Caput 1

CAPUT I. UTRUM AD INGRESSUM RELIGIONIS REQUIRATUR EX PARTE INGREDIENTIS ALIQUA DETERMINATA AETAS.

1. Referuntur varii errores haereticorum. — Tractari potest haec quaestio, vel praecise stando in jure naturali ac divino, vel in jure positivo et canonico. Priori modo dixerunt aliqui, non licere, vel saltem non expedire aliquem ingredi religionem , nisi matura aetate, et ideo pueros non esse ad religionem admittendos ; ita refert D. Thomas, opusc. 17, c. 11, ubi specialiter refert aliquos dixisse illicitum esse pueros ante annos pubertatis ad religionem admittere; Lutherus vero, ut Bellarminus refert, lib. 2 de Monachis, c. 39, dixit homines non esse aptos ad religionem, nisi post septuagesimum vel octogesimum aetaiis annum ; et similiter posteriores omnes haeretici reprehendunt communem Ecclesiae consuetudinem admittendi pueros ad religionem, dicuntque contrariam antiquissimae Ecclesiae consuetudini, in qua vidua non nisi sexagenaria ad profitendum statum continentiae admittebatur, ut intelligi potest ex Gregorio, lib. 3, epist. 11, ubi vetat viduam vel alium ante sexagesimum aetatis annum , et prius in Concilio Romano, sub Sylvestro, can. 10, ve- titum fuerat, ne usque ad septuagesimum secundum amitteretur. Nec refert quod ibi non sit sermo de ingressu per solam habitus susceptionem, sed per voti emissionem et acceptationem, quia eo tempore haeec duo non distinguebantur, quod nobis constat. Et quamvis distiuguerentur , non est verisimile ultra aunum, vel duos, vel paucos annos inter utrumque ingressum postulatum fuisse. Ex quo etiam fit ut primus etiam ingressus non nisi in senili aetate fieret , propter quod absolute videtur dixisse Paulus, 4 ad Timoth. 5: Adolescentiores viduas deriia ; et infra : Volo Juniores nubere, et matres familias esse. Et in his ulümis verbis maxime fundant haeretici errorem suum; putant enim, quando homo est aptus ad generationem, nec sine periculo suo, nec sine iujuria et detrimento humanae speciei, posse perpetuam continentiam profiteri. Nam hinc optime sequitur non posse durante illa aetate assumere statum in quo fit talis professio, vel illum cum tali intentione per ingressum inchoare. Sed fundamentum hujus erroris inferius refutandum est. Alii vero auctores, quos D. Th. refert, solum in hoc videntur fundati , quod res tam ardua et perpetua non debet sine magno judicio inchoari, maxime cum semel inchoata per susceptionem habitus non possit sine magno dedecore et infamia omitti, propter quam vitandam solent multi in religione perseverare, etiamsi maxime illis displiceat , quod postea in magnum animarum detrimentum cedere solet.

2. Resolutio vera : in quacumque atate licet ingressus religionis, neque ullo jure prohibetur. — Nihilominus dicendum prime est, nullo jure prohibitum esse in quacumque eetate religionem ingredi, vel in ea admitti, si alioquin debitus ordo et modus servetur. Haec assertio est certissima. Ad quam expiicandam tres possumus aetates distinguere, scilicet, etatem adultam, post annos pubertatis ; vel aetatem etiam adultam infra annos pubertatis, quae dici solet doli capax, quatenus in ea est usus rationis ad peccandum mortaliter sufficiens , et consequenter etiam ad vovendum, juxta dicta in principio materiae de voto. Tertia aetas est infantiae, scilicet, ante rationis usum.

3. Non prohibetur religionis ingressus jure naturali. — De prima ergo aetate est evidens proposita veritas , stando in mero jure naturali, quia offerre se libere ad perpetuum Dei cultum , per se loquendo , in omni aetate licitum est; sed hoc fit suo modo, id est, inchoa- tive per illum ingressum; ergo ex natura rei nihil est quod illum prohibeat. Item, nullum est naturale principium ex quo colligi possit ad hunc specialem actum requiri determinatum tempus aetatis, nec est major ratio in uno quam in alio post capacitatem libertatis. Quapropter haec ratio non solum probat de prima, sed etiam de secunda aetate, nam stando in solo jure naturali, non est distinctio inter has aetates puhertatis, vel impuberem, sed jure humano prudenti arbitrio facta est secundum ea, quae frequentius accidunt ; neque enim omnes homines in eodem tempore aetatis ad eamdem perfectionem in discretione mentis, et usu rationis perveniunt. Unde et pro diversitate temporum et actionum solent termini harum aetatum variari, ut supra agentes de simplicibus votis filiorumfamilias tetigimus, et ex sequentibus magis constabit.

4. Neque jure naturali, aut divino positico. — Igitur ex vi solius juris na'uralis nulla est paescripta aetas, in qua non sit licita religiosi habitus voluntaria susceptio, sed ea tantum requiritur aetas, quae ad perfectam deliberationem sufficiat , non tam ut actio illa sit licita, quam ut humana sit. Et quoad hanc partem idem per se evidens est stando in jure divino positivo, quia nullam de hac re habemus legem a Christo latam, qua prohibeat hunc egregium actum a fidelibus fieri ante certam eetatem. Ubi enim est talis lex scripta in divinis litteris, aut qua traditione Pontificum, Conciliorum, aut Patrum ostendi potest? Quin potius, si ad verba et exempla Christi attendamus, intelligemus contrarium esse multo magis consentaneum intentioni ejus; nam indifferenter vocat omnes ad perfectionem, et sine ulla mora vult omnes sequi statim vocationem ejus, ut videre licet Matth. 19, et Luc. 18, et alia infra expendemus.

5. De jure autem ecclesiastico, existimare aliquis potest nunc esse ad hunc ingressum praescriptum decimum quintum aetatis annum a Concilio Tridentino, ante illud vero ob similem proportionem praefixum fuisse decimum tertium. Nam in d. Concilio, sess. 25, c. 15, de Regul., statuitur ut ante decimum sextum annum aetatis expletum nemo possit ad professionem admitti ; cap. vero 16, praecipit ut, finito tempore novitiatus, superiores, novitios quos habiles invenerint, ad profitendum admittant, aut e monasterio ejiciant (a qua generali lege statim excipit nostram religionem Societatis Jesu , quam nos etiam in hac parte hujus tractatus exceptam intelligi volumus, quoad ea quae praeter jus commune ibi specialia sunt, quae infra suo loco tractabuntur). Videtur ergo Concilium supponere, ingressum et receptionem ad habitum religionis, per quem novitiatus inchoatur, debere fieri decimo quinto anno aetatis jam expleto; nam si tinito anno probationis statim sine mora ex praecepto Concilii professio facienda est, et illa non est valida, nisi fiat post expletum decimum sextum aetatis annum , necesse est, ut receptio solum ante unum annum fiat, atque adeo post expletum decimum quintum annum eetatis.

6. Nec tandem jure ecclesiastico prohibetur. — Nihilominus etiam est certum neque ecclesiastico jure esse in hoc aliquam determinationem factam ; in quo nobiscum sentiunt Sancius, in Decal., lib. 4, c. 18, n. 32; Emmanuel Rod., tom. 3 Quaest. regular., q. 15, art. 2; et Miranda, in Manuali prael., tom. 1, q. 22. art. 3. Et de antiquo quidem jure est hoc manifestum ex toto titulo de Regul., ut in sequenti puncto in particulari expendemus. De Concilio autem Tridentino constat, quia cum c. 15 tempus professionis expresse defigat, de receptione ad habitum, neque ibi, neque alibi, quidquam simile statuit. Debuisset autem expresse id praecipere ac declarare, cum res esset gravis et praeter jus commune, et limitans aliquo modo naturalem libertatem. Nec conjeciura facta est alicujus momenti , tum quia c. 16 non sine causa dixit : Quos habiles invenerit ; qui autem decimum sextum annum setatis non explevit, licet per unum vel plures annos in religione vixerit, nondum invenitur habilis ad professionem, et ideo praeceptum illud non obligat ; tum etiam quia, licet aliquis per plures annos in religione fuerit, non censetur omnino explevisse annum probationis, donec decimum sextum aetatis annum impleat ; hoc enim sine dubio voluit consequenter Concilium.

7. Licitus est ingressus religionis habenti usum rationis, etium ante annos pubertatis. — Prima limitatio. — Igitur non solum post annos pubertatis, sed etiam ante illos, licitum est habenti usum rationis ingredi religionem, si velit. Duas vero limitationes hic adhibere necesse est, propter quas dixi supra: Si debito modo et ordine fiat. Prima est antiqua, eamque sigrificavit D. Thomas 2. 2, q. 189, art. 5, cum dixit pueros posse recipi in religione ante pubertatis annos cum voluntate parentum, quod negative interpreiandum censeo, id est, parentibus non contradicentibus, nam ibi D. Thomas hunc ingressum cum voto simplici eequiparat ; dicit autem ibi, in solutione a1 4, non peccare impuberem vovendo aliquid sine licentia parentis, quia semper intelligitur obligari quantum in se est, quia durante illa aetate semper potest parens filii votum irritare, si voluerit. Ita ergo non peccat filius impubes ingrediendo religionem sine licentia parentis, paratus eam relinquere si parens ipsum revocaverit intra illam aetatem , quia per hoc neque transgreditur aliquod praceptum paternum , neque injuriam aliquam parenti facit. Quod autem pater jus habeat revocandi filium pro illa aetate, constat ex potestate quam habet ad irritanda vota filiorum ; est enim eadem utriusque ratio, scilicet, quia voluntas fiiii pro ea aetate est imperfecta, ideoque in omnibus actionibus et obligationibus suis, ut firmae et stabiles sint, pendent a voluntate parentis, juxta canonicum jus. Quod eolligitur ex cap. 2, de Regul., dicente: $6 quis ante annos legitimos tonsus est, si parentes apsius infra anmwumn non reclamaverint, in clericatu permaneat ; ubi tonsum esse idem significat , quod ad religionis habitum recipi, ut glossa et interpretes exponunt, juxta modum loquendi antiquorum canonum, ut videre licet 20, q. 1, per totam, quem etiam D. Thomas usurpavit supra, ad 1. Unde cum postea dicitur, in clericatu, etc., late sumitur pro toto statu ecclesiastico, ut regulares personas comprehendit ; et eodem sensu exposuit ibi glossa, clericus factus, id est, monachus. Atque ita ex eo textu utrumque, quod diximus, colligitur, et filium pesse ingredi sine eonsensu parentis, dummodo non contradicat, et patrem habere jus revocandi illum, et utrumque etiam expresse habetur in Concilio Toletano X, cap. 6, et in Concilio Tribur., c. 24, et habetur in cap. 1 et 2, 20, q. 2, ubi pro viris decimus quartus annus, pro feminis vero duodecimus designatur; quod jus quantum ad hanc partem integrum manet, nam, licet quoad valorem professionis hoc jus antiquum mutatum sit a Concilio Tridentino, non vero quoad alios effectus, ut in simili supra diximus, tractando de irritatione votorum simplicium.

8. Intra annum pater potest revocare fium impuberem a religione, si non consensit tacita vel eapresse illius ingressu. — Est autem in illis textibus consideranda differentia quaedam, nam in c. 2 de Regul., et in c. 2, 20, q. 2, conceditur parentibus annus ad reclamandum, ita ut si post annum et diem non reclamaverint, jam non possint irritare fac- tum, ante elapsum autem illud tempus semper possunt. At vero in c.1, 20. q. 2, absolute conceditur parentibus, ut usque ad decimumquartum annum, et non ultra, habeant hanc facultatem ; hoc autem est valde diversum a priori : nam fieri potest ut ante elapsum annumfilius decimum quar:um annum impleat, et tunc jam non poterit revocari a patre; ete contrario fieri potest ut post expletum annum ingressus nondum puer attigerit decimumquintum aetatis annum, et tunc adhuc poterit revocari a patre. Respondeo priorem partem esse veram, si filius, postquam pervenit ad annos pubertatis, suum factum ratum habeat, et resistat parentum revocationi, quia tunc perinde est ac si denuo ingrederetur, et ideo hoc non repugnat prioribus juribus, quia loquuntur de anno juxta subjectam materiam, id est, qui locum habeat juxta aetatem impuberem.Unde aliud membrum falsum est, nam si pater per annum integrum taceat, non poterit amplius revocare filium, etiamsi adhuc impubes sit : quia interpretantur jura patrem sufficienter consensisse, et quasi obtulisse filium religioni, et ideo jam non posse illum revocare , ipso renuente. Neque hoc repugnat alteri decreto, tum quia ibidem dicitur patrem non posse revocare filium impuberem a religione, si ex illius consensu habitum suscepit; tum etiam quia ibi non dicitur affirmative ac simpliciter, ui pater possit revocare filium usque ad decimum quartum annum, sed negative, ut non possit amplius quam ad decimum quartum. Et hoc est simpliciter, et sine exceptione verum; illud vero prius non nisi cum illo addito, nisi antea ipsi consenserint, vel expresse, vel tacite, secundum jus. Quin potius in illo cap. 1, ad hunc interpretativum consensum non videtur annus nec tempus ullum concedi, quia nisi mox contradixerint, jus revocandi denegatur, et ideo glossa ibi laborat in explicanda illa particula mox; sed fortasse tunc illa erat institutio, quam vox illa in rigore prae se fert; nunc autem standum est posteriori juri. Dubitat autem glossa, in d. cap. 2, quomodo ille annus compnutandus sit, et a quo tempore. Dico tamen breviter, quod a tempore scientiae, et ita ut ex tunc computetur tempus anni, et seclusis impedimentis, tam in foro conscientiae, quam in externo, si sufficienter probetur. Ita docent communiter Doctores, Palud., in 4, distinct. 38, q. 4, art. 2, n. 25; D. Antonin., tit. 11, cap. 2, 86; Sylvest.,verb. Religio,? q. 11; et communiter Summistae.

9. Secunda limitatio. — Altera limitatio, quae ad puberes spectat, nova est ex ordinauone Cancilii Tridentini, sess. 25, c. 17, ubi sic ait : Sancta synodus statuit, atque decernit, ut si puella, que statum vregularem suscipere voluerit, major duodecim annis sit, non ante ewn suscipiat, nec pcstea ipsa vel alia professionem emittat, quam exploraverit Episcopus, etc. Ex quibus verbis imprimis constat, quod supra dicebam, posse religionis habitum suscipi ante decimum quintum, et ante duodecimum aetatis annum, atque adeo quoad hanc partem nullum esse a Concilio praefixum terminum aetatis. Constat denique quoad viros nullam omnino limitationem positam in hoc fuisse a Concilio, quia ibi tantum de feminis loquitur, et alibi nunquam de viris quidquam dixit ; unde illa est veluti exceptio, quae firmat regulam. Et eadem ratione constat Concilium nihil quoad hanc partem limitasse in feminis ante annum pubertatis,quia expresse dixit : S'i puella major duodecim annis sit; illam ergo diligentiam in minoribus noluit esse necessariam, ut recte etiam adnotarunt Michael Medin., de Sacrorum hominum continent., lib. 4, contr. 9,cap. 4; et Sanc., lib. 4, Decalog., cap. 18, num. 33. Et fortasse ratio fuit, quia ante illam aetatem non censetur regi propria voluntate, sed parentum, quorum juri noluit Concilium quidpiam derogare, cum de illis nec praesumi possit sinistra intentio contra bonum filii, nec timeri seductio aut deceptio, regulariter loquendo. Post pubertatem autem jam censetur puer vel puella gubernari proprio arbitrio, in his quae ad salutem animae spectant; et quia hoc arbitrium in tenera aetate facile potest vel seduci, vel induci, ideo voluit Concilium diligentiam illam ab Episcopo praemitti. Cur autem illud in feminis, et non in viris statuerit, ratio fuisse videtur, quia, regulariter loquendo, feminae, praecipue virgines, et quae nondum statum susceperunt, minorem habent libertatem, minoremque rerum experientiam, quam viri, et majorem subjectionem ad parentes vel tutores, et ideo facilius possunt ignorantia, aui timore, vel reverentia duci. Denique ponderandum est, Concilium ibi nullum addidisse verbum irritans factum, sed solum praecipere ut illa diligentia praemittatur; quapropter si omittatur, non ideo receptio erit nulla, aut insufficiens ad professionem postea suo tempore emittendam; non careret tamen culpa illa omissio, nam illa Concilii verba, statuit, ct decernit, vim praecepti suficienter declarant.

10. Ingressus religionis etiam licet ante usum vrationis, dummodo parentes positive consentiant in filii ingressu. — Superest dicendum de tertia aetate infantiae ante usum rationis, in qua non habet locum bonitas vel malitia ex parte ipsius pueri, si religioso habitu induatur. Solum ergo esse potest ex parte recipientium, vel ex parte offerentium puerum ad religionem ; et in his etiam certa est assertio posita, scilicet, religioni, seu praelatis ejus illicitum non esse hos pueros ad religiosum habitum admittere, si a parentibus offerantur; hac enim conditio necessaria est ut licite possit fieri receptio ex parte religionis, ut omnia jura supponunt, cap. 1.20, q.2, et ibidem, cap. 4: Oportet (dicitur) iufantes eum coluntate e consensu parentum, imo ab ipsis parentibus oblatos sub plurimorum testimonium suscipi. Quae verba licet ibi citentur ex quadam Synodo, sunt Basilii, in Reg. fus. disp., cap. 15, et ideo non habent vim legis positivae, nec verbum illud oportet, necessitatem in rigore significat ; tamen, juxta subjectam materiam, revera significat necessitatem ut actus recte fiat. Ratio est, quia infans parentis voluntate regitur, et hoc est intrinsecum et naturale jus parentis ; ergo injuria illi fit, si absque suo consensu a religione recipiatur, vel potius surripiatur. Confirmatur, nam hujusmodi filius infidelis non potest juste baptizari sine consensu parentis; ergo nec filius fidelis potest subtrahi a cura parentum, ut in religione recipiatur, sine ipsorum consensu.

11. Dices: videtur sufficere ut parens non contradicat, nam etiam filius impubcs habens usum rationis est sub cura parentis, ita ut contra ejus voluntatem non possit de se disponere, et nihilominus recipi potest in religione sine licentia parentis, dummodo non contradixerit ; ergo idem dici poterit de eodem filio, etiam ante usum rationis. Respondeo negando consequentiam, quia nullus potest recipi in religione sine consensu ejus, vel alterius, qui tanquam ejus reputetur ; ille autem, qui jam pervenit ad usum rationis, potest jam praestare suum consensum, etlicite illum praestat sine licentia parentis cum praeparatione ad obediendum illi, si contradixerit, et ideo licite etiam recipi potest, quia tunc nec ipsi filio, nec parenti fit injuria. Ante usum vero rationis non habet filius propriam voluntatem qua consentiat , sed solius parentis ; et ideo tam illi fieret injuria, si absque ullo consensu reciperetur, quam parenti, quia privaretur re omnino sua, et a sola sua voluntate dependendo, suo non requisito consensu. Addosemper praesumi dominium rationabiliter involuntarium, quando privatur re sua sine suo consensu, et absque superioris petestate, et ideo respectu infantis semper parentem prasumi positive involuntarium, non vero respectu filii, qui jam potest suo arbitrio uti, cum ille jam possit per se consentire.

12. Parentes licite poss unt offerre religioni ftlios educandos, ut postea perseverent.—Quod autem hoc liceat, supposito parentis consensu,ex juribus statim citandis certissimum est. Nam, si patri licet offerre religioni filium infantem, antequam ratione uti valeat. cur non licebit religioni illum acceptare? Neque enim parenti facit injuriam, cum ipse consentiat, uec filio, cum voluntatem non habeat per quam repugnare possit, et alioquin beneficium tale sit, ut ad maximum ejus bonum ordinetur. Et ob easdem causas non fit injuria religioni, cum et ipsa consentiat, et ad illius augmentum, et ad majus Dei obsequium totum id ordinetur. Solum superest ut probemus, parentibus licitum esse filios suos religioni offerre educandos, ita ut, quantum in ipsis est, in ea perpetuo perseverent. Hoc autem manifeste supponitur in decretis citatis, 20, quaest. 2, per totam, et ideo sumitur ex 20, q. 1, prasertim cap. 2, 3et 4, et in cap. Quamprimum, et cap. Zllud ; item ex cap. 2 de Regul., ubi cum Innocentio id docet Panorm., n. 6. Ratio autem est, quia parens habet jus et dominium in filium suum; ergo potest de illo disponere in omnem usum, qui injustitiam, vel aliam turpitudinem non contineat; ergo multo magis in eum usum qui ad majorem Dei cultum, et ad majus ipsius filii bonum ordinatur ; hujusmodi autem est haec oblatio per se, et ex vi objecti, quidquid sit de intentione offerentis, et aliis, quae sunt per accidens. Denique haec oblatio per se et natura sua mala non est, ut ostendit ratio facta ; neque est prohibita jure divino positivo, quia nullibi de jure constare potest ; nec ecclesiastico, nam hoc potius expresse approbat talem actum, ut citatum est.

13. Hoec oblatio operatur tria. — Interrogabit autem aliquis, quidnam operetur haec oblatio a parentibus facta filii alicui religioni. Quidam enim existimarunt per illam ita tradi religioni, ut non solum a patre revocari non possit, verum etiam nec ab ipso filio ad annos etiam pubertatis perveniente ; cui sententiae nonnulla antiqua decreta favere videntur. Nobis tamen falsa videtur et incredibilis, quia naturali rationi et divino juri multum repugnat; quia vero attingit materiam de professione religiosa, in proprio libro illam tractabimus. Communis ergo responsio est, oblationem hanc tria operari. Unum est, ut talis filiusfamilias licite possit a religione recipi ac retineri, et hoc est quod ad praesentem quaestionem praecipue spectat, quodque ex dictis sufficienter probatur. Secundum est, ut pater non possit amplius uti patria potestate ad revocandum ftilium, quia jam cessit juri suo, et quantum in se est, donationem filii religioni fecit, quam ipsa acceptavit. Tertium est, ut neque ipse filius sua voluntate egredi possit ante annos pubertatis, quia in illa aetate non tam sua, quam patris voluntate regendus est: pater autem voluntatem suam in religionem transtulit, et ideo sine religionis consensu exire non potest intra illam aetatem, quamvis ab ipsa religione possit expelli, etiam ante pubertatem, si ita sibi expedire censuerit, quia pro nullo tempore se obligavit ad retinendum illum, quod notandum est. Atque haec sumuntur ex citatis decretis. 20, q. 2, et cap. 2 de Regular.; et Innocent., Panorm., et aliis interpretibus ibi, qui ex eisdem juribus declarant, non solum expressam, sed etiam tacitam oblationem ad hoc sufficere, juxta superius dicta de impuberibus ratione utentibus. Existimo tamen tacitum parentis consensum per dissimulationem unius anni tunc non habere vim oblationis, quantum ad illum effectum, quando ipse expresse protestatur se nolle donare, aut cedere juri suo, sed tantum permittere ut pro tunc ibi filius permaneat, nam tunc contra voluntatem expresse declaratam non videtur habere locum praesumptio.

14. Alia vero hic superest difficultas, an haec oblatio licita sit et valida, si eo animo fiat, ut sit perpetua donatio irrevocabilis, etiam per voluntatem filii, cum ad adultam etatem pervenit. Sed quia hoc spectat ad materiam de professione, ideo melius tradetur in libro sequenti ; nunc enim solum agimus de ingressu seu receptione ad religionem, ex quibus perpetuum vinculum non nascitur, donec debito tempore et modo voluntaria professio fiat.