Text List

Table of Contents

Only show available transcriptions

Quodlibeta

Quodlibet 1

Quaestio 1 : Utrum eadem sit actio qua Deus producit res in esse et qua conservat easdem in esse per eiusdem esse continuationem

Quaestio 2 : Utrum operatio qua Deus iustificat impium sit perfectior operatio Dei circa creaturas

Quaestio 3 : Utrum in Christo sint duae filiationes reales; una qua dicitur filius Patris ab aeterno et alia qua dicitur filius matris ex tempore

Quaestio 4 : Utrum materia prima creata fuerit vel creari potuerit omnino informis sive carens omni forma

Quaestio 5 : Utrum scientia theologica habeat pro obiecto Deum simpliciter et absolute vel sub aliqua ratione speciali

Quaestio 6 : Utrum lex habeat facere homines bonos et virtuosos

Quaestio 7 : Utrum intellectus possibilis ad ipsum actum intelligendi sit aliquo modo activus, sive utrum ad ipsum se habeat aliquo modo in ratione causae efficientis et agentis vel solum in ratione recipientis et patientis

Quaestio 8 : Utrum intellectus possit simul intelligere plura ut plura

Quaestio 9 : Utrum intellectus possibilis necessario informetur aliqua specie intelligibili alia ab ipso actu intelligendi, quae sit necessaria ad hoc quod ipsa operatio intelligendi eliciatur

Quaestio 10 : Utrum unus amicorum debeat alteri amico velle maxima bona

Quaestio 11 : Utrum testamentum hominis quo disposuit ut eius corpus sepeliretur in aliquo loco sacro, in quo etiam patres sui communiter sunt sepulti, possit ab aliquo immutari in hoc quod aliqua eius pars in alio loco sepeliatur

Quaestio 12 : Quis illorum gravius peccat, vel qui omnino non vult baptizari, vel qui baptismum circa seipsum vult iterari

Quaestio 13 : Quis illorum gravius peccat qui simulat sanctitatem vite propter bonum utile vel ille qui simulat sanctitatem propter bonum honorabile

Quaestio 14 : Utrum liceat religiosis inducere novicios signo, nutu vel verbo ad hoc quod ante lapsum anni probationis profiteantur

Quaestio 15 : Utrum monasterium aliquod habens sub se aliquem prioratum fundatum de bonis alicuius defuncti hac intentione ut de illis ministrantes in illo prioratu sustententur et ut etiam hospitalitates et eleemosynae in illo loco possint fieri, convenienter possit tali prioratui de novo imponere aliquod onus

Quaestio 16 : Utrum licite possint laici tenere decimas titulo fidei vel quocumque alio modo ius et proprietatem in illis habendo

Quaestio 17 : Utrum principes et potestates seculares ad mandatum Ecclesiae teneantur cercere et punire brachio seculari in excommunicatione permanentes per annum et claves Ecclesiae contemnentes

Quaestio 18 : Utrum exceptionem super maiore excommunicatione a reo contra actorem propositam admittere teneatur iudex secularis

Quaestio 19 : Utrum uxor sciens maritum suum consanguineam suam cognovisse, ratione cuius facti est affinis factus sue uxori, possit licite debitum exigere a suo marito

Quaestio 20 : Utrum alicui accidenti conveniat per naturam habere esse sine subiecto

Quodlibet 2

Quaestio 1 : Utrum anima Christi in triduo fuerit aliquo modo impedita a plenitudine beatitudinis ratione suae separationis a corpore

Quaestio 2 : Utrum essentia creature sit aliquid indifferens ad esse et non esse

Quaestio 3 : Utrum mundus sive aliqua creatura potuit esse vel existere ab aeterno

Quaestio 4 : Utrum aliqua substantia creata possit esse immediatum principium alicuius operationis

Quaestio 5 : Utrum angeli superiores intelligant per universaliores species et pauciores quam inferiores

Quaestio 6 : Utrum in materia prima virtute supernaturalis agentis possit fieri forma et species ad quam non est in potentia naturali

Quaestio 7 : Utrum homo habeat esse ab una forma substantiali vel a pluribus

Quaestio 8 : Utrum animam respectu necessariorum et respectu contingentium aliter se habere sit ponere plures potentias intellectivas realiter differentes

Quaestio 9 : Utrum voluntas vel intellectus sit excellentior potentia

Quaestio 10 : Utrum caritas sive quicumque habitus possit augeri per essentiam

Quaestio 11 : Utrum possit haberi una virtus moralis perfecte absque hoc quod perfecte prudentia habeatur

Quaestio 12 : Utrum avaritia sit vitium deterius quam prodigalitas

Quaestio 13 : Utrum liceat religiosos inducere divites ad eligendum sepulturam in cemeteriis vel in claustris eorum

Quaestio 14 : Utrum sacerdos curatus possit dare licentiam ut parochianus defunctus, qui extra parochiam suam non elegit sepulturam, in loco religioso extra suam parochiam sepeliatur

Quodlibet 3

Quaestio 1 : Utrum creatura possit dici ens ratione sue essentiae, cum ipsa est non ens quantum ad esse existentiae

Quaestio 2 : Utrum prius creetur essentia quam esse

Quaestio 3 : Utrum natura angelica sit composita ex vera materia et vera forma

Quaestio 4 : Utrum anima separata existat eodem esse quo existit totus homo

Quaestio 5 : Utrum dicere quod corpus Christi mortuum et alterius hominis mortuum fuerit corpus aequivoce sit erroneum

Quaestio 6 : Utrum dicere quod corpus Christi non potuit comburi sit inconveniens secundum fidem

Quaestio 7 : Utrum confessus ab aliquo habente potestatem audiendi confessiones et absolvendi confitentes virtute privilegii Martini IV teneatur eadem peccata proprio sacerdoti iterum confiteri

Quaestio 8 : Utrum habens talem potestatem possit absolvere in casibus episcopi de iure et consuetudine et retentione reservatis

Quaestio 9 : Utrum aliquis specialis vel particularis praelatus sive episcopus possit aliquam positionem habitam prius pro opinione tanquam haereticam vel erroneam condemnare

Quaestio 10 : Utrum doctor in theologia possit determinare ea quae ad solum papam pertinent

Quaestio 11 : Utrum liceat decimas vendere carius ratione solutionis differendae

Quaestio 12 : Utrum uxor possit dare eleemosynam invito et contradicente marito

Quaestio 13 : Utrum omnes habitus morales sint in voluntate ut in subiecto

Quaestio 14 : Utrum peccatum originale sit maius quam actuale

Quaestio 15 : Utrum voluntas sit magis libera potentia quam intellectus

Quaestio 16 : Utrum voluntas facta in actu respectu finis possit seipsam, absque adiutorio intellectus, facere in actum respectu eorum quae sunt ad finem

Quodlibet 4

Quaestio 1 : Utrum in Deo sit idea propria et distincta respectu cuiuslibet singularis

Quaestio 2 : Utrum ponere res praedicamentales esse aeternas secundum esse quidditativum sit ponere mundum esse aeternum

Quaestio 3 : Utrum in perfectionibus essentialibus rerum sive ordinem essentialem habentibus sit processus in infinitum

Quaestio 4 : Utrum, supposito quod Deus posset facere angelum angelo perfectiorem in infinitum, oporteret quemlibet pertinere ad aliquam determinatam hierarchiam nunc existentium

Quaestio 5 : Utrum aliquod corpus possit simul esse in diversis locis

Quaestio 6 : Utrum posset extra mundum istum fieri altera terra eiusdem speciei cum terra huius mundi

Quaestio 7 : Utrum panis confectus de blado quod dicitur spelta sit materia conveniens sacramento eucharistiae

Quaestio 8 : Utrum voluntas humana contineat duas potentias sicut intellectus humanus

Quaestio 9 : Utrum in prima productione rerum mulier debuit produci in esse a Deo

Quaestio 10 : Utrum possit haberi certa scientia de conclusione elicita ex principiis solum creditis vel opinatis

Quaestio 11 : Utrum illud quod per se est malum possit aliquo modo fieri bonum

Quaestio 12 : Utrum statuto generalis concilii possit per consuetudinem contrariam derogari

Quaestio 13 : Utrum magister theologiae questionem cuius veritatem scire est necessarium ad salutem, debeat reputare esse litigiosam et ob hoc eam repellere et nolle determinare

Quaestio 14 : Utrum illi qui examinati et electi a certis personis habeant potestatem praedicandi ex privilegio vel delegatione, debeant recipi ad praedicandum in locis praelatorum ordinariorum

Quaestio 15 : Utrum habentes potestatem a papa audiendi confessiones et absolvendi, possint absolvere poenitentes venientes ad ipsos de licentia sacerdotum parochialium in casibus qui episcopis de iure vel consuetudine vel retentione reservantur

Quaestio 16 : Utrum habere aliquid in communi diminuat de perfectione religionis

Quaestio 17 : Utrum qui vovit simpliciter se intraturum aliquam religionem si intret cum proposito exeundi satisfaciat et a voto absolvatur

Quaestio 18 : Utrum qui vovit solemniter continere possit per dispensationem matrimonium contrahere

Quaestio 19 : Utrum religiosus qui vovit obedire praelato teneatur contra praeceptum praelati exire ad subveniendum necessitati parentum

Quaestio 20 : Utrum subditus qui scit aliquod secretum vel quodcumque occultum peccatum praelato praecipienti ut revelet teneatur revelare

Quaestio 21 : Utrum in pecunia usuraria sic transeat dominium in usurarium quod habens centum libras legitime et alias centum libras per usuram, absque periurio possit iurare se non habere nisi centum libras

Quaestio 22 : Utrum aliqua qualitas possit habere esse absque omni subiecto sive sine quantitate

Quodlibet 3 (Brevis)

Quaestio 1 : Utrum creatura habeat esse reale extra Deum quantum ad esse essentiae, antequam habeat esse existentiae

Quaestio 2 : Utrum prius creetur essentia quam esse

Quaestio 3 : Utrum natura angelica sit composita ex materia et forma

Quaestio 4 : Utrum anima separata retineat totum esse quo existit totus homo

Quaestio 5 : Utrum corpus Christi mortuum et corpus alterius hominis mortuum statim post mortem sint corpora mortua univoce

Quaestio 6 : Utrum ponere quod corpus Christi non potuit comburi sit inconveniens secundum fidem

Quaestio 9 : Utrum liceat vendere carius decimas propter dilationem solutionis

Quaestio 12 : Utrum uxor possit facere eleemosynam invito vel contradicente marito

Quodlibet 4 (Brevis)

Quaestio 1 : Utrum in Deo sit propria idea et discreta respectu singularis

Quaestio 2 : Utrum ponere creaturam ab aeterno esse quantum ad esse quidditativum secundum quod est in praedicamento, sit ponere mundum fuisse ab aeterno

Quaestio 3 : Utrum in gradibus essentialibus creaturarum habentibus essentialem ordinem sit possibilis processus in infinitum

Quaestio 4 : Utrum, si Deus posset facere angelum perfectiorem quolibet dato in infinitum, oporteret quemlibet eorum pertinere ad aliquam hierarchiam nunc existentium

Quaestio 5 : Utrum idem corpus possit virtute divina esse localiter in pluribus locis per se et sine conversione alterius in ipsum

Quaestio 6 : Utrum extra istum mundum posset Deus facere aliam terram eiusdem speciei cum terra huius mundi

Quaestio 7 : Utrum corpus Christi possit confici de spelta

Quaestio 8 : Utrum voluntas includat duas potentias, unam passivam et aliam activam sicut et intellectus

Quaestio 9 : Utrum in prima rerum productione debuit mulier fieri

Quaestio 10 : Utrum ex principiis tantum creditis vel opinatis possit haberi certa scientia

Quaestio 11 : Utrum illud quod secundum se est malum et illicitum possit aliquo modo esse bonum et licitum

Quaestio 12 : Utrum per contrariam consuetudinem possit derogari statuto generalis synodi

Quaestio 13 : Utrum magister in theologia quaestionem cuius cognitio est necessaria ad salutem debeat reputare litigiosam et inducentem scandalum et ob hoc non recipiat eam

Quaestio 14 : Utrum examinati et approbati a certis personis habentes ex privilegio potestatem praedicandi post talem approbationem debeant ab ordinariis recipi ad praedicandum nisi doceant se sic examuinatos

Quaestio 15 : Utrum illi quibus commissa est a domino papa potestas audiendi confessiones possint absolvere a casibus retentis episcopis a iure vel consuetudine habita licentia a sacerdotibus parochialibus

Quaestio 17 : Utrum vovens absolute ingressum religionis et intrans cum proposito exeundi satisfaciat sic quod sit liberatus a voto

Quaestio 18 : Utrum in solemni voto continentiae possit sic dispensari quod obligatus tali voto possit per dispensationem contrahere matrimonium

Quaestio 19 : Utrum in solemni voto continentiae possit sic dispensari quod obligatus tali voto possit per dispensationem contrahere matrimonium

Quaestio 20 : Utrum religiosus teneatur revelare secretum commissum fidei suae vel peccatum occultum proximi praelato talem revelationem praecifrienti

Quaestio 21 : Utrum habens centum libras legitime et centum libras de usura. posset sine. periurio iurare se non habere nisi centum libras. propter hoc. quod. pecunia. usuraría non transit in dominium eius

Quaestio 22 : Utrum habens centum libras legitime et centum libras de usura. posset sine. periurio iurare se non habere nisi centum libras. propter hoc. quod. pecunia. usuraría non transit in dominium eius

Quodlibet 5

Quaestio 1 : Utrum Deus posset transsubstantiare naturam spiritualem in substantiam corporalem

Quaestio 2 : Utrum Deus possit ex materia. corruptibilis producere aliquod corpus incorruptibile

Quaestio 3 : Quid est illud positivum quod est substractum negationi quae importatur in hoc nomine innascibilitas quae est notio Patris

Quaestio 4 : Utrum verbum in divinis sit solum personale soli Filio conveniens vel sit aliquod verbum essentiale in divinis

Quaestio 5 : Utrum incorruptionis corporis Christi fuit causa acceleratio resurrectionis vel conservatio miraculosa alicuius formae quae prius erat in corpore vivo

Quaestio 6 : Utrum in angelis sit aliquod principium activum aliud ab intellectu et voluntate

Quaestio 7 : Utrum substantia caeli per se ipsam sil mobilis

Quaestio 8 : Utrum intellectus agens sit imaginis cería pars quae dicitur memoria

Quaestio 9 : Utrum intellectus agens habeat operationem in aperta visione essentiae divinae

Quaestio 10 : Utrum intellectus agens efficit aliquam dispositionem circa phantasma

Quaestio 11 : Utrum intellectus humanus ex naturalibus possit cognoscere Deum esse principium effectivum creaturarum

Quaestio 12 : Utrum ratione manente erronea per actus appetitus posset homo fieri virtuosus

Quaestio 13 : Utrum ille qui vovit quod certa die tota abstineret a vino quotiens illo die bibit vinum sit transgressor voti

Quaestio 14 : Utrum licitum sit emere redditus ad vitam et recipere de redditibus emptis ultra sortem

Quaestio 15 : Utrum ille qui a iudice non habente potestatem ipsum absolvendi in foro interiori paenitentiae, ab eodem iudice absolutus in foro exteriori, si de contumaciis non confiteatur proprio sacerdoti, sit in statu salutis

Quaestio 16 : Utrum status religiosorum sit perfectior quam status praelatorum et specialiter sacerdotum parochialium

Quaestio 17 : Utrum tantum valeat una missa pro pluribus quantum valet cuilibet una sola

Quaestio 18 : Utrum religiosi habentes privilegium tempore interdicti familiares suos recipiendi ad divina, post latum interdictum possunt novos familiares recipere

Quaestio 19 : Utrum bona spiritualia facta per religiosos quorum bonorum faciunt participes non religiosos sibi familiares tantum valeant multis quantum valerent paucis

Quaestio 20 : Utrum posito tali casu quod maritus moriatur tantis debitis obligatus quod sint obligata dotalia et relinquat sola dotalia, uxor et filii tenentur tale debitum restituere

Quodlibet 6

Quaestio 1 : Utrum intellectu et voluntate existentibus perfectis habitibus gloriosis, Deus posset se abstrahere

Quaestio 2 : Utrum Deus possit eumdem motum numero qui fuit reparare

Quaestio 3 : Utrum Corpus Christi gloriosum quod est in caelo habet vere esse in altari sub speciebus panis

Quaestio 4 : Utrum substantia creata. possit esse immediatum principium alicuius sui actus

Quaestio 5 : Utrum aliquod accidens unum numero possit esse in duobus naturis

Quaestio 6 : Utrum veritas de re quae est apud intellectum se habeat in ratione informantis vel moventis

Quaestio 7 : Utrum voluntas potest se movere per aliquam dispositionem dato quod non potest sime dispositione

Quaestio 8 : Utrum perniciosum sit dicere quod actus voluntatis non possit fer se esse obiectum voluntatis

Quaestio 9 : Utrum intellectu vidente Deum immediate per lumen gloriae voluntas potest eo frui absque habitu

Quaestio 10 : Utrum actus intelligendi sit perfectior actu. diligendi

Quaestio 11 : Utrum voluntas habeat dominium super actum intellectus tam speculativi quam practici

Quaestio 12 : Utrum bonitas et malitia actuum moralium rationalis creaturae sit magis attribuenda intellectui quam voluntati

Quaestio 13 : Utrum pluribus instantibus mensurantibus plura mutata esse in motu angeli successivo respondeat unum instans temporis nostri

Quaestio 14 : Utrum anima humana tota producitur in esse in fine generationis

Quaestio 15 : Utrum intellectus agens pertineat ad rationem. superiorem

Quaestio 16 : Utrum si corpus humanum resurgeret sine quantitate esset idem numero quod prius

Quaestio 17 : Utrum praelatus beneficium ecclesiasticum tenetur conferre meliori sic quod peccet conferendo minus bono

Quaestio 18 : Utrum filius servi morientis cuius bona debent devolvi ad dominum, si retineat de bonis patris, non habens alia bona, tenetur illa restituere domino

Quodlibet 7

Quaestio 1 : Utrum distinctio attributorum divinorum accipiatur per comparationem ad intrinseca vel respectu ad extrinseca sive ad ea quae reperiuntur in creaturas

Quaestio 2 : Utrum distinctio personarum in divinis fiat per absoluta vel relativa

Quaestio 3 : Utrum procedere vel esse ab alio ponit aliquam indignitatem in persona procedente

Quaestio 4 : Utrum Spiritus Sanctus possit dici procedere per modum voluntatis, si non procederet a Filio sed a solo Patre

Quaestio 5 : Utrum suppositum addat aliquam rem supra essentiam vel naturam

Quaestio 6 : Utrum unum et idem sic possit differre a se ipso quod possit reali relatione referri ad se ipsum

Quaestio 7 : Utrum essentia angeli sit composita ex genere et differentia

Quaestio 8 : Utrum esse omnium sempiternorum sive angelorum mensuretur una mensura

Quaestio 9 : Utrum intellectus humanus antequam actu intelligat sit talis res vel natura quod sit secundum se intelligibilis

Quaestio 10 : Utrum quilibet possit salvari

Quaestio 11 : Utrum eadem cognitione cognoscatur de Deo si est et quid est

Quaestio 12 : Utrum caritas possit augeri in infinitum

Quaestio 13 : Utrum dare non indigenti sit meritorium

Quaestio 14 : Utrum retinentes quod eis impositum est teneantur illud vestituere et hoc illi qui recipit dictam collectam ad firmam

Quaestio 15 : Utrum sacerdos celebrans missam et verba pertinentia ad formam sacramenti eucharistiae varians et transmutans conficiat

Quaestio 16 : Utrum sacerdos qui alicui confitenti talem poenitentiam iniunxit ex qua mors istius secula est ex hoc irregularitatem incurrerit

Quaestio 17 : Utrum sacerdotes, praecipue curati, teneantur quotidie dicere officium mortuorum

Quaestio 18 : Utrum magister in theologia debet dicere contra articulum episcopi si credat oppositum esse verum

Prev

How to Cite

Next

Quaestio 4

Utrum aliqua substantia creata possit esse immediatum principium alicuius operationis
1

QUAESTIO IV. Utrum aliqua substantia creata possit esse. immediatum principium alicuius. operationis.

2

Postea circa creaturas in speciali quaerebantur quaedam pertinentia ad substantiam in generali, quaedam pertinentia ad quasdam substantias in speciali. Circa pertinentia ad substantiam in generali quaerebatur unum, utrum aliqua substantia creata possit esse immediatum principium alicuius operationis absque aliqua potentia ipsi substantiae superaddita quae habeat rationem accidentis. Et arguebatur quod substantia creata possit esse immediatum principium alicuius operationis etiam accidentalis. Quia generare est quaedam operatio quae non substantia, quia nec est substantia generantis nec generati nec tertia substantia subsistens; quare est accidentalis. Et tamen huiusmodi operationis non potest esse accidens principium, quia accidens non potest attingere ad aliquid quod sit extra limites accidentis, et sic non ad substantiam; substantia autem producitur in esse per generationem. Quare et cetera.

3

Contra. Oportet quod actio sit proportionalis virtuti agentis. Sed omnis actio terminatae substantiae est accidens; accidens autem non est proportionale substantiae sed accidenti. Ergo operationis substantiae quae accidens est ! non potest esse immediatum principium substantia.

4

Respondeo dicendum: dicunt aliqui quod circa hoc est intelligendum quod duplex est potentia vel principium operationis in creaturis. Quaedam enim est activa, quaedam autem passiva; et quia agens secundum quod agens assimilat sibi passum, id videtur esse immediatum principium activum actionis in quo agens assimilat sibi passum et in quo attenditur similitudo agentis ad passum. In mutatione autem ad substantiam quae dicitur generatio attenditur similitudo in forma substantiali; generans enim assimilat sibi generatum in substantia quantum ad formam ? substantialem. Quare forma substantialis videtur esse principium generationis substantiae activum. Quia etiam passivum in quantum huiusmodi non reducit se ipsum ad actum, sed ab agente reducitur in actum, videtur quod in passivo sufficiat quod sit potentia passiva receptiva transmutationis et actionis et formae agentis. Hoc saltem videmus in primo passivo quod est materia prima, quia potentia materiae non potest dicere aliquam rem absolutam sive aliquod accidens reale additum essentiae materiae, sed solum respectum vel relationem aliquam aliquo modo in ipsa nuda essentia materiae fundatam. Et quia etiam anima est quasi materiale et passivum respectu sensibilium intelligibilium, videtur etiam quod potentia sentiendi et intelligendi non dicant res? accidentales additas ipsi essentiae animae.

5

Sed quia evidentibus rationibus oppositum dicitur, ideo declarandum 5 est quod nulla substantia creata potest esse sua potentia activa, nec etiam talis potentia passiva qualis ponitur sensitiva et intellectiva potentia in anima. Primum patet in substantiis materialibus ex ratione patientis, quia essentia materiae quae est primum passivum non potest attingi immediate ab aliquo agente creato, ita scilicet quod, ut probat Commentator, octavo Physicorum, si esset materia omnino prima non esset susceptibilis alicuius transmutationis. Agens ergo naturale non potest immediate attingere materiam, formam substantialem immediate in nuda materia si praeexisteret imprimendo, nec immediate removet a materia formam substantialem !, sed primo transmutat materiam quantum ad dispositiones, et transmutando et disponendo eam inducit formam. Sicut ergo materia non subicitur agenti nisi quia habet dispositiones contrarias ei sic etiam ipsum agens naturale non transmutat materiam nisi per qualitates contrarias inhaerentes ei. Sicut ergo sola substantia materiae non sufficit ut transmutetur, sic sola substantia agentis non sufficit ut transmutet.

6

Hoc etiam patet ex parte agentis, culus actio non est subita et indivisibilis, sed successiva et divisibilis, quia illud quod primo inducitur in passo per potentiam activam agentis est forma accidentalis. Si enim inducit formam substantialem, hoc est mediante forma accidentali in qua potest | esse motus; et si induceretur forma substantialis ab agente naturali non mediante dispositione accidentali, esset mutatio quae non esset terminus alicuius motus et induceretur forma in materia indisposita. Agens ergo naturale primo inducit immediate formam accidentalem, et mediante illa formam substantialem. Et ideo oportet immediatam potentiam activam talis agentis esse etiam formam accidentalem. Unde secundum Commentatorem, septimo Metaphysicae, elementa non patiuntur neque agunt nisi per qualitates, non per formas substantiales; est tamen forma substantialis id in cuius virtute activa potentia accidentalis operatur; et sicut forma substantialis in agente | est illud cui innititur omnis potentia activa superaddita substantiae, sic forma substantialis introducta in passo est id ad quod tota transmutatio ordinatur. Et ideo secundum ipsam non est transmutatio, sed ipsa est transmutationis terminus sive finis.

7

Per praedicta patet hoc idem ex parte ipsius actionis. Nam cum actio potentiae activae in creatura sit quaedam transmutatio, et omnis transmutatio sive motus sit secundum formam accidentalem non substantidem immediate, oportet potentiam quae est immediatum principium talis transmutationis esse accidentalem.

8

Ulterius tamen est intelligendum de potentia passiva materiae, vel eius quod habet rationem materiae vel? subiecti, quod quia ipsa materia est primum et purum potentiale in genere materialium, et forma substan- tialis, qualiscumque est, est primum actuale et simpliciter actuale sive simpliciter dans actum materiae, ideo quicquid potest intelligi immediatissime adiunctum materiae primae ut res aliqua oportet esse formam substantialem. Quare inter quamcumque formam substantialem, cum omnis forma talis ! det esse simpliciter et in actu, et ipsam essentiam materiae non potest poni vel intelligi aliquid reale absolutum existens in materia; sed si aliquid intelligitur hoc est solum relatio vel respectus; et quaecumque res absolute intelligitur ? primo adesse materiae quae est pura potentia non potest habere simpliciter rationem potentiae, sed simpliciter rationem actus. Si ergo inter ens simpliciter in potentia quod est materia et ens simpliciter in actu quod est forma substantialis non est medium, sicut nec inter materiam sive ens in potentia et non ens simpliciter, quicquid ponitur realiter adesse vel adunitum esse materiae primae immediate est simpliciter actus vel forma substantialis, sicut quicquid ponitur simpliciter deficere ab entitate materiae quantum ad entia materialia dicitur penitus non ens et nihil. Et ideo ultra substantiam materiae non est aliquid ponendum in materia immediate quod sit res aliqua absoluta nisi formam substantialem dantem esse in actu simpliciter.

9

Sed ulterius, cum ipsa materia cum forma substantiali est causa omnium accidentium quae sunt in ea in ordine quodam, potentia passiva ad recipiendum primum accidens quod habet esse in re materiali est ipsa substantia materiae mediante substantia formae, ita quod huiusmodi potentia passiva ad recipiendum tale accidens non dicit aliquam rem praeter substantiam materiae et formae nisi forte relationem vel respectum tantum, ut etiam dicitur de potentia materiae respectu formae substantialis. Cum enim non sit abire in infinitum, oportet ponere quod sit aliquod accidens quod immediate derivatur a substantia. Sunt autem quaedam quae oriuntur a substantia non sic immediate, sed mediante aliquo accidente alio, scilicet in ipsa substantia composita naturaliter praeexistente. Et sic etiam oportet ponere quandoque in materialibus aliquam potentiam passivam respectu accidentium in suscipiendo (non dico in transmutando sive transmutationis ad formam accidentalem), ipsam substantiam compositam immediate ut patet de quantitate; — aliquando vero ipsam substantiam mediante? alio accidente; non enim potest induci caliditas in aliquo nisi sit quantum, nec albedo nisi sit quantum et quale utpote calidum vel huiusmodi et cetera.

10

Ad videndum autem utrum substantia animae secundum se absque dispositione reali sive potentia quae sit res et proprietas addita ipsi essentiae animae sit in potentia ad hoc ut actu possit esse sentiens et intelligens praesente motivo vel activo, intelligendum quod accidentium in substantia receptorum quaedam insunt inseparabiliter annexa, quaedam autem separabiliter. Semper autem intelligitur substantia esse coniuncta suae potentiae vel virtuti, licet non semper sit coniuncta operationi propter defectum agentis vel alicuius alterius; ut animae semper est coniuncta virtus et potentia intellectualis et sic | de aliis, non tamen semper actu intelligit. In anima ergo quae est substantia incorruptibilis, accidens quod immediate fundatur in tali substantia oportet esse proportionatum substantiae tali ut etiam sit incorruptibile, quia et in omni materiali substantia ! in qua habent esse accidentia, illud quod immediate advenit est inseparabile. Quare operatio intelligendi a qua cessat aliquando vel secundum quam ? variationem suscipit, immediate in substantia animae fundari non videtur, sed oportet quod insit animae mediante aliquo inseparabili accidente. Omnis enim substantia creata aut nulla habet accidentia, aut videtur habere aliqua accidentia sibi connaturalia a quibus non potest expoliari et separari, nisi via qua tendit ad corruptionem. Sed si sit substantia incorporalis, proprietates illae erunt simpliciter inseparabiles. Quare propter intelligere et velle actuale quod non semper animae est coniunctum nec est perfectio substantialis animae sed accidentalis et separabilis et circa eam variabilis, est dare in substantia animae aliquas proprietates inseparabiles quibus mediantibus poterunt animae inesse intelligere et velle.

11

Hoc etiam patet ex hoc quod ostensum est quod nulla potentia activa substantiae creatae potest esse ipsa ' substantiae essentia, quia nec substantia potest agere immediate per suam substantiam vel essentiam; nulla enim ? substantia creata immediate per suam essentiam subicitur agenti creato. Et quamvis substantia possit esse immediatum fundamentum alicuius accidentis (hoc verum est de accidente connaturali et sibi proportionato), substantia tamen non videtur esse immediatum subiectum alicuius accidentis circa ipsum transmutabilis. Quare anima quae est substantia incorruptibilis non videtur posse esse naturaliter [et] immediatum subiectum alicuius transmutabilis accidentis. Unde ratio qua dicitur quod actus et potentia sunt in eodem genere, et actus animae est accidens ideo et potentia, non videtur absolute valere. Nam actus aliquis accidentalis est substantiae cui non respondet potentia quae sit accidens reale ut dictum est. Si ergo intelligere esset perfectio substantialis intellectus vel perfectio eius accidentalis inseparabilis et naturalis, posset inesse substantiae animae, non mediante alio! accidente. Sed | cum sit perfectio accidentalis et variabilis, ideo necesse est quod insit mediante aliquo invarlabili et inseparabili: accidentia enim illa quae immediate fundantur in substantia simul cum substantia incipiunt. Quia ergo intelligere et velle, ut sunt actuales operationes animae, non simul cum substantia animae esse incipiunt, immediate in substantia animae fundari non videntur.

12

Hoc autem supposito et viso, multo magis patet de aliis potentiis organicis quod sunt aliquae proprietates accidentales et cetera. Cum ergo dicitur: substantia est potentia generativa, dicendum quod generatio substantiae est mutatio vel mutatum esse quae est terminus alterationis; ut cum generatur ignis, immediate calefit et rarefit materia secundum exigentiam formae igneitatis, in cuius virtute etiam operatur ipsa potentia activa. Et ideo dicitur generari ignis substantialis ab igne substantiali mediante motu alterationis, et sic mediante potentia activa accidentali, cuius actionis non est immediatum principium activum ipsa forma substantialis generantis, terminus tamen est forma substantialis generati sive compositum secundum actum illius formae.

PrevBack to TopNext

On this page

Quaestio 4