Quaestio 1

Articvlvs I. An sint in Diuinis plures modi procedendi quum duo.

D primum sic proceditur. 1. In Diuinis tantum distat natura & intellectus, quantum natura & voluntas, & aeque potens est intellectus, sicut natura & voluntas: si ergo ponuntur duae personae distinctae, vna per productionem naturae, altera per productionem voluntatis, aliqua similiter tertia poni debet per productionem intellectus.

2. Sicut Pater diligit Filium, ita Spiritum sanctum: ergo sicut modus procedendi quo diligit Filium, constituit vnam personam; sic modus quo diligit Spiritum sanctum debet constituere alterum.

3. Sicut est perfectio naturae & liebrmlitium on Patre & Filio, siciin Spiritu sanctort: si otgcapropter perfectionem naturae & liberabitatis conunnit Patri & Filio, vet spirent tertram spersonam, similiter spirare quartam tonuenitat Sparitui sancto.

4. In Deo non solum: est natura & voluntas, sed multa alia attributa: ergo qua ratione penes haec duo accipiuntur aliqui modi propcessoonum personalium: ita penes alia debent redipi.

5. Probat Ricard. de S. Victore quod opos tet esse tres personas, quia oportot in summo bono non deesse summam charitatem, & summa charitas requirit summe dilectum, & summe condilectum, quod vtrumque esse non potest sine Trinitate personarum: sed sicut cheritatis perfectio est velle habere condilectum; ita maior perfectio est velle habere plures condilectos: ergo ad perfectionem requiritur multitudo maeior personarum.

Contra. 1. Processus personarum accipitur penes modos communicationis: sed non est nisi duplex modus communicationis, scilicet per modum naturae, & per modum voluntatis: ergo nec nisi duplex modus processionis personalis.

2. Germanitas est conditio pertinens ad perfectionem mutuae charitatis, & iucunditatis: si essent plures personae, quam tres, non posset fernari germanitas, vt probat Richard. de sancto Vict ergo nec summa charitas: ergo norationem summae charitatis requiritur, quod non sint nisi tres personae: ergo requiritur quod non sint plures modi processionis.

Respondeo. Personarum Diuinarum distinctio sit per proprietates personales: personalis autem proprirtas non potest esse absoluta seu essentialis, quia omne tale commune est ibi, non proprium: oportet ergo quod sit proprietas relatiun: non autem Dei ad creaturas, quia illa non est realatio in Deo, sed in creaturis & est tribus communis: ergo Dei ad Deum, scilicet vnius Personae ad alteram: relatio vero vnius personae ad alteram non potest fundari super communicatione alicuius accidentis, quia nil tale est: in Diuinis: ergo oportet, quod fundetur immediate (causaliter dico non objectiue) super communicatione essentiae: sed relatio secundum communicationem essentiae eiusdem non est nisi relatio originis: ergo oportet, quod sit ibi sola relatio originis: relatio vero in generali non distinguit: oportet ergo, quod sit deter¬ minata, & specialis; relatio vero specialis, nisi pertineat ad dignitatem, non est personalis, oportet ergo quod proprietas distinctiua personarum sit proprietas originis determinata habens perfectionem alicuius dignitatis. Hinc est quod penes procedere ab alio, quod est commune Filio & Spiritui Sancto, non sit sufficiens distinctio, quia cum hoc possit esse multis modis, & modo nobili, seu ignobili, non est proprietas determinata, nec continens de se modum dignitatis. Oportet ergo quod addatur modus processionis ab alio. Hic autem duplex est tantum, scilicet per modum agentis naturalis vel per modum agentis voluntarij, & vter que perfectus: ergo hic duplex modus solus ponendus est in Diuinis. Quilibet vero horums in plures secundum numerum multiplicari non potest, quia non est in Deo materia, vel aliquid loco materiae per quam sit indiuiduatio, nec esset inter procedentes modo consimili oppositio relationis, ergo nec distinctio, cum omnis distinctio habeat fieri per modum oppositionis. Hine ergo patet quod non possunt, esse in Diuinis nisi duae personae procedentes, & duo modi processionis

Ad 1. De intellectu. Resp. Intellectus agit per modum naturae, vnde vtraque productio Filio appropriatur, in quantum idem est & Filius & verbum Patris

Ad 2. De dilectione Spiritus Sancti. Resp. In potentijs immaterialibus actus idem fertur in objectum & reffectitur supra seipsum: vndo eodem actu intelligo aliquid, & intelligo ine intelligere. Idem ergo potest esse amor quo Pater amat Filium, & quo amat amorem ipsum scilippiritum sanctum, nec requiritur duplex amor: nam huiusmodi secundus amor personam non constitueret, cum non differet a primo nisi secundum numerum, non secundum speciem

Ad 3. De perfectione. Resp. Cum liberalitas sit essentiale attributum, & essentia non sit principium actuum notionalium per se, nisi prout coniuncta cum proprietatibus personarum; patet, quod non ideo minor est liberalitas in Spiritu sancto, quia liberalitas non est principium primum & immediatum productionis, sed spiratio communis secundum rationem intelligendi

Ad 4. De alijs attributis. Resp. Illorum attritorum principalitas non est in ratione agentis de se, sed exemplaris solum: vnde respectu rei alterius essentiae est, non respectu rei consubstantialis.

Ad 5. De pluribus condilectis. Resp. Quamuis ratio charitatis admitteret plures condilectos, non tamen ratio summae charitatis, quia si non esset aequalis germanitas, non esset aequalis dilectio: ergo nec summa.

Articvlvs II. An Spiritus sanctus procedat vt amor Patris & Filij.

AD secundum sic proceditur. 1. Amor non significat aliquid subsistens, sed per modum formae inhaerentis: persona vero Spiritus Sancti res subsistens est: ergo eius processio non est per modum amoris.

Nulla natura communicatur, nisi per actum naturae: amor vero actus est voluntatis, non naturae: ergo non communicatur natura Diuina Spiritui sancto per modum amoris.

3. Non est idem modus processionis aeternae personae, & temporalis creaturae: cum ergo creatura procedat per actum voluntatis, nulla persona procedit per actuin voluntatis: ergo nec per modum amoris

4. Amor ab amante procedit in alterum: sed Spiritus sanctus a Patre & Filio non procedit in alterum ab aeterno: ergo processione aeterna non procedit per nmodum amoris

Contra. 1. Imago creata in anima repraesentat Trinitatem increatam: sed in imagine creata est aliquid procedens per modum notitiae, aliquid per modum amoris: ergo in Trinitate similiter: cum ergo Filius procedat per modum notitiae, quia verbum est, Spiritus sanctus procedet per modum amoris.

2. Non est perfecta boni cognitio sine adiunctione amoris: ergo vbi est processus aliquis permodum perfectae cognitionis, oportet quod sit aliquis per modum perfecti amoris: ergo vt prius.

3. In substantijs abstractis duae sunt praecipuae potentiae, scilicet ratio & voluntas: ergo & in Deo: sed non minus efficax est voluntas erus quam ratio: cum ergo sit ibi vnus processus per actum rationis seu intellectus, scilicet processus verbi, erit & alius per actum voluntatis scilicet amoris: ergo vt prius.

4. Spiritus Sanctus procedit vt donum, secundum Augustinum: ergo per modum amoris.

. Vbicumque sunt duo se diligentes, ibi est aliquis ab vno in alterum processus amoris: in Deo sunt Pater & Filius se diligentes: ergo aliquid ab vtroque procedit per modum amoris: sed non nisi Spiritus Sanctus: ergo &c.

Respondeo. Omnis redundantia sit ex plenitudine boni, & ex maiori plenitudine bonimaior redundantia, quia natura boni est diffundere se: bonum autem creatum dupliciter redundat, & diffundit se, scilicet per modum naturae, & per modum voluntatis: ergo multo magis bonum increatum. Increato ergo duplex est boni plenitudo: vna est naturae plenitudo, qua, cum sit omni bono plenus, potest de sua plenitudine alijs diffundere secundum modum capacitatis eorum: altera est bonae voluntatis plenitudo, qua ex mera liberalitate bonitatem suam vult alijs communicare. Secundum hoc duplex debet esse redundantia vel diffufio sui in creatore, scilicet per modum naturae, & per modum voluntatis, nec potest dici quod illa attendatur solum in rerum productione: redundantia enim & diffuio, qua se diffundit in creaturas, aequiuoca est & imperfecta, quia extra suam speciem & participatiue, & in tempore. Oportet ergo ante illam esse aliam quae sit vniuoca, scilicet in eadem specie; & perfecta, scilicet de tota essentia; & aeterna sine tempore, cum omne imperfectum reducatur ad aliquod perfectum primum. Oportet ergo duplicem modum perfectae diffusionis in Deo reperire, qui est ratio diffusionis omnis in creaturas, vnum per modum naturae, scilicet in Filio, alterum per modum voluntatis seu amoris scilicet in Spiritu sancto: vnde Filius procedit vt verbum, & ars, qua Pater potest omnia producere; Spiritus sanctus, vt amor quo vult ea producere.

Ad 1. De amore. Resp. Licet amor secundum genus suum non dicat quid perfectum: tamen amor Diuinus dicit quid perfectum, sicut & verbum Diuinum.

Ad 2. De communicatione naturae. Resp. Sicut per primum processum naturae perfectum commnnicatur tota natura, ita per processum voluntatis tota voluntas, & quia voluntas idem est cum natura, ideo & tota natura communicatur: voluntas enim infinita non nisi ad infinitum objectum & actu seu amore infinito terminata, perfecta est. Quamuis ergo in inferioribus non nisi per actum naturae communicetur: tamen in diuinis potest communicari per actum voluntatis, quia voluntas ipsa natura est, & quia perfecta est.

Ad 3. Non est idem modus. Resp. Quamuis sit processus per modum amoris, non tamen est idem modus quia creatura procedit: vt imatum solum & volitum, sed Spiritus Sanctus vt ratio amandi & volendi: sicut creatura procedit a Deo vt exemplatum, sed Filius vt exemplar: sicut aliter procedit ab homine amicitia, & aliter donum extrinsecum.

Ad 4. Amor ab amante &c. Resp. Spiritus Sanctus ab aeterno procedit actu ab vno amante in alterum vt in objectum amoris; aptitudine vero etiam in creaturam, quia procedit ab aeterno, vt donum ab aptitudine donandi dictum non ab actu.