Caput 14

CAPUT XIV. DE PERFECTIONIBUS CONSILII OBEDIENTIAE EX PARTE VOLUNTATIS.

1. Meminit hujus conditionis S. Ignatius, et Bonaventura. — Circa secundum propositum in 2, de voluntate, B. P. Ignatius, in sua epistola de obedientia , ita exaggerat hujus conditionis necessitatem , ut dicat in numero quinto, iufirmam et valde imperfectam esse primam illumn obedientiee formam , qug manudata duntaxat opere exegquitur, nec civtutis uoanine dignam , utsi ad alterum gradum ascendat , qui voluntatem Superioris suam facia, et cumm ea ita concordet, ut aon solum in effectu executio appareat, ceruin etium in affectu consensio, sicque idem velit uterque, idem nolt. D. etiam Bonaventura, in Opusc. 8 Collationum, collat. 3, quaedam refert Augustini verba, quibus haec conditio , simul cum praecedenti, optime declaratur: Utobedientia, inquit, religiosi Deo sit acceptabilis, debel esse pronpta, sine dilatione ; devota, sinc dediguaLione ; voluntaria, sine contradictione ; simples, sine discussione ; perseverans, sine cessatione; ordinata, sine deviatione ; jucunda, sine turbaLione; strenua, sine pusillanimitate ; umiversalis, sinc esceplione. In quibus verbis tres dictae conditiones, capite praecedenti , numero secundo, positae, continentur; nam quod obcdientia sit sinc discussione. ad judicium spectat ; quod autem sit devota, voluntaria, jucunda, ad voluntatem pertinet ; reliqua perfectam executionem continent, quamvis Lon possint a voluntate separari.

2. Primum pronuntiatum aliqua voluntas est de substantia obedientig.—Est igitur advertendum primo, voluntatem aliquan necessariam esse ad substantiam obedientiae, aliquam vero ad perfectionem. Cum enim obedientia dicat moralem actum et humanum , ac de se studiosum , repugnat esse sinc voluntate , a qua omnis actus hominis proxime habet, quod moralis et humanus sit. Imo, cum duo possint in actu obedientise distingui, scilicet, et substantia ipsius actus, ut, verbi gratia, quod sit oratio, vel jejunium, et ordo ad voluntatem Superioris, scilicet, quod praeceptus sit, ad substantiam obedientiae non satis est quod talis actus a voluntate procedat quoad substantiam suam ; sed etiam quatenus substat Superioris voluntati. Si quis enim voluntarie oret, aut jejunet, ignorans , vel omnino non attendens illud esse a Superiore injunctum, non potest dici proprie obedire, licet materialiter faciat quod injunctum est. Sicut qui voluntarie audit Missam ex sua devotione , ignorans esse diem festum, proprie non implet praeceptum Ecclesie, licet illud non violet. Ratio autem est, quia non ex propria intentione et voluntate paret praecepto, sed casu contingit ut voluntas ejus cum praecepto concurrat , et ita faciat quod alias praeceptum erat; nam quantum erat ex dispositione operantis, non magis ferebatur ad observationem praecepti, quam ad non observationem ; necesse est ergo ut voluntas aliquo modo feratur in actum, quatenus cadit sub voluntatem Superioris , alias dici non poterit obedientia presse ac proprie etiam quoad executionem.

3. Notatio duplicis actus voluntatis pvo secundo pronuntiato.—sSecundum pronuntiatum . prior actus sufficit ne violetur obedientia ; posLeriur requiritur ad ejus speciem. —Est autem ulterius cbservandum, duobus modis posse voluntatem ferri in actum, quatenus a Superiore injunctum. Primo, ut in objectum materiale lantum , ita ut illud quatenus solum designet rem in quam fertur voluntas, secundum propriam rationem ejus, quae solet appellari a philosophis ratio formalis qua. Secundo, ui in proprium motivum , seu objectum formale propter quod voluntas fertur in talem actum, ita ut illud quatenus reduplicet rationem formalem sub qua objecti talis actus. Alter ergo ex his modis necessarius est ad moralem obedientiam, ut probat ratic paulo ante facta, et ex illis priecr sufficit ad satisfaciendum praecepto obedientiae , ita ut contra illud non peccetur. Posterior autem necessarius erit ad exercendum proprium et specificum actum virtutis obedientiae. Ita pronuntiat D. Thom. 2. 2. quaest. centesima quarta, articulo sc- cundo, ad 1, ibi: Si obedientia proprie accipiatur, secundum quod respicit per inteutionem formalem rationem praecepti, erit specialis virtus , et inobedientia peccatum speciale; secundum hoc enm ad obedientiam requiritur , quod vnpleat aliquis actum justilie, vel alterius virtutis , intendens implere praeceptum , et ad inobedientiam requiritur , quod actualiter contemnat speciale praeceptum. Si vero obedientia large accipiatur pro ewecutione cujuscumque , qguod potest cadere sub praeceptum, et inobedienLia pro omissione ejusdem ex quacumque intentione, sic obedientia erit generalis virtus, et inobedientia generale peccatum. Ratio autem prioris partis est, quia cum lex vel Superior aliquid praecipit , non injungit ut id fiat formaliter, quia praeceptum est, ita ut totum hoc sit materia praecepti , sed solum injungit talem actum ; ergo ad praeceptum implendum suflicit voluntarie illud facere, quamvis non fiat ex illo motivo. Ratio vero posterioris partis est, quia in omni virtute, ad eliciendum proprium et internum actum specificum ejus, necessarium est operari ex proprio motivo ejus , et ob ejus honestatem , juxta doctrinam Aristotelis, 2 Ethic., cap. 4, ubi ait tunc aliquem operari juste, quando operatur sciens, e eligens propter ipsa; ergo, ut quis operetur actum proprium et speciticum obedientia, necesse est ut velit ob ipsam, id est, propter formale motivum obedientiae ; sed hoc motivum est facere aliquid quia praeceptum est; ergo, etc.

4. Objectio contra primaun partem hujus secundi pronuntiati. — Principalis conseguenLia objectionis suadetur. — Objectio contra secundamn partem. — Sed objicitur contra priorem partem pronunciati, quia, ut religiosus committat specialem malitiam contra obedientiam, non est necesse ut ex speciali contemptu praecepti actum omittat, sed satis est quod voluntarie omittat ex quocumque motivo; ergo, e contrario, ut impleat obedientia: praeceptum , necesse est ut formaliter velit Superiori obedire ex motivo obedientiae. Antecedens declaratur ex differentia inter obligationem legis, et imperii Praelati religionis; nam lex obligat, constituendo actum in aliqua specie virtutis , juxta exigentiam materiae, verbi gratia, jejunii aut misericordiase, et ideo transgressor talis legis non committit formalem inobedientiam, secluso formali contemptu , sed intemperantiam, vel quid simile. Pracceptum autem Praelati religionis non ponit actum in peculiari specie virtutis (loquor cnim de praecepto , quod non ex propria jurisdictione, sed ex potestate dominativa provcnit, et ideo violatio ejus per sc non continet malitiam contra aliam virtutem, sed solum conira obedientiam , ex quocumque motivo fiat. Et de his posset verificari, quod in dicta solutione ad 1, D. Thomas ait, quedam sub obedientia seu sub praecepto cadere, quee ad nullam aliam virtutem pertinent ; circa quae verba laborat ibi Cajetanus. Et hinc probari potest prima consequentia, quia, quoties praeceptum ita ponit actum in specie alicujus virtutis , ut contra illam peccetur , quacumque ratione omittatur, non impletur illud praeceptum, nisi per proprium et formalem actum illius virtutis, ut praeceptum jejunii per actum temperantia, etc., quia sicut malum ex quocumque defectu, ita bonwm eax integra causa ; ergo, licet aliae leges impleantur per actus virtutum, in quibus actus praeceptos reponunt , praeceptum obedientiae relig:osae non impletur, nisi per formalem obedientiam . quia solum intra hanc virtutem constituit actum praeceptum. E contrario vero objici potest contra posteriorem ejusdem pronunciati partem , nam si illa vera esset, sequeretur religiosum nunquam posse exercere proprium et formalem actum obedientiae, nisi ubi intervenit proprium praeceptum Superioris ; consequens est falsum, et contra communem usum religionum, in quibus ordinarie inferiores ex obedientia moventur ad operandum , quamvis Superiores propria praecepta non imponant, sed simphcem voluntatem indicent.

5. Quid dicendum ad antecedens prioris objeclionis. — Ad priorem objectionem, dato antecedente negatur consequentia; oportet tamen antecedens convenienter explicari; nam, cum religiosus transgreditur praeceptum obedientiae (considerando illud, ut dixi, quatenus est praecise a potestate dominativa, seclusa jurisdictione), non peccat quidem, per se loquendo, contra specialem virtutem, ad quam ex parte materiae pertinet talis actus, ut, verbi gratia, contra temperantiam, si frangat jejunium, et quoad hoc est simpliciter verum illud antecedens et differentia assignata, ob rationem ibidem indicatam ; quia constituere actum in speciali materia virtutis est proprium potestatis jurisdictionis. Nihilominus tamen illa transgressio non est proprie contra specialem virtutem obedientiae, sed est contra votum obedientiae, in quo sensu concedimus illud antecedens; proprie autem et specifice est contra virtutem religionis, ita ut, sce cluso actuali contemptu praecepti, non sit formalis inobedientia, sed sacrilegium quoddam Sic enim habere proprium dicitur esse contra paupertatem, non quia sit contra aliquam specialem virtutem paupertatis, quia nulla est, sed quia est contra votum paupertatis, et ita peccatum illud proxime est contra religionem. Similis ergo est in praesenti ratio, quia Superior, cum praecipit, nihil aliud facit quam exigere a subdito debitum suae promissionis, quam Deo fecit per obedientiae votum, et ideo tunc non obedire, proxime est peccatum non implendi votum ; est ergo sacrilegium secundum propriam speciem, materialiter autem est inobedientia, tum ratione generali, quia omne peccatum est quaedam inobedientia, ut D. Thomas dixit, tum ratione speciali, quia ejus materia est quaedam inobedientia.

6. Quid ad consequentiam respondendum. — Ex quo facile constat, quomodo consequentia valida non sit, si consequens intelligatur de proprio motivo obedientiae, nam satis est velle obedire ad implendum promissum. Imo addo praeterea ad satisfaciendum obligationi voti obedientiae, non esse necessarium formaliter obedire ex motivo religionis, seu voti implendi. Nam, licet quis faciat quod promisit ex motivo extrinseco timoris, vel amoris, aut spe pramii, vel ex affectu ad propriam virtutem, ad quam secundum se pertinet actus praeceptus, scilicet temperantiae, etc., id satis est ad implendum votum obedientia ; quia per illud non promittimus obedire sub hoc vel illo motivo, sed simpliciter obedire; quod, servata proportione, idem est in quocumque voto. Addo denique, propositionem ibi assumptam, quando transgressio praecepti est contra aliguam virtutem, observationem talis praecepti non fieri nisi per actum illius virtutis, non esse veram de actu formali et proprio, elicito a tali virtute, sed solum de actu materiali et externo, qui ex genere suo pertineat ad talem virtutem. Ita enim praeceptum jejunii impletur per abstinentiam, quia ex genere suo pertinet ad temperantiam, etiamsi ab operante non fiat ex affectu ad temperantiam; imo neque cum honestate temperantiae ; potest enim lex humana impleri per actum ex se bonum, non bene factum; et idem in praesenti dicendum censeo de observatione voti obedientiae, quantum spectat ad rigorem praecepti, et ut non committatur culpa contra hoc votum ; sufficit enim voluntas implendi quod jubetur, etiamsi alioquin voluntas illa sit es quocumque imper- fecto motivo, vel etiam peccaminoso, quia res promissa solvitur, et id satis est ad votum, ut ex proprio tractatu de voto in communi constat.

7. Ad objectionem contra posteriorem parLen pronuntiati in num. 4. — Ad posteriorem objectionem distingui potest consequens ibi allatum, scilicet, non fieri a religioso formaleus actum obedientie, nisi uli intervenit proprium praeceptum Superioris ; nam potest hoc intelligi de actu obedientia, id est, voti obedientiae, vel de actu obedientiae, id est, specialis virtutis obedientiae. In priori sensu facile concedi potest sequela, quia ubi non intervenit obligatio voti, non potest habere illam peculiarem bonestatem, quae est in observatione voti. Quia haec duo correlativa sunt, et non potest unum sine alio poni. Dices : qui vovet ingredi religionem intra annum, si statim ingrediatur, facit actum voti, et implet illud, quamvis nondum obligaretur. Respondeo implere quidem votum quoad subsiantiam actus, quia quoad illam immediate obligabatur per tale votum, licet nondum obligaretur quoad circumstantiam temporis, quod homo in eo casu voluntarie anticipat. At vero in praesenti, votum obedientiae per se, et immediate ad nullum actum obligat, eiiam quoad substantiam ejus, sed solum mediante praecepto Superioris, quia solum obligat ad obediendum illi ; et ideo donec ponatur tale praeceptum, non habet locum usus talis voti. Neque hic habet locum anticipatio, per quam diei potest religiosus praevenire praeceptum, contentus sola voluntate Superioris, quia haec anticipatio non solum excludit temporis circumstantiam, ut in exemplo adducto, sed etiam excludit substantialem materiam voti, et ideo non admittit proprium actum voti in exercitio seu effectu, ut sic dicam; quamvis in affectu et praparatione animi in eo actu ostendatur voluntas promptissima ad observationem voti, si ejus materia poneretur.

8. Dices: cur non potest intelligi sub materia hujus voti non solum praeceptum, sed quamcumque voluntatem Superioris comprehendi, ita ut promissio non tantum sit de observando praecepto, sed etiam de exequenda voluntate Superioris, quocumque modo innotescat ? Respondeo primo, id constare ex communi usu, et institutione religionum, cui accommodatur intentio voventis. Secundo, quia illud involvit repugnantiam; nam contra praecepium distinguimus illam voluntatem Superioris, quae non induci: rigorosam obligatio- nem; si autem executio hujus voluntatis etiam esset sub yoto comprehensa , necessario induceret obligationem , quia applicaret sufficientem materiam voti; involvitur ergo repugnantia. Ratio autem a priori est, quia, licet obligatio ad obediendum fieret in voluntate voventis, illa tamen secundum se est solum conditionata , scilicet, si Superior voluerit; et ideo, quod talis obligatio transeat in absolutam, seu actu exerceatur, pendet ex voluntate Superioris; quamdiu ergo ipse non vult obligare, votum non potest obligare; quamdiu autem non praecipit, non vult obligare; ergo repugnat ut ex illa voluntate Superioris, qua praeceptum excludit, oriatur obligatio voti, quia non impletur ejus conditio; nec potuit subditus velle se obligare etiam cum sola illa voluntate ; alioquin vellet obligari , etiam quando Superior non vult eum obligare, quod repugnat ipsi voto obedientiae. Quocirca, si ponamus (hoc enim non repugnat) aliquem promittere Deo facere hoc vel illud, si alius voluerit , quamvis voluntas ejus non sit praecipiens, sed tantum consentiens aut desiderans, illud non esset votum obedientia, sed esset voium talis materiae, sub tali conditione; votum ergo obedientiae habet pro materia praeceptum alterius; et ideo quamdiu illud non imponitur, propric exerceri non potest, nisi tantum in affectu, et praeparatione animi, ut explicavi.

9. Quod si quis tandem objiciat, si hoc ita est, utilius esse religiosis, cum per proprium praeceptum imperantur, quia tunc operabuntur ex voto, quod est magis meritorium; respondetur primum id non expedire propter periculum lapsus; deinde illud meritum suppleri posse per voluntatem obedientis, tum propter magis liberam et spontaneam voluntatem, quae ostenditur praeveniendo praeceptum, tum propter intentionem, et praeparationem animi ad idem libentius exequendum, si adjungeretur praeceptum ; tum denique quia etiam hoc genus obedientiae potest fieri ex religione in cultum Dei; imo etiam ex intentione operantis referri potest ad observationem voti, atque ita ejus honestatem participare, quatenus in his etiam non praeceptis obedire vult, ut longissime distet a transgressione voti, et ad ejus perfectissimam observantiam assuescat.

10. Circa alterum sensum indicatum in au aero septimo , an requiratur praeceptum, vel sufficiat simplea voluntas ad obedientiam. — At vero, si sermc sit de actu formali et proprio virtutis specialis obedientiae, difficultas non parva est, an ad illum requiratup ex parte objecti proprium praeceptum Superioris, vel sufficiat simplex voluntas significans subdito quocumque modo. In qua Cajetanus 2.2 quaest. centesima quarta, articulo secundo, pro certo supponit, objectum obedientiae includere praeceptum aliquod, et inquirit an sit necessarium praeceptum obligans ad mortale, vel sufticiat generatim; et resolvit sufficere quodcumque praeceptum inducens obligationem sub quacumque culpa, etiam veniali. Quod recte probat, quia etiam materia minima est capax obedientiae et inobedientiae ; quia est capax praecepti generatim sumpti, ctiamsi praeceptum illius per se non obliget ad mortale. Quod autem aliquod praceptum necessarium sit, solum probat Cajetanus, quia obedientiee actus proprius est facere vel omittere aliquid, ut Superioris voluntatem sili notam impleat ; quasi supponens notificationem voluntatis Superioris semper habere vim praecepu obligantis, saltem sub veniali. Quod videtur etiam indicare D. Thomas ibi, in corpor., dum ait : Obedientia est specialis virtus, et cjus objectum est preceptum tacitum, vel expressun ; voluntas enim Superioris, quocumque anodo innotescat, est quoddam tacitum praeceptum. Et in solutione ad 2, idem repetit, scilicet, objectum obedientiae esse praeceptum Superioris expressum, vel interpretativum; quid autem per interpretativum intelligat, declarat, dicens, scilicet simplew verbum Preelati ejus indicans voluntatem, cui obedit promptus obediens , secundum illud ad |Titum 39 : Dicto obedire. Et potest confirmari haec sententia primo, ex eodem Cajetano, quia ubicumque potest versari obedientia formalis ex intentione operantis , potest intercedere inobedientia vel formalis ex contemptu, vel materialis ex quacumque voluntaria commissione vel omissione; quia opposita versantur circa idem; sed inobedientia non habet locum, nisi ubi intervenit praeceptum ; tum quia inobedientia dicit vitium, seu peccatum, quod sine praecepto intelligi non potest; tum etiam quia, si Superior nullum grave aut leve imponat, licet subditus non faciat ejus voluntatem, non peccabit venialiter, per se loquendo, et licet illam contemnat, non peccabit mortaliter ; uon est ergo inobediens. Confirmatur scecundo ex dictis, nam, secluso praecepto, non datur actus voti obedientia, id est, contentus sub illa promissione ; ergo nec dari potest actus formnalis virtutis obedientia. Patet consequentia, quia votum obedientiae, ut nomen cjus pra sc fert, habet pro materia virtutem obedientiae; ergo servant eamdem proportionem respectu praecepti Superioris.

11. Contra hanc vero sententiam obstat primo, quia voluntas Superioris indicata inferiori est sufficiens objectum formalis actus obedientiae; et illa non semper habet vim praecepti, sive taciti, sive expressi, nec per se ohligantis ad mortale aut ad veniale ; ergo. Explicatur minor, quia in ea videtur consistere difficultas. Nam ad praeceptum nec necessarium est, nec sufficit, ut Superior velit aliquid fieri a subdito ; non est quidem necessarium, quia Deus praecipit sine hac voluntate ; neque etiam sufficit, quia multa vult Deus fieri ab homine, quae non praecipit ; et inter homines id videtur manifestum ; nam interdum Superior desiderat, et petit a subdito ut aliquid faciat, non solum sine ullo praecepto, sed etiam directe explicando se nolle obligationem imponere : voluntas ergo necessaria ad praeceptum, sive expressum, sive tacitum, est voluntas obligandi subditum, praeter quam intelligi potest in Superiore voluntas ordinans, seu movens subditum ad hoc vel illud faciendum, nulla imposita obligationc ; significatio ergo hujus voluntatis non est praeceptum expressum vel tacitum. neque inducit obligationem sub mortali aut veniali peccato, quod erat in minori subsumptum. Quod autem haec voluntas Superioris sit sufficiens objectum formalis actus obedientia, patet, quia voluntas faciendi quod Superior ita vult fieri, praecise ex hoc motivo subjiciendi propriam voluntatem voluntati illius, etiamsi non intercedat obligatio praecepti, est honesta, habetque aliquam specialem rationem virtutis ex illo speciali motivo ; et non aliam, nisi obedientiae ; ergo.

12. Et confirmatur ex communi praxi religionum, in quibus regulae et statuta seepe non obligant ad ullam culpam mortalem aut vcnialem, ut in Societate declaratum est parte 6 Constitutionum, c. quinto. Et similiter simplex jussio Superioris non censetur obligationem ad culpam includere, nisi addat, i virtute obedientie, vel quid simile; et nihilominus in observatione talium regularum , constitutionum, aut jussionum, censetur exerceri obedientia, vel materialiter, si res ipsae simpliciter fiant, vel etiam formaliter, si ex praedicta intentione fiant, et transgressores illarum censentur inobedientes, saltem quoad carcntiam perfectionis obedientiae, quam sccun- dum suum statum profiteri debent ; ergo signum est objectum illud esse sufficiens, non tantum ad formalem actum, sed etiam ad perfectum actum obedientiae. Denique declaratur, quia si mihi revelaretur Deum efficaciter velle me aliquid facere, etiamsi nolit obligationem imponere, optimus actus obedientiae in me esset, velle id quod Deus vult a me fieri, solum quia ipse vult, quia respicio ejus voluntatem mihi superiorem, et tanquam regulam meae voluntatis, quod formalissime spectat ad obedientiam ; ergo idem cum proportione erit respectu voluntatis Praelati ; quia etiam illam respicio ut mihi superiorem, et ut regulam meae voluntatis tenentem locum divinae voluntatis. Atque hic posterior dicendi modus confirmari potest ex Chrysostomo, hom. 59 et 74 in Joannem, quatenus dicit obedientiam Christi non fuisse ad proprium praeceptum, sed ad simplicem voluntatem Patris, quam nomine mandati late sumpti intelligit significari, ut latius tractavi in primo tom. tertiae partis, disp. quadragesima tertia, sect. 1ei 3.

13. Conciliatio dictarum opinionum, que non satisfacit. — Possumus ergo hos duos dicendi modos ita conciliare, ut dicamus obedientiam, in omni rigore et proprietate sumptam, habere etiam pro objecto praeceptum rigorose etiam acceptum ; obedientiam autem latius sumptam non tantum praeceptum, sed etiam simplicem voluntatem Superioris respicere. Sed haec vocis distinctio rem non declarat ; quid enim comprehendit obedientia in ila latitudine sumpta ? actusne diversarum virtutum, an unius, quae specialis obedientia appellatur ? Si primum dicatur, oportet explicare cujusnam virtutis actus sit voluntas exequendi simplicem voluntatem Superioris propter conformitatem ad illam ; et in explicando hoc actu est tota hujus rei difficultas ; nam, si est actus elicitus a propria virtute obedientiae, propria obedientia erit; si ab alia, solo nomine dicetur obedientia, cum nec formaliter sit obedientia, ut supponitur ; nec materialiter, cum non sit executio alicujus praecepti, et praeterea explicandum superest quaenam illa virtus sit.

14. Judicium auctoris. —Dico ergo D. Thomae sententiam absolute veram esse: nimirum, veram ac formalem obedientiam habere pro objecto proprium praeceptum, sub proprio praecepto includendo illud etiam, quod ad veniale tantum obligat. Ratio est, quia obedientia respicit Superiorem ut Superior est,non ut est amicus, vel ut prudens ad consulendum, vel sub alia ratione simili; constituitur autem Superior in ratione Superioris per potestatem dominativam aut jurisdictionis ; nam, illa seclusa, homines aequales sunt ; ergo obedientia respicit Superiorem, ut utentem sua potestatc vel jurisdictione; si enim illa non utatur, non se gerit ut Superior, et ita non habet locum erga illum actualis obedientia. Dico actualis, quia respectu Superioris considerati quasi in actu primo, poterit dari actus obedientiae aptitudinalis, id est, propositum obediendi; qui actus etiam suo modo respicit praeceptum, quia respicit Superiorem, ut potentem praecipere. Quandiu autem Superior non utitur propria potestate, per quam in esse Superioris constituitur, nonse gerit ut Superior, et ideo nondum se habet respectu obedientiae in actu secupdo; ergo e contrario neque obedientia potest erga illum exercere proprium obedientiae actum, sed solam praedictam animi praeparationem per propositum obediendi, quando materia occurrit. Si autem Superior movet inferiorem utendo propria potestate Superioris, hoc ipso necessario illi imponit aliquam obligationem, et consequenter praeceptum.

15. Imnplens coluntatem simplicem Superioris non emercet obedientiam specialem. — Sed charitatem. — Vel Iumilitatem. — Quapropter cum Praelatus vult aliquid a subdito fieri, nolens illum obligare ullo modo ad culpam (ita ut ex consuetudine, vel ex statuto, hoc satis declaratum sit), tunc revera non vult neque movet ut Praelatus, neque ut dominium vel jurisdictionem habens, sed solum ut causa moralis, simul consulens, et impellens moraliter ad aliquid agendum, non per praeceptum, sed per judicium, et simplicem voluntatem ; ergo tunc subditus volens exequi opus, ex illo praeciso motivo quod Superior vult illud, non facit proprium actum specialis virtutis obedientiae, sed potius charitatis vel humilitatis ; charitatis quidem, si id faciat solum propter unionem cum suo capite ; et ita dicetur illa obedientia late, quia est motio ad alterius voluntatem ; non erit tamen obedientia, quae est specialis virtus, sed dici poterit obedientia charitatis ; de qua posset intelligi illud 1Petr. 1 : Animnas vestras castificantes in obedientia charitatis. Unde in exemplo supra adducto, in num. 12, confirmatione secunda, si quis agnosceret voluntatem Dei esse ut aliquid faciat, quamvis nolit illud praecipere, velle tunc conformari divinae voluntati non esset actus obedientiae specialis virtutis, sed actus charitatis erga Deum, sicut nunc velle opera consiliorum, ex hoc praecise titulo quod Deo magis placent, charitatis opus est, non obedientiae. Atque hoc modo explicat obedientiam Christi Chrysostomus, homil. 1 in epist. ad Philip., dum ait : Quandoguidem nos etiam amicis obedimus, neque id tamen nos minores facit. Humilitatis ctiam potest esse ille actus, si fiat intuitu subjectionis; nam, ut D. Thomas dixit, 2. 2, quaest. centesima sexagesima prima, artic. 5, humilitas facit hominem bene subjectum ordinationi, quaptum ad omnia. Et hunc etiam modum tribuit obedientiae Christi Chrysostomus supra, dicens : Nemo Deum ita honoravit ; quantum habuit celsitatis, tantundem lunilitatis subiit.

16. Modus unus adjungendi ibi rationem obedientie specialis.— Quamvis autem hoc ita sit, nihilominus duplici modo potest adjungi illi actui specifica et formalis ratio obedientiae. Primo, si fiat intuitu cujusdam perfectae dispositionis et praeparationis ad obediendum praeceptis, quando necesse fuerit, et tollendi omne periculum resistendi, vel contradicendi formali obedientiae, si occurreret. Neque haec intentio est solum excogitata aut extraordinaria, sed potius videtur communis in statu religioso. Ideo enim subditi parent ad nutum Superioris , non expectando proprium praeceptum, quia ibi respiciunt quamdam inchoationem, ut sic dicam, vel umbram praecepti, et ideo ob majorem sui voti observationem, etiam per praeventionem ita obediunt. Quod autem hoc sufficiat ut illa voluntas procedat aliquo modo ex speciali virtute obedientiae, probatur, quia omnis actus, qui fit intuitu honestatis alicujus virtutis, pertinet ad illam, vel elicitive, si illud sit motivum proximum, vel imperative, si sit finis remotus; hic autem actus, eo ipso quod fit in ordine ad majorem perfectionem obedientiae in observatione praeceptorum, saltem in proxima praeparatione aut dispositione fit intuitu honestatis propriae specialis obedientiae : ergo. Sicut qui vellet laborare, et laborando aliquid lucrari, ut esset aptus ad faciendam eleemosynam, interius exerceret verum et formalem actum misericordiae, et ille labor, si a tali voluntate immediate imperaretur, vere dici posset misericordiae actus; ita ergo dici potest in praesenti, proportione servata.

17. Modus alter. — Hic tamen modus non ad votum , sed ad naturale preceptum spectat. — Deinde etiam considerari potest , quamvis Superior, dum aliquid simpliciter mandat, ut nolit sua propria potestate jurisdictionis , vel etiam dominativa, quatenus voto contirmata est, uti ( sic enim hactenus locuti sumus), nihilominus non posse se exuere auctoritate Superioris, et capiüs; sicut Deus, quando vult aliquid a me fieri, non utendo potestate praecipiendi, non potest suam dignitatem et majestatem ab illa voluntate separare, quae veluti ex natura rei obligat hominem alio titulo, ut velit suam voluntatem divinae sibi efficaciter propositae conformare. Ita ergo voluntas Superioris, qui vicem Dei gerit, et caput est hujus corporis, scilicet religionis, necessario habet adjunctam peculiarem quamdam dignitatem et excellentiam ex circumstantia talis personae, ratione cujus habet etiam specialem vim movendi moraliter, majorem, et alterius rationis, quam habeat voluntas alterius amici ; quod cerni etiam potest in voluntate parentis erga filium, et in voluntate domini erga servum, etiam sine intentione rigorose praecipiendi, et obligandi in conscientia. Ex hoc autem videtur ulterius sequi in religioso obligatio quaedam naturalis conformandi voluntatem suam cum voluntate sui capitis et Superioris, quia naturalis ratio postulat ut inter has voluntates sit conformitas et subordinatio. Exemplum accommodatum videri potest in regulis religionis, quae, licet ex intentione legislatoris non ponantur ut praecepta obligantia etiam ad veniale, nihilominus, eo ipso quod in hoc corpore politico ponuntur ut regula operationum, ex natura rei obligant aliquo modo, saltem sub veniali, ad sui observationem, quia turpis est pars que sine causa discordat a toto. Similis ergo obligatio nascitur ex quacumque simpliei ordinatione Superioris. Atque haec obligatio sufficit ut ibi inveniatur objectum proprium obedientiae , ut est specialis virtus; quia jam ibi vel tacite, vel expresse, vel directe, vel indirecte intervenit aliqua ratio praecepti. Quia vero illud praeceptum magis est naturale quam hominis, etiamsi supponat aliquam voluntatem hominis, ideo, licet ille actus seu voluntas parendi possit esse ex propria virtute obedientiae, non tamen ex voto obedientiae; latius enim patet materia virtutis quam voti; non enim vovet homo servare omnia praecepia naturalia vel positiva, divina vel humana, sed solum obedire praeceptis talium Praelatorum, et ideo plures actus, praesertiin internos, potest elicere propria virtus obedientiae, quam sint per votum promissi. Et per haec, ut exis- timo, rationibus utrinque factis satisfactum est.

18. Prima perfectio de consilio in obediendo. —Ex his autem intelligi potest ulterius, quae et qualis voluntas ad perfectionem obedientiae pertinere dicatur. Cum enim ad obedientiae substantiam sufficiat voluntas exequendi id quod pracipitur, omnis affectus, qui ultra hanc voluntatem adhibetur, et confert ut opus ipsum, vel studiosius, vel promptius ac libentius fiat, ad hanc perfectionem obedientiae pertinet. Primo ergo et praecipue huc spectat illa pura et formalis intentio obedientiae propter praecepti observationem, et propter voluntatem Superioris implendam , vel altius propter voluntatem Dei. quae in illa et per illam applicatur. Hoc satis patet ex dictis, quia hoc modo exercetur obedientia ex influxu altiorum virtutum, tum etiam quia sic est obedientia universalior ex vi sui motivi, et ita melius disponit hominem ad obediendum in omnibus, ubi similis ratio obediendi intervenerit. Et hanc perfectionem docuit Christus, cum orans ad Patrem, dixit: JVon ea voluntas, sed tua fiat ; et Joann. 4, dicens: Meus cibus est, ut faciam voluntatem ejus qui aisit me. Eamdem perfectionem insinuare voluit Augustinus supra, numero primo, cum dixit obedientiam debere esse devotam sine dedig.alione ; et B. Ignatius, cum in sua epistola dixit, imperfectam esse obedientiam , quee ad ewn gradwn non ascendit, qui voluntatem Superioris suain efficit, et cum ea ita concordat, ut non solum in effectu eaecutio appareat, cerum etiam in affectu consensio. Denique D. Thomas, 2. 2, quaest. centesima quarta, articulo tertio, propter hoc maxime praefert obedientiam aliis virtutibus moralibus, quod voluntatem propriam divinae subjicit et immolat, juxta sententiam Gregorii, 35 Moral., c. decimo, alias duodecimo.

19. Secunda perfectio. — Secundo, ad hanc perfectionem spectat , ut voluntas sit non soium absoluta , sed etiam integra. Absolutam voco, quae est efficax ad operandum, et haec non solum de perfectione est , sed etiam de necessitate obedientiae, quia sine illa non est executio. Integram autem appello, quae nullam habeat voluntatem repugnantem , seu contradicentem, ad quam perfectionem spectat quod Augustinus citato loco dixit, eoluntaria sine contradictione, et quod dixit Basilius, in Constitution. monastic., c. 20: Pibenlissime et diligentissime obtemperet ; non enim libentissime fit, quod non plena voluntate fit. Sic etiam B. Ignatius, 3 p. Constitutionum, c.1, S23, integram obedientiam requirit, non solum quoad executionem , sed etiam quoad voluntatem, et omnimodam conformitatem, quae revera non est ubi adhuc perseverat contrarins affectus, seu desiderium. Dices: Christus ipse obediendo habebat aliquam repugnantiam voluntatum, et Gregorius, 35 Moralium, cap. decimo, alias 13, dicit eo perfectiorem esse obedientiam, quo minus habet de suo, id est, de proprio desiderio et affectu, sed potius contrarium affectum et repugnantiam vincit. Respondetur varium esse posse affectum contrarium, vel repugnantem aliquo modo ordinationi obedientiae. Unus esse potest merus naturalis, id est, naturae etiam bene institutae et moderatae consentaneus ; et hic affectus per se non affert imperfectionem, unde si non retardet nec minuat efficacem affectum obediendi, nihil etiam minuit de perfectione obedientiae ; et ita se gessit Christus Dominus in obedientia mortis suae, nam affectus naturalis fugiendi mortem , quem in se admisit, honestissimus erat, nihilque illum a prompta obediendi voluntate retardabat. Et eodem modo potest intelligi Gregorius, quamvis etiam in alio modo repugnantiae sententia ejus Jocum habeat ; alio enim modo potest quis habere affectum contrarium rei praeceptae ex aliqua inordinatione vel naturae, vel consuetudinis, ut quando quis ex impulsu vehementi appetitus sensitivi aliud concupiscit, vel ex nimio amore, quo affectus est ad rem aliquam ; et tunc si, non obstante illo contrario impulsu et affectu, homo prompte et efficaciter obedit , quamvis illa obedientia imperfectionem aliquam supponat, vel concomitantem habeat, in alio genere virtutis, vel affectus, in sc nihilominus perfecta erit, imo interdum quasi per antiparastasim, erit perfectior ; tamen quia, regulariter ac moraliter loquendo, fieri non potest quin haec repugnantia aliquo modo retardet voluntatem obediendi , ideo simpliciter dici potest obedientia imperfecta, quae hos habet affectus immoderatos repugnantes, tantoque erit major imperfectio, quanto illi affectus magis voluntarii fuerint.

20. Tertia perfectio. — Hinc etiam ad perfectionem obedientiae spectare potest, ut homo ad rem ipsam, quae praecipitur, afficiatur, quoad fieri possit. Nam, ut dixit Leo Papa, sermone 4 de Jejunio, non ibi dura necessitate servitur , ubi diligitur quod jubetur. Et ratio est clara, quia tunc operatio est magis voluntaria, quod spectat ad perfectionem virtutis. in hoc autem notanda est doctrina Gregorii, loco proxime citato, quam explicavit D. Thomas 2. 2, quaest. centesima quarta, articulo secundo, ad 3; distinguit enim ille duplicem materiam obedientiae : quamdam consentaneam inclinationi hominis, ut cum praecipitur actio honorifica , vel delectabilis, etc. ; aliam cidem inclinationi contrariam, ut cum praecipitur vile ministerium, vel laboriosum , aut doloriferum. Ait ergo Gregorius, in priori materia, si obedientiae opus fiat ex priori affeetn ad rem ipsam, obedientiam esse imperfectam, et ideo de obedientia in hujusmodi rebus ait non debere aliquid de suo habere, quod secus esse dicit in posteriori materia, nam ad illam debet homo affici, ut perfecte obediat, et ita adjungere aliquid de suo.

21. Conciliatur Gregorii doctrina. — Sed, ut recte intelligatur, considerare ulterius oportet, aliud esse operari cum atfectu ad rem quae praecipitur , aliud ex affectu. Primum enim dicit tantum concomitantiam, et ideo per se neque auget, neque minuit perfectionem obedientiase , nam affectus, qui non est causa actus, per se non dat vel tollit ab illo bonitatem. Ex accidenti vero talis affectus potest moraliter conferre ad perfectionem obedientisee in omni materia , quia, quantum est ex se, tollit omnia impedimenta, et auget voluntarium in obediendo, saltem removendo prohibens ; quia vero, quando hic affectus est mere humanus, et inferioris ordinis, potest facile inclinare voluntatem, ut propter humanum motivum , potius quam propter perfectionem obedientiae operetur, ideo dixit Gregorius in hujusmodi rebus optimam esse obedientiam, quae nihil aut parum habet de suo. Sic enim dixit D. Thomas, in epistola ad Philipp., c. 2, lect. 2, in fine, tunc esse obedientiam magnam , quando sequitur imperium alterius contra motum proprium, praesertim circa vitam vel honorem. Nihilominus idem D. Thomas priori loco addit, posse contingere ut in Dei judicio, etiamsi talis obedientia habeat aliquid de suo, id est, sit de rebus ad quas homo alias est ex se propensus, nihilominus sit omnino perfecta, quia voluntas cum divina gratia potest pro sua libertate ex puro motivo obedientiae operari, non obstante illo concomitante affectu. Minus autem est periculi, quando materia ipsa obedientiae est de se repugnans sensui et inferiori portioni hominis, nam tunc, etiamsi contingat hominem alias esse propensum ad rem quae praecipitur, nihilominus regulariter non minuetur perfectio obedientia, nam ille alius affectus etiam erit ex aliqua virtute, quae per se disponat ad virtutem obedientia, magisque est connexa eum illa. Et quamvis contingat actum ex obedientia injunctum fieri tantum ex motivo alterius virtutis, et nou ex formali motivo obedientiae, ac proinde in eo casu non sit formalis actus obedientise, ut est specialis virtus , nihilominus actus ille non carebit apud Deum aliquo merito obedientis, quia saltem generali ratione illam circumstantiam includit. Quod secus est, quando actus ab obedientia injunctus solum fit ob motivum mere humanum ac temporale. Quod ergo actus ab obedientia injunctus, alias seu per se spectatus , voluntarius sit, per se non impedit, sed juvat ad perfectionem obedientiae.

22. Quarta perfectio veluti ectrinseca. — Unde etiam fit ut amor erga ipsum Praelatum praecipientem multum etiam juvet; ideo enim aiebat Christus Dominus: Si quis diligit me, muandatia mea servabit, Joann. 14; unde in epistola 4 ad Rusticum, consulit Hieronymus: Praepositum monasterii timeas ut dominum, diligas ut patrem. Idemque est quod B. Ignatius, in tertia parte Constitutionum, c. 1: 7terna reverentia el amore ( eum, id est, Superiorem ) prosequentes. Et in sexta parte, c. 1, magis hoc explicuit, dicens: Ut in spiritu amporis, et non cum perturbatione timoris procedatur, curandum est. Quamquam enim vera obedientia non oriatur ex amicitia ad hominem, etiamsi talis amicitia sancta et supernaturalis sit, multum vero ab illa, tanquam ab optima dispositione, juvatur. Et in universum, quaelibet ratio vel dispositio voluntatis, quae illam inclinat ad amorem vel gratitudinem erga Superiorem, si sit honesta, praetermittenda non est, quia per se juvat, et alias non excludit verum obedientiae motivum. Et ideo D. Paulus, ad Hebraeos 13, cum dixisset : Obedite Praepositis vestris , rationem gratitudinis erga eos allegat : 7psi enim pervigilant tanquam rationem de animabus vestris reddituri ; et statim addit aliam spectantem ad charitatem erga illos: Ut cum gaudio faciunt, et non gementes ; vel etiam pertinentem ad proprium commodum, nam subdit: Hoc enin non empedit vobis. Quod potest intelligi , non expedit vobis esse molestos eis quibus deberetis esse grati ; vel potius, non expedit, id est, non est utile vobis, quia, quando subditus est inobediens, vel Praelatus non audet praecipere quae illi forent utilia, vel, si praecipiat, cedit in majus damnum et periculum inobediendi. Itaque non solum amor Praelati, sed etiam debitus et ordinatus amor propriae salutis ad perfectionem obedientia juvare potest ; non quidem intrinsece et formaliter, sed dispositive saltem. Atque ex his omnibus consurgunt aliae perfectiones voluntatis , quae maxirme in obedientia postulantur, ut quod sit cum hilaritate et spirituali gaudio, et quod fiat constanti ac perseveranti animo, et cum humilitate : de quibus videri possunt, quae scribit Laurentius Justinianus, in opusculo Liguum vite, p. 8, de Obedientia, c. 6, et qua in citatis locis Constitutionum. et in epistola de Obedientia propomntur.