Quaestio 98

ARTICULUS PRIMUS UTRUM LEX VETUS FUERIT BONA

AD PRIMUM SIC PROCEDITUR. Videtur quod lex vetus non fuerit. bona. Dicitur enim Hue ictor bona nisi propter bonitatem praeceptorum quae continet. Ergo lex vetus non fuit bona.

2. PRAETEREA, ad bonitatem legis pertinet ut communi saluti proficiat, sicut Isidorus dicit. Sed lex vetus non fuit salutifera, sed magis mortifera et nociva. Dicit enim Apostolus, Aor. vii: Sine lege peccatum mortuum erat. Ego autem vivebam sine lege aliquando: sed cum venisset mandaium, peccatum revixit, ego autem mortuus sum; et Rom. v: Lex subintravit ut abundaret delictum. Ergo lex vetus non fuit bona.

3. PRAETEREA, ad bonitatem legis pertinet quod sit possibilis ad observandum et secundum naturam, et secundum humanam consuetudinem. Sed hoc non habuit lex vetus: dicit enim Petrus, Act. xv: Quid tentatis imponere iugum super cervicem discipulorum, quod neque nos, neque patres nostri, portare potuimus? Ergo videtur quod lex vetus non fuerit bona.

SED coNTRA EST quod Apostolus dicit, Rom. vu: Jtaque lex quidem sancta est, et mandatum sanctum. et iustum et bonum.

RxsPONDEO DICENDUM quod absque omni dubio lex vetus bona fuit. Sicut enim doctrina ostenditur esse vera ex hoc quod consonat rationi rectae, ita etiam lex aliqua ostenditur esse bona ex eo quod consonat rationi. Lex autem vetus rationi consonabat. Quia concupiscentiam reprimebat, quae rationi adversatur; ut patet in illo mandato, Non concupisces rem proximi tui, quod ponitur Exod. xx. Ipsa etiam omnia peccata prohibebat, quae sunt contra rationem. Unde manifestum est quod bona erat. Et haec est ratio Apostoli, Rom. vi: Condelector, inquit, legi Dei secundum interiorem hominem; et iterum: Consentio legi, quoniam bona est.

Sed notandum est quod bonum diversos gradus | habet, ut Dionysius dicit, iv cap. de Div. Nom. est enim aliquod bonum perfectum, et aliquod bonum imperfectum. Perfecta quidem bonitas est, in his quae ad finem ordinantur, quando aliquid est tale quod per. se sufficiens est inducere ad finem: imperfectum autem bonum est quod operatur aliquid ad hoc quod perveniatur ad finem, non tamen sufficit ad hoc quod ad finem perducat. Sicut medicina perfecte bona est quae hominem sanat: imperfecta autem est quae hominem adiuvat, sed tamen sanare non potest. Est autem sciendum quod est alius finis legis humanae, et alius legis divinae. Legis enim humanae finis est temporalis tranquillitas civitatis, ad quem finem pervenit lex cohibendo exteriores actus, quantum ad illa mala quae possunt ? perturbare pacificum statum civitatis. Finis autem legis divinae est perducere hominem ad finem felicitatis aeternae; qui quidem finis impeditur per quodcumque peccatum, et non solum per actus exteriores, sed etiam per interiores. Et ideo illud quod sufficit ad perfectionem legis humanae, ut scilicet peccata prohibeat et poenam apponat, non sufficit ad perfectionem legis divinae: sed oportet quod hominem totaliter faciat idoneum ad participationem felicitatis aeternae. Quod quidem fieri non potest nisi per gratiam Spiritus Sancti, per quam diffunditur caritas in cordibus nostris, quae legem adimplet: gratia enim Dei vita aeterna, ut dicitur Rom. vi. Hanc autem: gratiam lex vetus conferre non potuit, reservabatur enim hoc Christo: quia, ut dicitur Ioan. 1 lex per Moysen data est; gratia et veritas per Jesum Christum facta est. Et inde. est quod lex vetus bona quidem est, sed imperfecta; secundum illad eb. vu: Nihil ad. perfectum adduxit. lex.

AD PRIMUM ERGO DICENDUM quod Dominus loquitur ibi de praeceptis. caeremonialibus; quae quidem dicuntur non bona, quia.gratiam. non conferebant, per quam homines a. peccato mundarentur, cum tamen per huiusmodi se pecca-

tores ostenderent. Unde signanter dicitur: ef iudicia in quibus non vivent, idest per quae vitam gratiae obtinere non possunt; et postea subditur: Et pollui eos in muneribus suis, idest pollutos ostendi, cum offerrent omne quod aperit vulvam, propter delicta sua.

AD SECUNDUM DICENDUM quod lex dicitur occidisse, non quidem effective, sed occasionaliter, ex sua imperfectione: inquantum scilicet gratiam non conferebat, per quam homines implere possent T quod mandabat, vel vitare quod vetabat. Et sic occasio ista non erat data, sed sumpta ab hominibus. Unde et Apostolus ibidem dicit: Occasione accepta peccatum per mandatum seduxit me, et per illud occidit. - Et ex hac etiam ratione dicitur quod lex subintravit ut abundaret delictum, utly. ut teneatur consecutive ?, non causaliter: inquantum scilicet. homines, accipientes occasionem a lege, abundantius peccaverunt; tum quia gravius fuit peccatum post legis prohibitionem; tum etiam quia concupiscentia crevit, magis enim concupiscimus quod nobis prohibetur.

AD TERTIUM DICENDUM quod iugum legis servari non poterat sine gratia adiuvante, quam lex nom dabat: dicitur enim Rom. ix.: Non. est. volentis neque currentis, scilicet velle et currere in praeceptis Dei, sed miserentis Dei. Unde et.in Psal mo cxvir dicitur: Víam mandatorum. tuorum ves. p. cucurri, cum dilatasti cor meum, scilicet per donum gratiae et caritatis.

ARTICULUS SECUNDUS UTRUM LEX VETUS FUERIT A DEO

AD SECUNDUM SIC PROCEDITUR. Videtur quod lex vetus non fuerit a Deo. Dicitur enim Deut. xxxu: Dei perfecta sunt opera. Sed lex fuit imperfecta, ut supra dictum est. Ergo lex vetus non fuit a Deo.

2. PRAETEREA, Eccle. III dicitur: Didici quod omnia opera quae fecit Deus, perseverent in aeternum. Sed lex vetus non perseverat in aeternum: dicit enim. Apostolus, ad Heb. vu: Reprobatio fit'quidem praecedentis mandati, propter infirmitatem eius et. inutilitatem. Ergo lex vetus non fuit a Deo.

3. PRAETEREA, ad sapientem legislatorem pertinet non solum mala auferre, sed etiam occasiones malorum. Sed vetus lex fuit occasio peccati, ut supra dictum est. Ergo ad Deum, cui nullus est. similis in legislatoribus, ut dicitur Job xxxvi, non pertinebat legem talem dare.

4. PRAETEREA, 1l ad Tim.n dicitur quod Deus vult omnes homines salvos fieri. Sed lex vetus non sufficiebat ad salutem hominum, ut supra dictum est. Ergo ad Deum non pertinebat talem legem dare. Lex ergo vetus non est a Deo. SED CONTRA EsT quod Dominus dicit, Matth. xv, loquens ludaeis, quibus erat lex vetus data: Zrritum fecistis mandatum Dei propter traditiones vestras. Et paulo ante praemittitur, Honora pairem tuum et matrem tuam, quod manifeste in Exod, ep x lege veteri continetur. Ergo lex vetus est a Deo.

RESPONDEO DICENDUM quod lex vetus a bono Deo data est, qui est Pater Domini Nostri Iesu Christi. Lex enim vetus homines ordinabat ad Christum dupliciter. Uno quidem modo, testimonium Christo perhibendo: unde ipse dicit, Lucae "Ves — ult.: Oportet impleri omnia quae scripta sunt in 'Ves49. ege et psalmis et prophetis de me; et Ioan. v: Si crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi: de me enim ille scripsit. Alio modo, per modum cuiusdam dispositionis, dum, retrahens homines a cultu idololatriae, concludebat eos sub cultu unius Dei, a quo salvandum erat humanum genus per Christum: unde Apostolus dicit, ad Gal. m: Priusquam veniret fides, sub lege custodiebamur conclusi in eam fidem quae revelanda erat. Manifestum est autem quod eiusdem est disponere ad finem et ad finem perducere: et dico eiusdem per se vel per suos subiectos. Non enim diabolus legem tulisset per quam homines adducerentur ad Christum, per quem erat eiiciendus; secundum illud Matth. xi: Si Satanas Satanam eicit, divisum est regnum eius. Et ideo ab eodem Deo a quo facta est salus hominum per gratiam Christi, lex vetus data est. dicas m

AD PRIMUM ERGO DICENDUM quod nihil prohibet aliquid non esse perfectum simpliciter, quod tamen est perfectum secundum tempus: sicut dicitur aliquis puer perfectus non simpliciter, sed secundum temporis conditionem. Ita etiam praecepta quae pueris dantur, sunt quidem perfecta secundum conditionem eorum quibus dantur, etsi non sint perfecta simpliciter. Et talia fuerunt praecepta legis. Unde Apostolus dicit, ad Gal. ni: Lex paedagogus noster fuit in Christo.

AD SECUNDUM DICENDUM quod opera Dei perseverant in aeternum, quae sic Deus fecit ? ut in aeternum perseverent: et haec sunt ea quae sunt perfecta. Lex autem vetus reprobatur tempore perfectionis gratiae, non tanquam mala, sed tanquam infirma et inutilis pro isto tempore: quia, ut subditur, nihil ad perfectum adduxit lex. Unde ad Gal. III, dicit Apostolus: Ubi venit fides, iam non sumus sub paedagogo.

AD TERTIUM DICENDUM quod, sicut supra dictum est, Deus aliquando permittit aliquos cadere in peccatum, ut exinde humilientur. Ita etiam voluit talem legem dare quam suis viribus homines implere non possent, ut sic dum homines de se praesumentes peccatores se invenirent, humiliati recurrerent ad auxilium gratiae.

AD QUARTUM DICENDUM quod, quamvis lex vetus non sufficeret ad salvandum hominem, tamen aderat aliud auxilium a Deo hominibus simul cum lege, per quod salvari poterant: scilicet fides Mediatoris, per quam iustificati sunt antiqui Patres, sicut etiam nos iustificamur. Et sic Deus non deficiebat hominibus quin daret eis salutis auxilia.

ARTICULUS TERTIUS UTRUM LEX VETUS DATA FUERIT PER ANGELOS

AD TERTIUM SIC. PROCEDITUR. Videtur quod lex vetus non fuerit data per angelos, sed immediate a Deo. Angelus enim nuntius dicitur: et sic nomen angeli ministerium. importat, non dominium; secundum illud Psalmi cir: Benedicite Domino, omnes angeli eius, ministri eius. Sed vetus lex a Domino tradita esse perhibetur: dicitur enim Exod. xx: Locutusque est Dominus sermones hos, et postea subditur: Ego enim sum Dominus Deus tuus. Et idem modus loquendi frequenter repetitur in Exodo, et in libris consequentibus legis. Ergo lex est immediate data a Deo.

2. PRAETEREA, sicut dicitur Ioan. 1, lex per Moysen data est. Sed Moyses immediate accepit a Deo: dicitur enim Exod. xxxii: Loquebatur Dominus ad Moysen facie ad. faciem, sicut loqui solet homo ad amicum suum. Ergo lex vetus immediate data est a Deo.

3. PRAETEREA, ad solum principem pertinet legem ferre, ut supra dictum est. Sed solus Deus est princeps salutis animarum: angeli vero sunt administratorii spiritus, ut dicitur ad Heb. 1. Ergo lex vetus per angelos dari non debuit, cum ordinaretur ad animarum salutem.

SED coNTRA EsT quod dicit Apostolus, ad Gal. 1: Lex data est per angelos in manu mediatoris. Et Act. vu. dicit Stephanus: Accepístis legem in dispositione angelorum.

RESPONDEO DICENDUM quod lex data est a Deo per angelos. Et praeter generalem rationem, quam Dionysius assignat, in 1v cap. Cael. Hier., quod divina debent deferri ad homines mediantibus angelis, specialis ratio est quare legem veterem per angelos dari oportuit. Dictum est enim quod lex vetus imperfecta erat, sed disponebat ad salutem. perfectam generis humani, quae futura erat per Christum. Sic autem videtur in omnibus potestatibus et artibus ordinatis, quod ille qui est superior, principalem et perfectum actum ope- ratur per seipsum; ea vero quae disponunt ad perfectionem ultimam, operatur per suos ministros; sicut navifactor compaginat navem per seipsum, sed praeparat materiam per artifices subministrantes. Et ideo conveniens fuit ut lex perfecta Novi Testamenti daretur immediate per ipsum Deum hominem factum; lex autem vetus per ministros Dei, scilicet per angelos, daretur hominibus. Et per hunc modum Apostolus, in principio ad Heb., probat eminentiam novae legis ad veterem: quia in Novo Testamento /ocutus est nobis Deus in Filio suo, in Veteri autem Testamento esi sermo factus per angelos.

AD PRIMUM ERGO DICENDUM quod, sicut Gregorius dicit, in principio Moral., angelus qui Moysi apparuisse describitur, modo Angelus, modo. Dominus memoratur. Angelus videlicet, propter hoc quod exterius loquendo serviebat; Dominus autem dicitur, quia interius praesidens loquendi ? efficaciam ministrabat. Et inde est etiam quod quasi ex persona Domini angelus loquebatur.

AD SECUNDUM DICENDUM quod, sicut Augustinus dicit, XII super Gen. ad Litt.,in Exodo dicitur: Locutus est Dominus Moysi facie ad faciem; et paulo post subditur: Ostende mihi gloriam tuam. Sentiebat ergo quid videbat; et quod non videbat, desiderabat. Non ergo videbat ipsam Dei essentiam: et ita non immediate ab eo instruebatur. Quod ergo dicitur quod loquebatur ei facie ad faciem, secundum opinionem populi loquitur Scriptura, qui putabat Moysen ore ad os loqui cum Deo, cum per subiectam creaturam, idest per angelum et nubem, ei loqueretur et appareret. - Vel per visionem faciei intelligitur quaedam eminens contemplatio et familiaris, infra essentiae divinae visionem.

AD TERTIUM DICENDUM quod solius principis est sua auctoritate legem instituere, sed quandoque legem institutam.per alios promulgat. Et ita Deus sua auctoritate instituit legem, sed per angelos promulgavit.

ARTICULUS QUARTUS UTRUM LEX VETUS DARI DEBUERIT SOLI POPULO IUDAEORUM

AD QUARTUM SIC PROCEDITUR. Videtur quod lex vetus non debuerit dari soli populo 2X Iudaeorum. Lex enim vetus disponebat Xu) Nsad salutem quae futura erat per Christum, ut dictum est. Sed salus illa non erat futura solum in Iudaeis, sed in omnibus gentibus; secundum illud Isaiae xtix: Parum est ut sis mihi servus ad suscitandas tribus Iacob et faeces Israel convertendas: dedi te in lucem gentium, ut sis salus mea usque ad extremum terrae. Ergo lex vetus dari debuit omnibus gentibus, et non uni populo tantum.

2. PRAETEREA, sicut dicitur.4cf. x, nom est personarum acceptor Deus: sed in omni gente qui timet Deum et facit iustitiam, acceptus est illi. Non ergo magis uni populo quam aliis viam salutis debuit aperire.

3. PRAETEREA, lex data est per angelos, sicut iam dictum est. Sed ministeria angelorum Deus non solum ludaeis, sed omnibus gentibus semper exhibuit: dicitur enim Eccli. xvu: In unamquamque gentem praeposuit rectorem. Omnibus etiam gentibus temporalia bona largitur, quae minus sunt curae Deo quam spiritualia bona. Ergo etiam legem omnibus populis dare debuit.

SED CONTRA EST quod dicitur Rom. III: Quid ergo amplius est. Iudaeo? Multum quidem per omnem modum. Primum quidem, quia credita sunt. ilis eloquia Dei. Et in Psalmo cxrvir dicitur: Non fecit taliter omni nationi, et iudicia sua non manifestavit. eis.

RESPONDEO DICENDUM quod posset una ratio assignari quare potius populo Iudaeorum data f sit lex quam aliis populis, quia, aliis ad idololatriam declinantibus, solus populus Iudaeorum in cultu unius Dei remansit; et ideo alii populi indigni erant legem recipere, ne sanctum canibus daretur.

Sed ista ratio conveniens non videtur: quia populus ille etiam post legem latam, ad idololatriam declinavit, quod gravius fuit; ut patet Exod. xxxii; et Amos v: Numquid hostias et sacrificium obtulistis mihi in deserto quadraginta annis, domus Israel? Et portastis tabernaculum Y Moloch vestro, et imaginem idolorum vestrorum, sidus dei vestri, quae fecistis vobis. Expresse etiam dicitur Deut. ix: Scito quod non propter iustitias tuas Dominus Deus tuus dedit tibi terram hanc in possessionem, cum durissimae cervicis sis populus. Sed ratio ibi praemittitur: Ut compleret verbum suum Dominus, quod sub iuramento pollicitus est patribus tuis, Abraham, Isaac et lacob.

Quae autem promissio eis sit facta, ostendit Apostolus, ad Galat. i, dicens: Abrahae dictae sunt promissiones, et semini eius. Non dicit, seminibus, quasi in multis: sed quasi in uno, et semini iuo, qui ? est Christus. Deus igitur et legem et alia beneficia specialia illi populo exhibuit propter promissionem eorum patribus factam ut ex eis Christus nasceretur. Decebat enim ut ille populus ex quo Christus nasciturus erat, quadam speciali sanctificatione polleret; secundum illud quod dicitur Levit. xix: Sancti eritis, quia ego sanctus sum. - Nec etiam fuit propter meritum ipsius Abrahae ut talis promissio ei fieret, ut scilicet Christus ex eius semine nasceretur: sed ex gratuita electione et vocatione. Unde dicitur Isaiae xi1: Quis suscitavit ab oriente iustum, vocavit eum ut sequeretur. se?

Sic ergo patet quod ex sola gratuita electione Patres promissionem. acceperunt, et populus ex eis progenitus legem accepit; secundum illud Deut.iv: Audistis verba illius de medio ignis, Quia dilexit Patres, et elegit semen eorum post illos. - Si autem rursus quaeratur quare hunc populum elegit ut ex eo Christus nasceretur, et non alium: conveniet responsio Augustini, quam dicit super loan.: Quare hunc trahat et illum non trahat, noli velle diiudicare, si non vis errare.;

AD PRIMUM ERGO DICENDUM quod, quamvis salus futura per Christum, esset omnibus gentibus praeparata; tamen oportebat ex uno populo Christum nasci, qui propter hoc prae aliis praerogativas habuit; secundum illud Rom. 1x: Quorum, scilicet Iudaeorum, est adoptio filiorum Dei ^, et testamentum et legislatio; quorum Patres; ex quibus. Christus est secundum carnem.

AD SECUNDUM DICENDUM quod acceptio personarum locum habet in his quae ex debito dantur: in his vero quae ex gratuita voluntate conferuntur, acceptio personarum locum non habet. Non enim est personarum acceptor qui ex liberalitate de suo dat uni et non alteri: sed si esset dispensator bonorum communium, et non distribueret aequaliter secundum merita personarum, esset personarum acceptor. Salutaria autem beneficia Deus humano generi confert ex sua gratia. Unde non est personarum acceptor si quibusdam prae aliis conferat. Unde Augustinus dicit, in libro de Praedest. Sanct.: Omnes quos Deus docet, misericordia docet: quos autem non docet, iudicio non docet. Hoc enim venit ex damnatione humani generis pro peccato primi parentis. z

AD TERTIUM DICENDUM quod beneficia. gratiae subtrahuntur homini propter culpam: sed beneficia naturalia non subtrahuntur. Inter quae sunt ministeria angelorum, quae ipse naturarum ordo requirit, ut scilicet per media gubernentur infima; et etiam corporalia subsidia, quae non solum ho- minibus, sed etiam iumentis Deus administrat, sectis illud Psalmi xxxv: Homines et i menta salvabis, Domine.

ARTICULUS QUINTUS UTRUM OMNES HOMINES OBLIGARENTUR AD OBSERVANDAM VETEREM LEGEM

AD QUINTUM SIC PROCEDITUR. Videtur quod omnes homines obligarentur ad observandam veterem legem. Quicumque enim subditur regi, oportet quod subdatur legi ipsius. Sed vetus lex est data a Deo, qui est rex omnis terrae, ut in Psalmo xLvi dicitur. Ergo omnes habitantes terram tenebantur ad observantiam legis.

2. PRAETEREA, ludaei salvari non poterant nisi legem veterem observarent: dicitur enim Deut. xxvit: Maledictus qui non permanet in sermonibus legis huius, nec eos opere perficit. Si igitur alii homines sine observantia legis veteris potuissent salvari, peior fuisset conditio Iudaeorum quam. aliorum hominum.

3. PRAETEREA, gentiles ad ritum ludaicum et ad observantias legis admittebantur: dicitur enim Exod. xu: Si quis peregrinorum in vestram voluerit transire coloniam 9, et facere Phase Domini, circumcidetur prius omne masculinum eius, et tunc rite celebrabit, eritque simul sicut indigena terrae. Frustra autem ad observantias legales fuissent extranei admissi ex ordinatione divina, si absque legalibus observantiis salvari potuissent. Ergo nullus salvari poterat nisi legem observaret.

SED coNTRA EsT quod Dionysius dicit, iX cap. Cael. Hier., quod multi gentilium per angelos sunt reducti in Deum. Sed constat quod gentiles legem non observabant. Ergo absque observantia legis poterant aliqui salvari.

RESPONDEO DICENDUM quod lex vetus manifestabat praecepta legis naturae, et superaddebat quaedam propria praecepta. Quantum igitur ad illa quae lex vetus continebat de lege naturae, omnes tenebantur ad observantiam veteris legis: non quia erant de veteri lege, sed quia erant de lege naturae. Sed, quantum ad illa quae lex vetus superaddebat, non tenebantur aliqui ad observantiam veteris legis nisi solus populus ludaeorum.

Cuius ratio est quia lex vetus, sicut dictum est, data est populo Iudaeorum ut quandam praerogativam sanctitatis obtineret, propter reverenuam Christi, qui ex illo populo nasciturus erat. Quaecumque autem statuuntur ad specialem | aliquorum | sanctificationem, non obligant nisi illos: sicut ad quaedam obligantur clerici, qui mancipantur divino ministerio, ad quae laici non obligantur; similiter et religiosi ad quaedam perfectionis opera obligantur ex sua professione, ad quae saeculares non obligantur. Et similiter ad quaedam specialia obligabatur populus ille, ad quae alii populi non obligabantur. Unde dicitur Deut. xvui: Perfectus eris, et absque macula, cum ? Domino JDeo tuo. Et propter hoc etiam quadam professione utebantur; ut patet Deut. xxv1: Profiteor hodie coram Domino Deo iuo etc.

AD PRIMUM ERGO DICENDUM quod quicumque subduntur regi obligantur ad legem eius observandam quam omnibus communiter proponit. Sed si instituat aliqua observanda a suis familiaribus ministris, ad haec ceteri non obligantur.

AD SECUNDUM DICENDUM quod homo quanto Deo magis coniungitur, tanto efficitur melioris conditionis. Et ideo quanto populus ludaeorum erat adstrictus magis ad divinum cultum, dignior aliis populis erat. Unde dicitur Deut. iv: Quae est alia gens sic inclyía, ut habeat caeremonias, iustaque iudicia, et. universam legem? Et similiter etiam. quantum ad hoc sunt melioris conditionis clerici quam laici, et religiosi quam saeculares.

Ap TERTIUM DIGENDUM quod gentiles perfectius et securius salutem consequebantur sub observantiis legis quam sub sola lege naturali: et ideo ad eas admittebantur. Sicut etiam nunc laici transeunt ad clericatum, et saeculares ad religionem, quamvis absque hoc possint salvari.

ARTICULUS SEXTUS UTRUM LEX VETUS CONVENIENTER DATA FUERIT TEMPORE MOYSI

AD SEXTUM SIC PROCEDITUR. Videtur quod e lex vetus non'convenienter fuerit data AaXA tempore Moysi. Lex enitn vetus disponebat ad salutem quae erat futura per Christum, sicut dictum est, Sed statim homo post peccatum indiguit huiusmodi salutis remedio. Ergo statim post peccatum lex vetus debuit dari.

2. PRAETEREA, lex vetus data est propter sanctificationem eorum ex quibus Christus nasciturus erat. Sed Abrahae incoepit fieri promissio de semine, quod est Christus, ut habetur Gen. xu. Ergo statim tempore Abrahae debuit lex dari.

3. PnaETEREA, Sicut Christus non est natus ex aliis descendentibus ex Noe nisi ex Abraham, cui facta est promissio; ita etiam non est natus ex aliis filiis Abrahae nisi ex David, cui est promissio renovata, secundum illud II Reg. xxi: Dixit vir cui constitutum est de Christo Dei Iacob. Ergo lex vetus debuit dari post David, sicut data est post Abraham.

SED coNTRA EsT quod Apostolus dicit, ad Gal. i, quod /ex propter transgressionem posita est, donec veniret semen cui promiserat, ordinata per angelos in manu mediatoris: idest ordinabiliter data, ut Glossa dicit. Ergo congruum fuit ut Mt vetus illo temporis ordine traderetur.

RESPONDEO DICENDUM quod convenientissime lex vetus data fuit tempore Moysi. Cuius ratio potest accipi ex duobus, secundum quod quaelibet lex duobus generibus hominum imponitur. Imponitur enim quibusdam duris et superbis, qui per legem compescuntur et domantur: imponitur etiam bonis, qui, per legem instructi, adiuvantur ad implendum quod intendunt. Conveniens igitur fuit tali tempore legem veterem dari, ad superbiam hominum convincendam. De duobus enim homo superbiebat: scilicet de scientia, et de potentia. De scientia quidem, quasi ratio naturalis ei posset sufficere ad salutem. Et ideo ut de hoc eius superbia convinceretur, permissus est homo regimini suae rationis absque adminiculo legis scriptae: et experimento homo discere potuit quod patiebatur rationis defectum, per hoc quod homines usque ad idololatriam et turpissima vitia circa tempora Abrahae sunt prolapsi. Et ideo post haec tempora fuit necessarium legem scriptam dari in remedium humanae ignorantiae: quia per legem est cognitio peccati, ut dicitur Rom. i11. - Sed postquam homo est instructus per legem, convicta est eius superbia de infirmitate, dum implere non poterat quod cognoscebat. Et ideo, sicut Apostolus concludit, ad Rom. vir, quod impossibile erat legi, in qua infirmabatur per carnem, misit Deus Filium suum, ut iustificatio legis impleretur in nobis.

Ex parte vero bonorum, lex data est in auxilium. Quod quidem tunc maxime populo necessarium fuit, quando lex naturalis obscurari incipiebat propter exuberantiam peccatorum. Oportebat autem huiusmodi auxilium quodam ordine dari, ut per imperfecta ad perfectionem manuducerentur?. Et ideo inter legem naturae et legem gratiae, oportuit legem veterem dari.

AD PRIMUM ERGO DICENDUM quod statim post peccatum primi hominis non competebat legem veterem dari: tum quia nondum homo recognoscebat se ea indigere, de sua ratione confisus. Tum quia adhuc dictamen legis naturae nondum erat obtenebratum per consuetudinem peccandi.

AD SECUNDUM DICENDUM quod lex non debet dari nisi populo: est enim praeceptum commune, ut dictum est. Et ideo tempore Abrahae data surit quaedam familiaria praecepta, et quasi domestica, Dei ad homines. Sed postmodum, multiplicatis eius posteris intantum quod populus esset, et liberatis eis a servitute, lex convenienter potuit dari: nam servi non sunt pars populi vel civitatis, cui legem dari competit, ut Philosophus dicit, in III Polit.

AD TERTIUM DICENDUM quod, quia legem oportebat alicui populo dari, non solum illi ex quibus Christus natus est, legem acceperunt; sed totus populus consignatus signaculo circumcisionis, quae fuit signum promissionis Abrahae factae et ab eo creditae, ut dicit Apostolus, Rom. 1v. Et ideo etiam ante David oportuit legem dari tali Bopate iam collecto.