectatur, verum etiam necessarium est ut omnis religio optima ex his consiliis eligat et profi- teatur. Imo in ipsismet substantialibus consiliis potest varietas, et major et minor observantia inveniri, et cum absoluta perfecuone essentiali status religiosi consistere, ut infra videbimus. Denique hinc a conirario optime argumentatur D. Thom., Opusc. 19, c. 2, quia si oporteret unumquemque statum religiosum omnia consilia amplecti, sequeretur confusio religionum ; non haberent enim in quo distinguerentur, si omnes omnia consilia observarent, quia non nisi in variis observantiis, quae sub haec consilia cadunt, distingui possunt.

6. Sine aliquibus consiliis non pctest consistere religio , quemadmodum nec substantia sine omnibus accidentibus. — At vero, iicet non omnia talia consilia particularia sint in omni statu religioso necessaria, nihilominus sine illis omnibus, nulla potest religio consistere. Nam, sicut substantia creata non potest sine omnibus accidentibus consistere, etiamsi nulla substantia omnia postulet accidentia, nec illa simul recipere possit, ita etiam religiosus status non potest in sola substantia sine omnibus accidentibus consistere. Et ratio est, tum quia haec particularia consilia ad. observationem principalium consiliorum moraliter necessaria sunt, ut abstinentia, modestia, clausura ad castitatem, et sic de caeteris. Tum etiam quia sunt proportionata media ad perfectionem singularum virtutum, sine quibus perfectio charitatis obtineri non potest. In quo tandem observandum est, quod, licet finis communis omni statui religioso sit perfectio charitatis, nihilominus unusquisque status religiosus habet suum peculiarem finem et scopum, in quo et per quem illam perfectionem charitatis acquirere intendit , ut contemplando, aut salutem proximi procurando, vel utrumque exercendo, vel alia opera religionis aut misericordiae praestando. Juxta hos ergo particulares fines, unusquisque religiosus status indiget aliquorum particularium consiliorum observatione suo fini proportionata. Nam tria principalia consilia ad omnia sunt utilia, imo necessaria ad statum religiosum simpliciter perfectum ; non tamen sufficiunt ad peculiares fines singulorum statuum. Particularia autem consilia, quamvis non omnia sint necessaria ad illum communem finem, aliqua necessaria sunt ad particulares fines cum perfectione quaerendos, alia vero ad alios; et ideo, licet non omnia consilia singulis religiosis statibus, neque eadem omnibus conveniant, nihilominus unicuique aliqua suo fini proportionata necessaria sunt.

7. Dubium. — Sed quaeret aliquis an e contrario aliqua consilia particularia repugnent religioso statui generatim sumpto. Et videtur dicenaum posse aliqua consilia repugnare tali statui. praesertim perfecto in suo genere ; vcl propter defectum et imperfectionem, vel propier excessum et nimiam perfectionem. Prior pars aeclaratur in quibusdam actibus virtutum, qui supponunt statum imperfectum, et statui religioso repugnantem. Ex qua suppositione tale opus esse potest sub consilio respectu talis personae, non vero respectu religiost. Sicut enim Theologi distinguunt perfectionem simpliciter a perfectione secundum quid, uia illa est melior in quolibet, haec vero mnime, quia imperfectionem aliquam supponit, ita inter consilia distinguere possumus quaedam quae absoiute sunt de meliori bono, ut virginitas ; alia vero quae tantum ex suppositione status imperfecti in illo sunt meliora ,ut in muliere conjugata aliquis decens ornatus, qui marito placeat, potest esse in con:ilio, qui tamen virginitatem profitenti repugnet. Consilium etiam faciendi copiosas eleemosynas in divitem optime cadit, non vero imnreligiosum, quia consilium illud supponit imperfectum statum habendi dominium divitiarum.

8. cxemplum alterius partis sumi potest ex D. Thom., d. q. 186, art. 2, ubi duo consiliorum genera distinguere videtur: quaedam, quae supponunt perfectionem charitatis, et ad illam consequuntur, ut maledicenti benedicere apsaue necessitate: JVam illud, ait, ee superabundantia charitatis provenit ; alia vero sunt. auae sunt media et instrumenta perfection :acquirendae. Et de his posterioribus videtur clarum per se non repugnare religioso statur, ut sic, quamvis non omnia singulis statibus conveniant, ut dictum est. De pricribus autem sequi videtur repugnare statui acquirenaae perfectionis, quia repugnat esse medium ad acquirendam perfectionem, quod ilam e abundantiam ejus supponit. Possumusque exemplum adhibere in statu Episcopi; nam arqua erunt consilia illi statui accommodata, quae religioso statui repugnabunt, ut habere liberam administrationem, vel (ut aliqui volunt ) etiam dominium temporalium bonorum, et si quid aliud est hujusmodi.

9. Nullum est cousilium quod statui religioso generatim sumpto repugnet. — Eleemosyna potest fieri a religioso. — Hic dicendi modus probabilis est, et recte explicatus mihi non displicet ; nihilominus tamen, absolute de consiliis loquendo, nullum esse videtur quod statui religioso in sua generalitate sumpto repugnet. Quia, per se loquendo, religiosus in omni materia virtutis quoscumque actus perfectionis exercere potest, et de illis pracipue dantur consilia, quae simphlrciter et absolute hoc nomen merentur. tuod dico propter actiones illas, quae solum in casu, vel ex suppositione alicujus occasionis, vel imperfectionis consuluntur, ut est in exemplo iilo de ornatu mulieris conjugatae. Nam , licet formaliter sumptum ( ut sic dicam ) ab statu virginitatis sit alienum , nihilominus cum proportione sumptum eminentius in profitentibus virginitatem locum habet, quia ornari debent modo suo statui accommodato, ita ut sponso suo Christo maxime placeant. Dixi autem , per se loguendo , quia ex defectu materiae interdum non poterit religiosus aliquorum consiliorum opera exequi; ut est in illo exemplo de copiosa eleemosyna, vel de operibus liberalitatis aut magnificentiae, quae divitibus possunt de consilio convenire. Et nihilominus religiosus non est omnino incapax talium operum, quia sine dominio divitiarum possunt exerceri ab habente liberam administrationem talium bonorum, ut, verbi gratia, ab Episcopo religioso, et suo modo a Praelato religionis intra suam spheram, et a privato religioso, de licentia Praelati. Et praeterea in affectu potest et debet religiosus esse paratus ad hujusmodi opera, quantum sibi fuerint possibilia; et hoc satis est ut sit talium consiliorum capax. Et hic modus potest facile omnibus consiliis prioris generis accommodari.

10. De aliis vero consiliis, quae perfectionem charitatis supponere videntur, dicendum est non rejici ab statu religioso simpliciter, seu quoad omnia ; sed dicuntur non requiri in illo tanquam spectantia ad media perfectionis acquirendae, sed potius tanquam fructus perfectionis acquisitae, qui fructus ad perfectionem etiam augendam conferunt ; tamen, quia gradum aliquem perfectionis et abundantiam charitatis supponunt, ideo inter media perfectionis acquirendae non numerantur. Unde idem D. Thomas, in loco allegato dixit, quod, licet religiosus non teneatur ad implendum haec consilia, quae ad perfectionem charitatis consequuntur, tenetur saltem ad ea implenda tendere, utique ad perfectionem tendendo, ut in exemplo posito de benedicendo maledicenti se, clarum est ad religiosum statum maxime pertinere, nam praecipue consulitur perfectionem profitentibus, et a perfectis servari debet. Unde Paulus, 1 Corint. 4: Maledicimnr et benedicivus. Status autem religionis licet sit perfectionis acquirendae, tamen (ut in superiori libro diximus) hic status licet ad perfectionem acquirendam tendat, non excludit perfectionem acquisitam vel exercitium ejus; imo in illo statu sunt gradus incipientium, proficientium et perfectorum ; et ideo haec etiam consilia ad religiosos pertinent ; ad incipientes in desiderio, ad perfectos vero etiam in opere tanto meliori, quanto profectus in perfectione major fuerit.

11. De consiliis autem quae statum Episcopi supponere videntur, dicendum est imprimis non repugnare statui religioso, nam ab Episcopo religioso impleri possunt ; unde si a religioso non Episcopo non possunt executioni mandari, non est quia repugnent ejus statui, sed quia deest materia, vel quia non sunt de operibus tali statui perfectionis accommodatis. Vix autem (ut opinor) talia consilia invenientur, quae non possint modo religioni accommodato intra eumdem statum impleri. Addo etiam statum religiosum perfecte observatum ita disponere affectum hominis, ut eum facile et paratum reddat-ad hujusmodi consilia op si occasic tulerit.

12. Unde dicatur status religiosus.— helinUns ergo ex dictis, statum religionis, et statum perfectionis acquirendae solis nominibus differre, si cum proportione comparentur. Nam idem status dicitur perfectionis ex proximo fine intrinseco ad quem tendit, ut ex natura et conditione illius status in superioribus explicata, et ex nomine ipso manifestum est. Idem vero status vocatur religiosus ex habitudine ad finem ultimum ac principalem in quem tendit, qui est Deus ipse, cujus cultus in tali statu principaliter intenditur; cuique homines specialiter et omnino in eo consecrantur, et inde per antonomasiam religiosi dicuntur. Unle Dionysius, cap. 6 Eccles. Hierarch., ait, religiosos vocatos esse therapeutas, id est, cullores, a sincero Dei famulatu atque cultu. Idemque advertit D. Thomas, d. q. 186, art. 1, et d. Opusz. 19, in principio. Et latius notavimus in lib. 1 de Relig., cap. 1 et 2. Cur autem dixerimus hos status esse eosdem, si cum proportione comparentur, ex dicendis in capite sequenti constabit.