Caput 8

CAPUT VIII. PRAEMITTITUR GENERALIS DOCTRINA DENUNTIATIONIS, UT OSTENDATUR QUOUSQUE JUXTA REGULAM SOCIETATIS LOCUM HABEAT.

1. Notatio prima, quid sit denuntiatio latissine sumpta. — Ut altius explicemus justitiam et honestatem dictae regulee, eamque verae doctrinae de correctione accommodemus, nonnulla principia generalia pramittenda sunt, praesertim quid denuntiatio sit, et quot modis fieri contingat; nam hoc necessarium est ad intelligendum quousque secreta monitio praecedere debeat denuntiationem ; quam distinctionem tradidimus circa crimen haeresis, in disp. 20, de Fide, sect. 4, a n. 2. Et imprimis denuntiatio latissime sumi potest pro manifestatione delicti facta Praelato, et sic comprehendit etiam accusationem, de qua hic non agimus, sed in c. 12, ad finem, nonnihil circa illam attingemus, quia certum est ad illam non praerequiri monitionem, nam per eam non intenditur per se emendatio fratris, sed vel interesse proprium, et ut accusatori fiat satisfactio, vel publica etiam vindicta et punitio delicti ; et in ea se gerit accusator, ut actor exigens a judice punitionem et satisfactionem condignam rei, quam judex reddere tenetur, servato justitiae ordine; ideoque accusatio in scriptis necessario fieri debet, seu inscriptio debet ad illam praecedere , nisi in rebus levissimis, juxta legem Levia, ff. de, Accusat., quae omnia simul ad denuntiationem necessaria non sunt; proprius ergo sumpta denuntiatione , ut ab accusatione distinguitur, est legitima delatio, seu manifestatio delicti facta Superiori, ut suo munere vel providentia utatur ad aliquod damnum emendandum vel impediendum. Quae descriptio ex dicendis patebit. ne in ejus declaratione immoremur. Addit vero Hostiensis, in Summa, lib. 5, tit de Denuntiationibus, esse delationem sine inscriptione ; sed, licet verum sit denuntiationem ssepe fieri legitime sine scripto, tamen aliquando potest seripturam postulare, ut notavit Soto, et ideo non oportet hoc in generali descriptione ponere. Melius ergo facta aliqua divisione, ratio denuntiationis declarabitur.

2. Notatio secunda, quotuplex sit, secundum quosdam.— Solet ergo multipliciter dividi denuntiatio. Panormitanus, in c. JVoc?t, de Judiciis, n. 23, quem sequitur Soto, dicta Relect., membr. 2, q. 5, quatuor genera denuntiationis distinguit, scilicet , judicialis, Evangelicae, canonicae et regularis. Adrianus vero, in4, materia de correctione fraterna, q. ult., ad 1, omisso ultimo membro, alia tria numerat. Innocentius autem, in c. Jocit, de Judiciis, distinguit quidem Evangelicam et canonicam denuntiationem , omittit autem judicialem, et ponit aliam, quam dicit non esse actionem, nec denuntiationem propriam, sed praecedere actionem, vel denuntiationem, non autem de- clarat quid sit, sed exempla ejus dicit esse frequentia in jure, cap. Quapropter, cap. Si quid, quaest. 7, in quibus solum praecipit Pontifex , ut sibi manifestentur quae in Episcopis vel aliis Praelatis notata fuerint, et in c. fin., de Accusation., fit mentio similis denuntiationis, quae solum videtur esse quaedam simplex delatio ad aures Praelati, ut ipse inquirat; tamen, si attente considerentur citata jura et similia , illa denuntiatio vel judicialis est, vel ad eam reducitur, nam est inchoatio quaeedam, vel excitatio judicis ut inquirat et judicet, quam admonitionem interdum facit Episcopus principi, aut judici seculari, ut in Authent., Ut judices sine quoquo suffragio fiant, S8 Si quis autem, et sequentibus. Denique Hostiens., in d. tit. de Denuntiationibus, duplicem tantum distinguit denuntiationem, scilicet Evangelicam et judicialem , quem sequitur D. Antoninus, tertia parte, tit. 9, c. 9, et in rigore videtur sufticiens divisio, si recte explicetur.

3. Peccati quod timetur delalio etiam venit nomine denuntiationis. — Adverto igitur tertio, peccatum fratris esse posse, vel jam commissum , vel in periculo ut committatur, vel utrumque simul, quia et commissum est, et est in periculo continuationis vel iterationis. Denuntiatio igitur, de qua agimus, habet pro materia propria peccatum commissum , quia correctio non est de actu futuro, sed de jam commisso , unde non dixit Christus, Si quis geccaturus sit, sed, Si peccaverit in te. Ninilominus tamen latius loquendo de denuntiatione, etiam peccatum futurum, ut est in periculo vel occasione, denuntiari potest Praelato, ut praeveniat vel impediat, et hanc aliqui voeant canonicam denuntiationem, quia Evangelica non est, co quod Christus de peecato commisso sit locutus, ut nunc expendimus; verumtamen etiam haec denuntiatio , quatenus respicit bonum fratris, dici potest Evangelica, quia, licet non formaliter, virtute tamen in verbis Christi continetur , tum quia in moralibus periculum quasi actus reputatur; tum maxime quia ejusdem charitats fraternae actus est, et ad idem praeceptum pertinet, quod per se primo obligat ad subveniendum proximo spiritualem necessitatem patienti ; non solum autem necessitatem patitur , qui jam lapsus est, sed etiam qui in morali periculo cadendi versatur; ergo, si moraliter indigeat Superioris auxilio, ut vel a periculo tollatur, vel in periculo existens confortetur, opus ejusdem eharitatis fraternae erit, talem sta- tum fratris Praelato revelare. Dices : qui in tali periculo se constituit, eo ipso peccat; ergo jam lapsus est, nec differt hic actus a praecedenti. Respondetur primo, quidquid sit de antecedenti, distingui consideratione (ut sic dicam ) praecisiva, quia per se primo intenditur ne peccatum futurum consummetur, sive periculum sit cum peccato, sive non. Unde secundo dicitur saepe posse esse sine peccato, ut cum quis gravi tentatione urgetur, vel alia simili ratione. Quamvis ergo tunc non habeat locum propria correctio fraterna, nihilominus locum habet delatio ad Superiorem ex charitate fraterna; et ad hanc (ut statim n. 8 dicam) per se non est necessaria secreta monitio; et ideo in Societate, reg. 20, ex communibus, ita statutum est : Qui gracem tentationein alicujus noverit, Superiorem admoneat, ut ei ipse pro paterna in suos cura ac providentia, concenienti remedio possit occurrere. Talis ergo denuntiatio (si ita appelletur) et fraterna et Evangelica dici potest; nec video cur canonica appellanda sit, cum non sit per canones introducta magis quam denuntiatio delicti commissi.

4. Notatio quarta duplicis finis denunciationis, unde quidam falso discriminant inter denuntiationem canonicam et Evangelicam. — Est autem ulterius advertendum denuntiationem Evangelicam seu fraternam per se primo et sufficienter ordinari ad bonum fratris, sive ut resurgat, sive ut praeveniatur, ne amplius cadat, vel etiam ne simpliciter cadat; ultra hunc vero finem potest, et interdum debet intendi per hanc denuntiationem bonum tertii, et multo magis bonum commune, ut si peccatum fratris vergat in nocumentum injuriosum proximi, et multo magis si in damnum communitatis. Juxta hos ergo duos fines distinguunt aliqui denuntiationem Evangelicam a canonica. Nam prior Evangelica dicitur juxta illud : Lucratus eris fratrem tuum; posterior canonica, fortasse quia, propter illum finem boni tertiae personae vel communitatis, non fit de illa mentio in Evangelio, sed magis in jure canonico. Verumtamennon multum haerendum est in nominibus , dummodo in re ipsa falsa aliqua differentia non constituatur, qualem esse illam censeo quam aliqui assignant, nisi sano modo explicetur , ut in n. 7 et 8, attingam ; scilicet, ad hanc posteriorem, id est, canonicam denuntiationem, non oportere secretam monitionem praecedere, sicut in prima, quia in illa non habet locum ilta conditio, si geccaverit in te; quia tunc non peccat frater in te, sed in alios, quibus nocumentum parat; et bonum innocentis, et praesertim communitatis, praeferendum est bofio privatae personae peccantis.

5. Arguitur per dilemma contra dictum discrimen. — Haec enim differentia primo non recte fundatur in Evangelio, ut praecedenti capite, a n. 11, tractatum est, quia illud praeceptum non limitatur ad peccatum quod laedit corripientem ; deinde nec satis ratione fundatur, quia, licet bonum innocentis vel commune praeferendum sit, tamen si potest simul servari bonum et fama peccantis , prodigenda non est. Unde argumentor in hunc modum: quando peccatum proximi vergit in damnum tertii vel communitatis, aut ego possum per meipsum admonitione secreta illud impedire, et de hoc habeo spem moraliter certam; et tunc non est cur illum denuntiem alteri , neque ibi intervenit bonum commune, vel innocentis, quod praeferendum sit famae peccatoris, quia non pugnant inter se, sed simul possum omnia tueri; ergo tunc aeque teneor per secretam monitionem remedium adhibere, ac si solum intenderem fratris emendam. Et confirmatur, nam si peccatum proximi vergat in meum nocumentum , et ego simul cum illius emendatione intendam me indemnem servare, ut licite possum et interdum dbeo, praecipue si nocumentum , quod timeo, spirituale sit, nihilominus teneor secretam monitionem praemittere, si per illam spero utrumque fructum , ut constat ex verbis Christi, si peccaverit in te, etiam in omni rigore intellectis, id est, contra te tantum; ergo quando peccatum vergit in detrimentum alterius, si uterque fructus per secretam monitionem speratur, ex eadem obligatione praemittenda erit; quid enim refert quod sit defensio mea vel alterius innocentis ? nam etiam ego in ea re sum innocens, et ita ex charitate obligor sen inducor ad me defendendum, sicut alium. Unde etiam fit ut denuntiatio illa , quando ad eam pervenitur, substantialiter sit Evangelica, id est, ejusdem rationis, virtutis et ordinis; nam quod aliquis per correctionem intendat defensionem propriam, si non excludat emendationem fratris, non obstat quominus illa sit correctio fraterna et Evangelica ; ergo quod intendat defensionem alterius innocentis simul cum emendatione fratris, non est extra rationem correctionis fraterpae; ergo denuntiatio etiam subsequens potest dici fraterna, seu Evangelica.

6. Aut certe tale est nocumentum alterius, ut non sit moralis spes impediendi illud per secretam monitionem ; et tunc cessat quidem obligatio praemittendi illam , tamen idem est quando peccatum fratrs vergit in meum nocumentum, et despero me posse illud impedire per meam monitionem, sine auxilio Praelati ; imo idem est licet peccatum nulli homini nocumentum inferat, nisi ipsimet peccanti, nam tunc etiam denuntiandus est Praelato, praetermissa monitione secreta, de qua fructus non speratur, quia haec esset tunc otiosa, et aliunde spirituale bonum fratris praeferendum est famae ejus : ergo, formaliter loquendo, non intercedit talis differentia inter illas duas denuntiationes, quae Evangelica et canonica appellantur ; ergo ob hanc rationem nec est necessaria illa distinctio, neque illa nomina fundamentum habent.

7. Quo sensu verificari possit discrimen ezpugnatum. — Dico autem formaliter loguendo, quia quando peccatum vergit in damnum tertii, difficilius poterit per solam correctionem scecretam emenudari, quam peccatum, quod soli nocet peccanti. Item est alia differentia, quod cum peccatum nocet alteri, intervenit jus tertil, cui non possum ego cedere, et ideo requiritur spes magis certa, magisque excludens periculum nocumenti, ut monitio privata omittenda non sit, quam cum peccatum vel nemini nocet, vel mihi tantum, qui de meo periculo vel nocumento melius judicare possum. Ob hanc ergo causam, in peccatis quae vergunt in damnum tertii, frequentius licebit a denuntiatione incipere , vel sape etiam erit necessarium, maxime quando bouum commune pcriclitatur , ut est in peccato haeresis, proditionis, etc. Hanc autem differentiam materialem voco, quia praeceptum charitatis semper est idem , sed quia affirmativum est, requirit suam opportunitatem ; haec vero in una materia, vel uno genere peccati frequentius occurrit, quam in alio.

8. Eventus alius, in quo amplius cerificari posset. — Quo sensu verificari possit quod Soto dixit de denuntiatione regulari. — Addo insuper quando ita timetur nocumentum tertii, vel boni communis, ut nondum inchoatum sit, nec peccatum aliquod sit actu commissum a proximo, ex quo illud periculum timeatur , tunc in rigore necessarium non esse monitionem secretam praemittere , sed posse immediate denuntiari rem , seu periculum Praelato ; quia tunc non infamatur proximus, neque intervenit propria materia correctionis, sed solius defensionis, et ideo cessat ratio prae- dicti ordinis. Hoc autem ita verum est in peccato, quod vel nemini nocere potest nisi peccanti, vel solum ipsi emendanti, sicut in peccatis quae aliis nocent. Quia si frater nondum peccavit, nec mihi nocuit, versatur autem in periculo cadendi, aut mihi nocendi, licet sperem per meam admonitionem posse sufliciens remedium adhibere, non teneor. per se loquendo, sed possum immediate uti auxilio Praelati , quia ratio facta hic etiam habet locum; non enim infamatur frater, cum nullum ejus delictum manifestetur, neque actio illa ordinatur ad ejus correctionem, ut ordinem correctionis observare necesse sit ; et ita nullo modo accommodatur illa differentia, nisi tantum aaterialiter, ut num. praeced. dixi. Igitur illa differentia inter Evangelicam et canonicam denuntiationem ex illis finibus desumpta, parvi momenti est, neque oportet ob eam causam membra multiplicare ; quartum vero membrum de denuntiatione regulari, quod Sotus , n. 2 allatus, posuit cum Panormitano, magis habere locum potest juxta dicta in cap. praeced., numero decimo octavo, de renuntiatione juris, siquidem tunc regularis denuntiatio incipit a secundo actu, cum Evangelica, per se loquendo, requirat etiam primum, quamquam Soto hunc sensum non intendit, improbamus autem quem intendit. Nam illa etiam denuntiatio regularis, quam affert, solum est materialis, co quod denuntiatio fit in religione, et secundum regulas vel Constitutiones ejus; tamen illa, etiamsi necessario postulet integrum ordinem, semper est aut Evangelica seu paterna, aut judicialis denuntiatio.

9. Approbatur divisio denuntiationis in duo membra , et eorum discrimina empenduntur. — Est ergo simpliciter sufticiens illa bimembris divisio denuntiationis , in Evangelicav et judicialem (quam enim admisimus religiosam, charitatis terminis continetur) , quae membra imprimis differre censentur ex fine; nam per Evangelicam non intenditur vindicta delicti, sed emendatio fratris, et ad summum extenditur ad evitanda aliorum nocumenta , juxta proxime dicta a num. 4. Judicialis autem ad hoc tendit ut delictum puniatur, quatenus expedit bono communi, ne delicta maneant impunita; sed hoc sano modo intelligendum est, nam etiam denuntiatio judicialis per se primo ordinatur ad bonum fratris, ut ex Evangelio constat : Lucratus eris fratrem tuum ; et deficiente hoc fine, praecipitur denuntiatio Ecclesiae, quam essc judicialem ex dicendis consta- bit. Ratione etiam declaratur, nam intendere vindictam proprium est accusatoris , qui propterea ad probandum delictum obligatur; crgo per denuntiationem non intenditur per se ac principaliter ille finis; nec faeile quis admitti debet ad petendam vindictam vel punitionem delicti, nisi ad probandum obligetur ; solum ergo potest esse differentia , quod per denuntiationem paternam, nunquam intenditur vindicta, sed emendatio; judicialis autem aliquando extendi potest ad intendendam punitionem, quando censetur necessaria ad bonum commune, quod per hanc denuntiationem potest quis intendere . quando justis de causis non vult suscipere munus accusatoris.

10. Assignatur praeterea alia differentia, quod paterna denuntiatio nunquam fit propter proprium commodum vel interesse denuntiantis ; aliera vero potest: existimo tamen hune finem non necessario excludi a denuntiatione Evangelica , quod in praecedenii puneto a n. 4 satis probatum videtur, neque est alienum a verbo Christi, si peccaverit in te, id est, contra te ; nam fortasse ideo fecit mentionem propriae injuriae (juxta illam expositionem), ut significaret inter Christianos etiam propria nocumenta, quae repellere aui reparare saepe necessarium est, media correctione fraterna reparanda esse, si fieri possit. Quod etiam significavit Innocentius III, in cap. Novit, de Judiciis, dicens : Cum Dominus dicat in Hvangelio : Si peccaverit vu te frater tuus, etc.. et res Angtie sit paratus sufficienter osLendere quod res Francorum peccat in ipsum, et ipse circa eum àn correctione processit secundun regulam Evangelicam, et tandem, quia nuilo inodo profecit, dixit Ecclesie, etc. Constat autem regem Angliae intendisse propulsare injuriam , vel nocumentum quod a rege Francorum patiebatur. Itaque hie finis communis est , qui via utriusque denuntiationis, imo etiam via accusationis inutendi potest; discrimen tamen esse potest , quod in Evangelica denuntiatione hic finis est secundarius, in alia vel in accusatione potest esse primarius ; imo in his potest esse unicus, in fraterna autem denuntiatione nunquam separatur ab emendatione fratris ; nam si de bac non sit spes, propter solum proprium interesse statim proceditur ad denuntiationem judicialem, vel accusationem fratris. Quid autem tunc intersit inter haec duo, non est hujus loci explicare ; satis nunc sit, quod per accusationem intentatur propria actio, per denuntiationem vero imploratur potius officium ju- dieis ; unde in jure civili aliquibus personis, quibus actio accusandi denegatur, conceditur denuntiatio, ne remedio careant, ut servo, 8 Sed et major, Inst. de His qui sunt sui vel alieni juris; et de religioso idem habetur in c. Insinuante, Qui cleric. vel vovent.

11. Tertia differentia inter praedietas denuntiationes est, quod denuntiatio judicialis versari potest circa delictum praeteritum ut sic, id est. ex eo solum quod conmissum est, quamvis peccator emendatus sit, et parti satisfecerit quantum debeat, quia semper manet reus poenae, quam ut luat , denuntiari potest, si communi bono expedit. In quo convenit haec denuntiatio cum accusatione , quamvis Soto supra contrarium sentiat sine causa , et contra praxim; nam denuntiamus haeretieum etiam ut puniatur propter commune bonum, non tamen proprie accusat, qui sic denuntiat, quia non accipit proprie officium actoris : sicut enim ad interesse proprium denuntiando imploratur aliquando officium judicis, ita etiam ad vindictam delicti propter commune bonum; in hoc ergo fine convenit denuntiatio judicials cum accusatione, licet differat in aliis solemnitatibus; nam accusatio debet in scripts fieri, cap. Licet Heli, de Simonia; in denuntiatione vero non est semper necessaria. Accusator etiam obligatur ad probandum, denuntiator vero non semper. Imo Hostiensis supra ait, deuuntiationem esse delationem legitimam sine inscriptione, quod permissive intelligo, nam simpliciter necessarium non videtur. At vero denuntiatio Evangelica non versatur circa peccatum commissum , eo solum quod commissum est, sed quatenus aliquo modo pendet in futurum, id est quatenus non est emendatum , vel pro eo non est satisfactum, vel est periculum reincidendi, aut alterius pocumenti, quia si nihil horum intersit, cessat finis principalis talis denuntiationis.

12. Quarta differentia est, quod denuntiatio judicialis fit Superiori ut judex est, implorando officium ejus; denuntiatio autem Evangelica fit Superiori ut patri, et ideo dici ctiam solet denuntiatio paterna , quae correspondet correctioni fraternae ; nam, sicut haec fit inter fratres inter se, ita quando non sufficit, fit recursus ad Superiorem, ut pater est. Item quia, ut proxime dictum est, per hanc denuntiationem per se non intenditur vindicta, neque absoluta coactio, quae per se spectat ad officium judicis , sed intenditur emendatio cum correctione tantum, seu disciplina ad illam necessaria, quae per se pertinet ad officium pa- tris, et ideo per hanc denuntiationem hoc officium maxime imploratur.

13. Potest denique quinta differentia assignari, quia, per se loquendo, non tam est necessarium ut praecedat monitio fraterna ante judicialem denuntiationem , sicut postulatur ante denuntiationem Evangelicam, nam ante Evangelicam praecise, seu nulla addita regula alicujus religiosi status, per se requiritur, quando et fratris emendatio et praeventio omnis periculi et nocumenti sufficienter per illam speratur; in alia vero non ita. Nam quando oportet illam fieri propter publicam vindictam delicti commissi , non est simpliciter necessaria monitio secreta, etiam apud patrem, quia, etiamsi per illam emendandus sit frater, et cavenda omnia futura incommoda , quantum est ex parte illius, nihilominus facienda est denuntiatio, ut publico et communi bono per punitionem satisfiat; ergo nulla est necessitas talis ordinis, sed statim potest ad Superiorem recurri, tanquam judicem , ut tam emendatio quam vindicatio per illum fiat; quia propter eam rem non magis infamaiur proximus, et ita cessat necessitas illius ordinis.

14. Atque hinc sequitur (quae potest esse sexta differentia) denuntiationem Evangelicam magis fieri posse de peccato occulto, quam judicialem ; nam illa cum tantum fiat Praelato, ut patri, et praecipue sit ob bonum peccantis, nec per illam procedi possit ad propriam punitionem, fieri potest de peccato omnino occulto, ut scholastici omnes cum Augustino docent ; imo multi ita intelligunt verbum Christi, si peccoverit in te, ut supra, cap. praeced., numero decimo sexto, declaravi. Denuntiatio autem judicialis cum eo tendat, ut in foro externo, et per ministerium judicis, ut sic, finis intentus comparetur, regulariter postulat ut sit de re non omnino occulta , sed probabili, vel saltem non improbabili, ut judex possit postea juridice procedere; quod sumi potest ex cap. ult., de Calumniatoribus, ubi punitur denuntiator , quia probatio inventa non est, nisi se sufficienter purget, quod non calumniandi animo denuntiaverit. Dixi autem regulariier, quia quando delicta sunt valde nociva communi bono, veluti haeresis, proditio patriae, et si quae sunt ejusmodi, etiamsi occulta sint, deferri possunt ad aures judicis, ut ipse vigilet, vel inquirat quod legitime potuerit.

15. Potest tamen objici contra quintam differentiam , quia jura eque videntur postulare praeviam monitionem ad denuntiationem judicialem, sicut ad paternam, ut colligitur ex cap. ANovit , de Judiciis , ibi : 7a correctione processit secundum regulam EHoangelicam , juncta gloss. dicente : Alias denuntians non auditur nisi monitione premissa, quod videtur expressum in cap. Cun dilectus, de Accusationibus, ibi : Si constiterit prefatum Episcopum de jam diclis emcessibus non fuisse pramonitum ab eisdem, a denuntiatione repellatis eosdem ; ubi glossa alia jura refert. Et in c. Licet Heli, de Simonia, tam necessaria dicitur esse praemonitio ad denuntiationem, sicut inscriptio ad accusationem, quoee simpliciter necessaria est; et tamen in his juribus manifeste videtur essc sermo de denuntiatione judiciali, cum ratione illius judex procedat ad probationem et punitionem in foro exteriori. Respondetur propter vitanda pericula calumniarum , ordinarie et regulariter non admitti ad denuntiandum in foro exteriori eum, qui accusare potest, quando denuntiatio ordinatur ad punitionem delicti, quia, per se loquendo, expedit ut se obliget ad probandum , qui defert alterum ad judicium ut puniatur. Et hinc fit, ut in eodem exteriori foro regulariter non admittatur denuntiatio judicialis, nisi praecedat monitio: quia si denuntiatio ordinatur ad alios fines, via charitatis tenenda erit; si vero ordinatur ad vindictam publicam, denuntiatio regulariter non admittitur, nt dixi; nihilominus tamen, ex natura rei loquendo, et in foro interiori, quando denuntiatio bona fide et intentione fit, et judicatur moraliter necessaria ad finem intentum publicae vindictae, sive frater secreto emendetur , sive nOn, non est necessaria ex natura rei praecedens admonitio, ut ratio facta probat. Et hoc modo procedit assignata differentia.