Table of Contents
Commentarius in libros sententiarum
Liber 4
Distinctio 1
Quaestio 1 : Utrum sacramenta nouae Legis causent gratiam.
Quaestio 2 : de diffinitione sacramenti
Quaestio 3 : de institutione sacramentorum
Quaestio 4 : Utrum constent ex rebus, et verbis
Quaestio 5 : Utrum convenienter fuerit instituta
Quaestio 6 : Utrum sacramenta legalia conferrent gratiam
Distinctio 2
Quaestio 1 : De institutione sacramentorum novae legis an sint a Christo instituta
Quaestio 2 : de baptismo Ioannis
Distinctio 3
Quaestio 1 : De forma baptismi, an possit mutari
Quaestio 2 : Utrum plures possint unum baptizare
Quaestio 3 : utrum baptismus debeat fieri in aqua
Distinctio 4
Quaestio 1 : utrum baptismus deleat omne culpam, et omnem poenam
Quaestio 2 : Utrum character in baptismo imprimatur
Quaestio 3 : de baptismo flaminis, et sanguinis
Quaestio 4 : De carentibus usu rationis, utrum sint baptizandi
Quaestio 5 : De ficte accedentibus, utrum baptismus, cessante fictione, habeat effectum suum
Distinctio 5
Quaestio 1 : Utrum Christus secundum quod homo potuerit dimittere peccata
Quaestio 2 : Utrum malus minister possit baptizare
Quaestio 3 : Utrum liceat petere, vel recipere baptismum a malo ministro
Distinctio 6
Quaestio 1 : Utrum ad baptismum requiratur nativitas ex utero
Quaestio 2 : Utrum intentio in baptismo requiratur
Quaestio 3 : An fides requiratur in baptismo
Distinctio 7
Quaestio 1 : De confirmatione secundum se
Quaestio 2 : Utrum confirmatio characterem imprimat
Quaestio 4 : Utrum episcopus sit proprius minister huius sacramenti
Distinctio 8
Quaestio 1 : Utrum eucharistia sit sacramentum
Quaestio 2 : Utrum eucharistia fit tantum sumenda a ieiunis
Quaestio 3 : De forma huius sacramenti, scilicet utrum una dependeat ab alia.
Distinctio 9
Quaestio 1 : utrum peccator sumat corpus Christi
Quaestio 2 : Utrum peccatori liceat sumere corpus Christi
Quaestio 3 : Utrum polluto liceat sumere corpus Christi
Quaestio 4 : Utrum peccatori sit deneganda communio?
Distinctio 10
Quaestio 1 : utrum corpus Christi sit in sacramento altaris, realiter, et essentialiter
Quaestio 2 : utrum Christus sit in altari totaliter
Quaestio 3 : utrum Christus sit in sacramento altaris localiter
Quaestio 4 : utrum Christus sit in altari visibiliter
Distinctio 11
Quaestio 1 : utrum panis, et vinum sit conueniens mateteri huius sacramenti
Quaestio 2 : Vtrum conuersio sit completa ratio essendi corpus Christi in altari realiter
Quaestio 4 : utrum Deus possit conuertere vnum corpus in plura corpora, sicut econuerso facit
Distinctio 12
Quaestio 1 : utrum liceat pluries in die communica re
Quaestio 2 : utrum Deus possit facere accidens sine subiecto
Quaestio 3 : utrum in sacramento altaris sint accidentia sine subiecto
Quaestio 4 : utrum species in sacramento altaris possint aliquid immutare
Distinctio 13
Quaestio 1 : Utrum non sacerdos possit conficere
Quaestio 2 : utrum sacerdos teneatur celebrare
Quaestio 3 : de haereticis, utrum sint exterminandi
Quaestio 4 : utrum plures sacerdotes possint eandem hostiam consecrare
Distinctio 14
Quaestio 1 : utrum poenitentia sit sacramentum
Quaestio 2 : utrum poenitentia sit virtus
Quaestio 3 : de poenitentia in comparatione ad alias virtutes
Quaestio 4 : de subiecto poenitentiae
Quaestio 5 : de continuatio ne poenitentiae
Quaestio 6 : de solenni poenitentia
Quaestio 7 : de effectu poenitentiae, utrum sit necessaria ad salutem
Distinctio 15
Quaestio 1 : utrum peccatum impediat satisfactionem
Quaestio 2 : utrum restitutio sit pars satisfactionis
Quaestio 3 : utrum eleemosyna sit satisfactionis pars
Quaestio 4 : utrum ieiunium sit pars satisfactionis
Quaestio 5 : de oratione, utrum sit satisfactionis pars
Distinctio 16
Quaestio 1 : de remissione venialium, utrum possint remitti sine mortalibus
Quaestio 2 : Vtrum poenitentia possit per aliquid impediri
Quaestio 3 : de circunstantiis, an sint confitendae
Quaestio 4 : utrum poenitentia habeat partes
Distinctio 17
Quaestio 1 : de contritione, utrum deleat peccatum
Quaestio 2 : utrum sit necesse confiteri sacerdoti statim de omnibus
Quaestio 3 : utrum confessio sit facienda proprio sacerdoti
Quaestio 4 : an confessio possit fieri alieno sacerdoti, de licentia proprii sacerdotis
Quaestio 5 : utrum confessio dimidiata iterari debeat
Quaestio 7 : confitens et non poenitens impleat praeceptum de semel confitendo in anno
Quaestio 8 : utrum confessio facta ab illo qui non est contritus valeat
Distinctio 18
Quaestio 1 : utrum excommunicatio debeat esse in Ecclesia
Quaestio 2 : quis possit excommunicare: vtrum scilicet excommunicatum possit excommunicare
Quaestio 3 : utrum in iure debeat esse aliqua excommunicatio lata
Quaestio 4 : de effectu excommunicationis
Quaestio 5 : de absolutione ab excommunicatione
Quaestio 6 : utrum minor excommunicatio, repellat a sacramentis
Quaestio 7 : de suspensione: utrum impediat absolutionem
Quaestio 8 : de inter dicto: utrum violans interdictum sit irregularis
Distinctio 19
Quaestio 1 : utrum claues sint in Ecclesia
Quaestio 3 : de correctione fraterna. utrum cadat sub praecepto
Quaestio 4 : de denunciatione, utrum debeat eam praecedere fraterna correctio
Distinctio 20
Quaestio 1 : utrum aliquis in morte possit vere poenitere
Quaestio 3 : utrum vnos pro alio possit satisfacere
Quaestio 4 : de indulgentiis, utrum tantum valeant, quantum sonant
Distinctio 21
Quaestio 1 : de Purgatorio quaeritur, utrum ibi culpa remittatur
Quaestio 2 : de generali confessione utrum deleat omnem culpam
Distinctio 22
Quaestio 1 : utrum peccata semel dimissa redeant
Quaestio 2 : utrum damnato ad mortem, petenti confessionem debeat negari
Quaestio 3 : de forma huius sacramenti, utrum haec sit conueniens forma huius. Ego absoluo te etc.
Distinctio 23
Quaestio 1 : de extrema vnctione, quo ad essentiam, utrum habeat determinatam materiam
Quaestio 2 : de ministro: utrum sacerdos possit hoc sacramentum ministrare
Quaestio 3 : de subiecto, utrum solus infirmus debeat inungi
Quaestio 4 : De effectu extremae vnctionis.
Distinctio 24
Quaestio 1 : utrum ordo sit sacramentum
Quaestio 2 : de charactere, utrum in quolibet ordine imprimatur character
Quaestio 3 : de annexis ordinum: an corona sit ordo
Quaestio 4 : utrum distincti ordines habeant distinctos actus
Quaestio 5 : utrum ministri debeant habere vestes speciales
Quaestio 6 : utrum in ecclesia sit aliqua maior potestas sacerdotali
Quaestio 7 : de episcopatu utrum sit ordo
Distinctio 25
Quaestio 1 : utrum omnes episcopi possint conferre ordinet
Quaestio 3 : de impedimento ordinis
Quaestio 4 : utrum Papa possit committere symoniam
Quaestio 5 : utrum symonis mentalis obliget ad resignationem beneficii per eam obtenti
Distinctio 26
Quaestio 1 : quid est matrimonium, et utrum sit coniunctio maris, et foeminae
Quaestio 2 : an matrimonium sit licitum
Quaestio 3 : utrum matrimonium sit in praecepto
Quaestio 4 : utrum matrimonium sit sacramentum
Distinctio 27
Quaestio 1 : utrum rite contracta possint dissolui
Quaestio 2 : utrum consensus sit causa effectiua matrimonij
Quaestio 3 : utrum matrimonium soluatur per ingressum religionis
Quaestio 4 : utrum cum bigamo liceat dispensare
Distinctio 28
Quaestio 1 : an sponsalia iurata faciant matrimonium
Distinctio 29
Quaestio 1 : an metus matrimonium impediat
Quaestio 2 : an conditio impossibilis apposita sponsalibus, vel matrimonio vitiet, aut vitietur
Distinctio 30
Quaestio 1 : de errore, an impediat, et dirimat matrimonium
Quaestio 2 : de matrimonio beatae Virginis, utrum fuerit verum matrimonium
Distinctio 31
Quaestio 1 : an matrimonium habeat bona excusantia
Quaestio 2 : utrum propter bona matrimonij excusentur coniuges a peccato
Quaestio 3 : utrum fine praedictis bonis possit actus matrimonij excusari
Distinctio 32
Quaestio 1 : utrum coniunx teneatur reddere debitum petenti
Quaestio 2 : utrum vnus coniunx sine licentia alterius possit vouere continentiam
Distinctio 33
Quaestio 1 : utrum vnquam licuerit habere plures vxores
Quaestio 2 : de virginitate utrum fit dignissima virtutum
Distinctio 34
Quaestio 1 : utrum matrimonio sint assignanda aliqua impedimenta
Quaestio 2 : utrum impotentia ad actum matrimonij impediat matrimonium
Distinctio 35
Quaestio 1 : utrum ex causa fornicationis liceat coniugem dimittere
Quaestio 2 : utrum dimittens vxorem ob fornicationem possit alteri nubere
Distinctio 36
Quaestio 1 : utrum seruitus impediat matrimonium
Quaestio 2 : utrum seruus possit contrahere matrimonium sine consensu domini sui
Distinctio 37
Quaestio 1 : utrum sacer ordo impediat matrimonium
Quaestio 2 : utrum vxoricidium impediat matrimonium
Distinctio 38
Quaestio 1 : utrum bene definiatur votum a Magistro in litera dicente, quod votum est etc
Quaestio 2 : de diuisione voti
Quaestio 5 : De vtilitate voti, et virginum consecratione.
Distinctio 39
Quaestio 1 : de dispari cultu, utrum impediat matrimonium
Distinctio 40
Quaestio 1 : de consanguinitate, utrum impediat matrimonium
Distinctio 41
Quaestio 1 : de affinitate, utrum impediat matrimonium
Quaestio 3 : de illegitimitate, utrum scilicet aliqua prolessit illegitima
Distinctio 42
Quaestio 2 : utrum scilicet liceat agere vel accusare ad diuortium celebrandum
Distinctio 43
Quaestio 1 : utrum resurrectio omnium hominum sit futura
Quaestio 2 : utrum aliquid corruptum possit per naturam idem numero reparari
Quaestio 4 : utrum resurrectio mortuorum fiat in instanti vel in tempore
Distinctio 44
Quaestio 2 : utrum corpora gloriosa futura sint impassibilia per aliquam formam sibi iuhperrentem
Quaestio 3 : utrum virtute diuina corpus gloriosum possit esse cum alio corpore glorioso
Quaestio 4 : an corpus gloriosum moueatur in instanti ratione suae agilitatis de loco ad locum
Quaestio 5 : Vtrum corpora gloriosa habeant claritatem
Quaestio 6 : utrum corpora damnatorum post resurrectionem patiantur ab igne passione proprie dicta
Quaestio 7 : utrum animae damnatorum ante resumptionem corporum patiantur ab igne corporeo
Distinctio 45
Quaestio 1 : utrum suffragia viuorum prosint defunctis
Quaestio 2 : vtrum suffragia facta pro aliquo, sibi soli valeant, et non aliis pro quibus non fiunt
Quaestio 3 : de receptaculis animarum post mortem
Distinctio 46
Quaestio 1 : Utrum scilicet iustitia sit in Deo
Distinctio 47
Quaestio 1 : utrum generale iudicium sit futurum
Distinctio 48
Quaestio 1 : utrum Christus iudicaturus sit in forma humana
Quaestio 2 : utrum motus coeli cessabit
Distinctio 49
Quaestio 1 : utrum intellectus creatus possit videre Deum clare et immediate
Quaestio 2 : utrum videntes deum videant omnia in eo
Quaestio 3 : utrum beatitudo principaliter consistat in actu intellectus vel voluntatis
Quaestio 4 : de obiecto fruitionis, utrum scilicet Deus sit immediatum obiectum fruitionis
Quaestio 5 : utrum viatori possit communicari visio Dei intuitiua quae non sit beatifica
Quaestio 6 : utrum beatitudo sanctorum post resurrectionem sit fatura maior quam sit modo
Quaestio 7 : Vtrum omnes homines summe et de necessitate appetant beatitudinem
Quaestio 8 : utrum beatitudo educatur de potentia creaturae
Distinctio 50
Quaestio 3
de subiecto, utrum solus infirmus debeat inungiTERTIO quaeritur de subiecto, vtrum solus infirmus debeat inungi: & videtur quod non: quia si infirmus inungit: hoc non est nisi quando est in periculo mortis: sed sanus est aliquando in periculo mortis, vt decol landus, vel suspendendus, qui tamen non est inungendus. ergo &c.
Respondeo, hic sunt tria videnda. Primo, quod inungendus debet esse infirmus corporaliter. secundo, quod debet esse, vel fuisse infirmus spiritualiter. Tertio, in quibus partibus debeat fieri.
Circa primum sunt tres conclusiones. Prima, quod so lus infirmus debet inungi. vnde si est moriturus non per infirmitatem, siue sit dubium, vt de pugnaturo, siue certum, vt decapitandus, non est inungendus. sanus ergo non est inungendus, nisi instinctu spiritus sancti peteret: sicut de multis habet, ꝗsani fecerunt inungi: sed statim vt praedixerant, fuerunt mortui. De damnato autem ad mortem, & si infirmus sit, videt, quod tali non debeat dari: quia talis infamis est in fa cie ecclesiae: etiam si secundum veritatem non habeat culpam: quia crimine capitali condemnatus. vnde nec eucharistia sorte danda est his, qui ducuntur ad mortem: quia illa, quae non sunt necessitatis, vt sepultura, & huiusmodi, bene negat ecclefia vilibus personis: sed poenitentiam, & id, quod est necessitatis nullo modo. Alij autem dicunt, quod damnati, & huiusmodi de bent inungi: quia etiam relapsis, qui statim sunt coburendi, no negantur ecclesiastica sacramenta. de haeret. c. super eo. Et quamuis non explicet nisi de sacramento poenitentiae, & eucharistiae: tamen eadem ratio est de aliis. Ex quo enim non est prohibitum: est concessum: quia si tempore interdicti illa duo non negant, cui tamen negat extrema vnctio: hoc est, quia ibi inuenitur prohibitum, non aunt hic.
Huius autem conclusionis rationem quidam assi gnant dicentes, quod ea quae in sacramentis geruntur interius, debent repraesentari per ea, quae geruntur exterius: sed effectus interius huius sacramenti est sanatio spiritualis. ergo debet repraesentari exterius per sanationem corporalem, sed nullus est illius sanationis susceptluus, nis sit actu infirmus: qua re de necessitate huius sacri est, quod sit actu infirmus: quia in sacramentis quicquid est essentialiter de necessitate signationis, est essentialiter de necessitate sacri: cum sacramenta inquantum sacramenta sint essentialiter quaedam signa.
sed contra hoc quidam sic obiiciunt. sicut extrema vnctio est spiritualis sanatio: sic poenitentia est spiritualis resuscitatio, & baptismus spiritu alis ablutio: igitur si spiritualem sanationem necesse est signari per corporalem, ita quod necesse sit, quod suscipiens eam sit infirmus corporaliter. similiter necesse esset spiritualem resusci tationem, quae fit in poenitentia, signari per corporalem: ita vt susci piens eam esset corporaliter mortuus, & ablutionem spiritualem, quae fit in baptismo, necesse esset signari per corpo ralem: ita vt in baptizandis esset corporaliter immundus: hoc autem non est necesse. ergo nec primum.
sed ad hoc ipsi soluunt, quod non est simile de poenitentia, & baptismo, & extrema vnctione: quia licet poenitentia sit spiritualis resuscitatio, non tamen datur per modu resuscitationis, sicut extrema vnctio per modum medicationis Et ideo non oportet poenitentem esse mortuum, sicut illum, qui inungit infirmu. Item cor poralis ablutionis susceptiuus est non solum immundus, sed mundus, sed curationis non est susceptiuus nisi infirmus. Vel potest dici ad instantiam de poenitentia, quod non est suscita tio: sed supponit Lazarum suscitatum, quem soluit manus Apostolica, & quia delet, & venialia, & poenam, quae supponit vitam. ideo &c.
Ad illud de baptismo dicendum, quod non dat per modum ablutionis, sed per modum immer sionis, & aspersionis. vel dicendum, quod ablutio non solum con uenit immundis, sed etiam mundis, vt mundiores sint, & nitidiores, & pulchriores, sicut lauatur tela munda, vt sit al ba. sed est instantia de confirmatione, quae datur ad robur per modum vnctionis, vt istud, nec tamen oportet, quod ille sit de bilis, vel infirmus, aut timidus.
sed dicendum, quod ille inungit, sicut pugit, in quo audacia, & fortitudo supponitur: sed ad maiorem praeparatur: tamen non est ista ratio demon stratiua, quia nec materia patit. Certum est enim, quod in multis partibus sani contra istum toto corpore inungitur. vn de vnge caput. Matthae. 6. Et caput Christi, & pedes Ma ria vnxit. Curatio etiam, & medicina adhibentur: etiam non solum contra morbum praesentem, sed etiam contra futurum.
secunda conclusio est, quod oportet, quod sit periculose infirmus, ita, quod vel de vita desperet, vel sit in periculo non solum moriendi, sed etiam sine sacramento moriendi. vnde solum grauibus infirmis, de quorum vita probabiliter timetur: imo magis creditur: quia sicut nomen sonat, extremum sacim est post quod aliud non speratur. vnde quandiu probabiliter spera tur de euasione non debet dari. si tamen datum est, & conualescat, non propter hoc prohibebitur ab aliis sacramentis, quia & si postea recidiuet, reiterabitur sibi istud. vnde & mrimonium contrahaere, & ordiner suscipere, & eucharistiam: & non solum confiteri, quod est necessitatis, & confirmari potest inunctus, si conualescat, imo etiam si post inunctionem petat con fessionem, non est neganda, quia quamuis per se hoc sacramentum debeat esse vltimum, per accidens tamen potest esse post ipsum aliud, quamuis baptismus ita sit primum, quod non potest esse aliud ante illud. Alia ratio assignatur a quibusdam, quia extrema vnctio est quasi supplementum poenitentiae, vt qui non possunt, congrue vti medicina poenitentiae, tanquam medicina grauiori: vtantur hoc sacramento tanquam medicina leuiori, sed sani possunt vti poenitentia. ergo pro eis non est institutum hoc sacramentum: sed solum pro infirmis grauibus, de quorum exitu probabiliter timei propter aggrauatiouem infirmitatis.
sed haec ratio licet non sit bona tamen necessaria, quia quantuncunque infirmus posset confiteri, si vellet, & confiteatur actu: nihilo minus datur ei extrema vnctio. imo prius semper debes hortari ad confessionem, si possit, etiam sacramentalem si indiget: imo statim baptizatus in lecto mortis, vt patet per Augdeberet inungi. Non solum ergo illia, qui indigent puia, & non possunt alteri confiteri, vel poenitere est concessum: quia aliqui loquendo moriuntur: & sic confiteri possunt, qui tamen inungendi sunt.
Tertia conclusio est de eo, que constat esse mortuum, quod inungi non debet: quia sanatio praesup ponit yitam: quia fieret iniuria sacramento, sicut si baptizaret mor tuus. 1. ad Cor. 15. sed si dubium est, pium esset eum inun gere praemissa protestatione, & conditione, quae in baptismo, & aliis, quae non sunt necessitatis: vt in ordine fieri solet sic dicendo. si tu es mortuus, ego non te inungo, sed si tu es viuus, per istam vnctionem &c. Dico autem si dum apparebat viuus hoc sacramentum petiit: quia quamuis non legat conditionalis praestatio sacri, nisi in baptismo, q est necessitatis, & nisi vbi dubitat, an fuisset prius baptizatus: tamen eadem ratio est in illis, quae non sunt necessitatis simpliciter: maxime si per accidens possunt esse necessaria, sicut est illud: & pari ratione si nescitur, vtrum puer sit viuus, an mortuus, sub conditio ne est baptizandus: ita & hic.
Prima, quod propter hoc, quod pueri, & perpetuo furiosi non sunt inungendi: quia esset mendacium in forma. Quicquid deliquisti per visum &c. si autem habet lucida interualla: si sperat de conualescentia, non de bet inungi sicut nec baptizari. si autem non sperai, quam uis expresse ante frenesim non petierit, quia forte de pericu lo non credebat, debet sibi dari, & haec deuotio praecedens sufficit. Iura vero, quae dicunt non debere dari eucharistiam, nec absolutionem in tali statu, nisi antea petiit, loquuntur de illo, qui erat excommunicat, vel malae vitae notoriae: quia qui semel fuit malus semper praesumendus est malus, nisi contrarium probetur. de reg. iur. c. semel. libr. 6. Alias si bonae vitae erat, non praesumit immemor suae salutis in morte, plusquam in vita. vnde praesumitur, quod pe tiuit: licet non probei, vel quod petiuisset, si aduertisset, vel quod petere voluit, sed forte non potuit, nec actualis deuotio requiritur in illo, qui eam habere non pont: sed de furio fis, qui facerent irreuerentiam sacro, est probabile, quod non inungantur: quia non est necessitatis simpliciter: sed baptismus, qui est necessitatis simpliciter illi, qui semper fuit furiosus ex consensu parentis dari debet, quamuis faciat irre uerentiam: & deberet ligari pro sanatione animae multo magis, quam pro sanatione corporis. sed de habente lucida interualla si in sanitate petiit, non videt simpliciter necessarium: quia baptismo flaminis saluabitur. Nihilominus tamen quia forte postquam petiit mortaliter peccauit: tutius est, quod ligatus baptizaretur exclusis infirmis, qui possent scandalizari. Et pium esset sic facere de extrema vnctione, quae per accidens potest esse necessaria ad salutem: veni ast actus nondu confessus, nec posuit conteri: marimesine irreueretia suscipiat er bona, & mueteratre suetudine, licet nesciat quid sit: quia maior deuotio requi rit ad communionem: quae tamen dari debet frenetico. 26. q. 6. si is qui. multomagis vnctio, quae minorem deuotionem requi rit, quia de communione dicitur. Probet aute seipsum homo: sed eucharistia etiam sanae mentis si sit periculum de vomitu non debet dari: & mul:ominus tali frenetico, qui expueret: quia ista iniuria redundat in sacri essentiam aliquo modo, sed de vnctione non sic: quia insanus sic potest ligari, quod sine effusione ita bene vngeret, sicut sanae mentis. vnde pium esset eum non priuare sacro, qu'deuote petiuit.
secunda conclusio est, quod requirit, quod actualiter peccauerit. vnde beara virgo ante secunda santtineatione pertare potuit, sed non peccauit. ideo inungi non debuit. Nec obstat, quod originale contraxit contra cuius reliqulas illud da tur: quia etiam pueri contraxerunt illud, qui tamen inungi nonde bent. sic igitur & sua vita, & sacri forma repugnant: quia non deliquit per visum, nec per alium sensum. vnde esset sbi mendacium, propter quod nec vngi eguit: quia reliquias originalis secunda sanctificatio fomitem penitus extinguens amouit. ideo nec inungi debuit, nec inuncta fuit.
Tertia conclusio est de illis, qui in articulo mortis baptizant, vtrum inungi debeant. Et dicendum quod sic, licet a culpa, & poena actuali, & originali sint liberi: quia restat eis pugna contra hostem, contra quem specialiter isto sacro armantur, nec est mendacium, quia deliquerunt per sen sus. Et licet sit sibi indultum delictum quo ad culpam, & poenum, sed non quo ad debilitatē.
Prima, quod totum corpus non debet inungi, sed solum determinatae partes eius scilicet organa sensuum, pedes, & renes. Cuiusratio est, quia sacramentum exhibetur per modum curationis. vnde sicut est in curatione corporali, sic suo modo debet esse in curatione spirituali: sed in curatione corporali non oportet, quod medicina curans totum corpus, adhibeaitori corpori: sed sufficit, quod adhibea tur illis partibus, in quibus est radix morbi. ergo similiter debet esset in extrema vnctione, quae est sanatio spiritualis: non igitur debet toti corpori adhiberi: sed solum illis par tibus, in quibus sunt principia peccati venialis, & mortalis. Et quia radix, & principium peccandi in nobis: primo quidem est vis cognitiua. secundo, vis appetitiua. tertio, vis motiua, vel executiua. Vis autem cognitiua in nobis ortum habet a sensu. ideo in nobis debent inungi loca quinque sensuum. Oculi propter visum. Aures propter auditum. Nares propter olfactum. Os propter gustum. Manus propter tactum, qui in pulpis digitorum maxime viget. sed propter vim appetitiuam lnunguntur a quibusdam renes: propter motiuam pedes: sed quia primum principium actuum nostrorum est vis cognoscitiua. ideo illa vnctio, quae fit in organis sensuum est de necessitate sacri, & seruatur ab omnibus: quod si aliqui sint mutilati in aliquibus organis sensuum, debent inungi quanto propinquius possunt ad partes illas, in quibus vnctio fieri debuit: Aliae vero vnctiones non vident de necessitate sacri, quia vis appetitiua, & motiua sunt secunda ria principia nostrorum actuum. & ideo aliqui illas non obseruant: alij vero seruant illam, quae ad pedes, & non illam, quae ad renes. Ideo de vnctione ad renes, & pedes, consuetu do suae ecclesiae est seruanda.
secunda conclusio est de mutilatis, & de illis, qui nunquam habuerunt membra, sicut de caeco nato, vel qui nunquam habuerunt vsum alicuius al terius sensus. De primis dicendum est, quod dictum est in prima conclusione, quod in parte propioquiori mebro fieri debet de aliis videretur omittenda esse vnctio, quantum ad illud menbrum, ne sit mendaclum in sacro: quia caecus natus non deliꝗs per visum: sicut solet dici de muto nato, ligua eius nunquam mentita fuit. Vel potest dici cum peccatum essentialiter sit in voluntate, non in sensu: dicitur peccare per visum caecus na tus, non secundum operationem imperatam, sed elicitam: quia for te concupiuit videre inordinate, vel habere visum, vel hu iusmodi. Et sic per visum peccauit materialiter, & obiectiue: licet non instrumentaliter, & subiectiue. Et similiter de caeco a natura: tactus autem diffusus est per totum corpus: tamen principaliter est in manibus, vt dictum est, nec illo penitus potest animal carere.
Tertia conclusio est de manibus epraeorum: quia dicunt quidam, quod episcopi, quia sunt consecrati, non debent inungi infra manum, sed extra, ne fiat iniuria vnctioni epali: sed pari ratione nec sacerdotesvnde potest dici, quod istae vnctiones differunt specie. sicut enim baptizatus inungit in vertice chrismate, & nihilominus si postea fiat episcopus inungitur: nec per vnam vnctionem fit iniuria alij: imo vna est praeparatoria ad aliam: sic per istam vnctionem, quae est conis omnibus Christianis, & nata est sequi omnes alias non fit alteri iniuria. Nihilominus tamen con suetudo in hoc seruanda est: quia sensustactus non solum est infra manum, sed etiam extra manum in parte conuexa.
On this page