Quaestio 1

M. Ioannis Maioris Scoti: Theologi Parisien. in Prologum Quarti Sententiarum Quaestio Prima. lRca huius Quarti Prooemium triplicem Quaestionem tractare pro pono. Prima erit: An liceat aliqua non theologica in theologia tradere. Secunda quaestio erit quid opus sit facto in contra: rietate positionum. Et tertia erit de euacuando vno argumento circa foedam Mahu meti sectam: & de aliis delitamentis. Prima sub hoc verborum contextu erit.

⁋ An liceat theologo tractanti theologiam artes non theologicas tractare. Pro huius quaestionis elucidatione vnam ponam notatiunculam: postea conclusiue ad quaestionis titulum responsutus. Notabile erit hoc. Stat doctorem theologum philosophiam vel scientias peregrinas duobus modis in theologia inserere. vno modo scientias necessarias ad intelligenda theologica: vt puta in hoc quarto doctores passim petunt: an creatura possit creare. Quomodo definiatur sactamentum: & baptismus. In sacramento Eucharistiae dubium est an albedo sapor & huiusmodi sint in quantitate continua tanquam in subiecto, an non de actione accidentium separatorum. An attritio & contritio specie differant: pro quo illi termini supponant. de beatitudine: an anima actiue concurrat ad suam beatitudinem an non. An sit status in maxima beatitudine quam anima potest habere: vel in minima quam non potest habere. An sit aliqua poena insensibilis propter paruitatem seorsum. Quomen corpora hominium possint esse cum caelo. Quomodo corpus Christi poterat exire monumentum lapide de super existente. & ad hoc oportet videre penetrationem corporum. Haec & similia theologiae astipulantur Aliqua sunt impertinentia cognitioni theologiae. interim contingit illa recensere prolixe vel succincte: & in pugnare prodige: vel recitare opiniones de lana caprina. vt an beatitudo sit in essentia animae an in eius potentiis: & caeteris id genus quaestionibus.

⁋ Hac notatiuncula praemissa pono conclusiones. Prima. Non obscoenum est introducere philosophiam & caeteras scientias sine quibus theologia non potest bene capi. haec conclusio non eget probatione. Si enim aliquid est necessarium: medium ad llud est necessarium. Theologia doctori theologo est necessaria. igitur. Et quamquam tanguntur talia in caeteris facultatibus: non tamen fortassis sufficienter: hic autem breuiter tangenda sunt. Praeterea. aliqui gradum adepti mediocriter instituti in artibus summo desiderio theologiam desiderant: & aliqua physica: quos pudet iam audire sub regente quo sunt tam in annis quam in aggregato disciplinae maiores. talibus igitur prodest cum theologia philosophiae deducta commixtio. In super hoc modo exercitati artistae & ingeniosi ad studium theologicum alliciuntur. ergo talis modus scribendi est eis vtilis. Amplius, aliqua theologica aliam artem supponunt pro sui intelligentia: quam paucis tangere est necessarium.

⁋ Secunda conclusio, non illaudabile est extraneas scientias ad theologiam nullo modo necessa tias: sed ad decorem theologiae conducentes introducere. Probatur: facta venerabilium patrum & basium in doctrina theologica sunt imitanda: sed sic est quod beatus Hieronymus, Augustinus, & alii doctores Platonis: Marci Tullii: Virgilii: & aliorum philosophorum: oratorum: & poetarum introduxerunt scripta. vt patet legenti. Vide beatum Augustinum super Gene sim ad literam: & in aliis eius scriptis. ergo illud no bis licet. Item alia propter theologiam valent. vt patet xxxvii. distin. de quibusdam: & turbat. Prouerbiorum. ix. Sapientia aedificauit sibi domum: excidit colum nas septem. & sequitur. Misit ancillas suas vt voca ent ad arcem & ad moenia ciuitatis. Non ei refert de quo campo colligatur rha barbarum dum bene pui get patientem a choleta. Praeterea fortassis veritas fidei posita ab infideli ea quae sunt fidei confirmat nam vndecimo de ciuitate dei, & secundo de doctrina christiana dicitur. Si qua forte nostrae fidei accommoda dixerint non solum formidanda non sunt: sed ab eis tanquam iniustis possessoribus in vsum nostrum vendicanda sunt. Ponit exemplum de iudaeis spoliantibus Aegyptios. ad hoc introducit Cyprianum Hilarium: & alios qui ita fecerunt. Et Damascenus libro. iiii. de orthodoxa fide. c. xviii. postquam locutus est de laude sacrae scripturae: inquit ad propositum. Si autem ab his qui foris sunt quippiam vtile decerpere valuerimus: non aspernabile est efficiamur pro bati trapezitae. Secundum illud Horatii. Omne tulit punctum qui miscuit vtile dulci. Vide beatum Hio ronymum respondentem oratori vrbis Romae quae renti Cur sanctus pater saeculares literas toties introduceret. Epistola est circa finem virorum illustrium: & in eius responsione locupletissimos, habebis te stes quos ipse citat ad nostrum propositum. Et Deuteronomii. xxi. Si videris in numero captiuorum mulierem pulchram & adamaueris eam: introduces eam in domum tuam: quae radet caesariem & circunci- det vngues: & deponet vestem in qua capta est. Haec mulier est gentilium scientia cuius supuacanea rescindere oportet: reliquum assumendo in societatem: vt ex moabitide generetur Israelitis. Quomodo quis inermis poterit prodire in bellum cum infidelibus & haereticis gentilium armatura stipatis? Licet de spinis colligere vuas & de petra mel sugere: oleumque de saxo du tissimo: & de thesauris aegyptiorum extruere tabernaculum domini. secundum illud Nasonis. Fas est vel ab hoste doceri. Nonnunquam congruit academiam Parisien sem colligere manipulos ex messe Atheniensi cui successit. dicente Baptista libro. ii. vitae diui Dionysii. Illa tuae quibus in caelum tolluntur Athenae Tot sophiae foecunda bonis: tot lucida claris Scriptorum ingeniis qui tanquam sydera lumen Aetemo splendore ferunt: gymnasmata primus Transferet ad Gallos.

⁋ Tertia conclusio. Necessarium est theologo multotum qua in biblia non continentur: nec ex contentis omnibus in biblia sequuntur: habere notitiam. Et ex consequenti necessarium est aliarum disciplinarum habere peritiam. Probatur haec conclusio. Sunt multi contractus & casus quorum resolutio ex sola biblia habe ri nequit: in quibus ad moralem philosophiam, ius pontificium, & theologorum scripta est refugium: ergo ista habere necessarium est: quia ad theologum spectat de fide, spe, charitate, & eorum quae salutem animae contingunt dare rationem. Sicut enim causas forenses habentes patronos, & corpora infirma medicos consulunt: sic salutem animae procurantes theologos in foro interiori consulunt. haec sine multa lectione extra bibliam sciri non possunt: igitur.

⁋ Contra duas primas conclusiones simul arguitur sic. Ex secunda conclusione & eius probatione habetur quod per facta patrum scientias peregrinas in theologia inserere licet. verum ex isto sequitur quod iste modus scribendi in theologia per arguitur sic: vt more commui loquamur, per conclusiones / propositiones: & corollaria non valeret. cosequens est inconueniens & contra omnium neotericorum processum. & patet consequentia quia significabamus oportere inniti modo procedendi patrum. modo patres vtpote Augustinus Hierony. & similes non ita scripserunt: immo nec Aristo. Plato: & alii philosophi. ergo inanis est ista recentiorum curiositas: vel intricate scripserunt maiores. vnde Ioan. Gerson cancellarius Parisiensis in secunda lectione super Marcum circa medium deflet: quia in arguendo logica physica vel metaphysica inuoluatur. Et sequitur. Illud frequenter contingit in Anglia: & pro dolor nisi prouideatur convalescet in Gallia. non ob aliud (inquit) theologi nostri temporis sophistae & verbosi: immo & phantastici, nunc de intensione formae / nunc de diuisione continui, nunc proprietates quasdam in diuinis / mensuras / durationes instantia: signa naturae & similia inserunt. Et in prima epistola ad collegium Nauarrae ferme similem sententiam introdu- cit. Et propterea verificatur illa Senecae sententia. Necessaria nesciunt quia supuacanea didicerunt. quia de materia futili inutiliter contendunt: necessaria negligunt. Contra illud Ecclesiasti. vii. Quid necesse est homini maiora se quaerere: cum ignoret quid conducat sibi in vita sua numero dierum peregrinationis suae? Franciscus Petrarcha lib. i epistolarum deflet Siciliam esse Britanntae similem. In istis labyrinthis non solum in angulari situ Trincariae nunquid stultum est tendere artificiose retia pro capiendis muscis posthabita optima praeda vitae humanae propitia?

⁋ Ad primum respondetur quod non nocet idem scribi differenti via. Quod enim vni difficile captu apparet: alteri paruium apparebit. primo de triniitate. ca. iii Quisquis ergo cum legit dicit non bene dictum est: quoniam non intelligo. Et paulopost sequitur. Non tamen propterea putet me tacere debuisse: quia non tam expedite, aut dilucide quam illi quos intelligit eloqui potui: neque enim omnia qua ab omnibus conscribuntur in omnium manus veniunt: & fieri potest: vt nonnulli qui etiam haec nostra intelligere valent illos planiores non inueniant libros: & in istos saltem incidant. Et sequitur ad propositum. ldeoque vtile est plures a pluribus fieri diuerso stylo non diuersa fide etiam de quaestionibus eisdem: vt ad plurimos res ipsa perueniat: ad illos sic: ad alios autem sic. Et iudicio meo scribentes in forma arguendi vti posteriores fecere: ita clare: immo enucleatiuus quam antiqui scripserunt, more naturae quae ab imperfecto ad perfectum vel a perfecto ad magis perfectum procedit: sic scientiae incrementum successu temporis acceperunt secundi Elenchorum vltimo. & primi Ethicorum. vii. Non patrum auctoritates denigrat si quis lucidius dicat quae ipsi: & multa alia tanguntur quae ipsis non occurrebant. Quemadmodum nobis sepultis multa posterioribus occurrent. Numquid in hac tempestate Americus Vespusius terras repperit Ptolemaeo Plinio & reliquis cosmographis ante haec saecula incognitas: quare non potest ita contingere in aliis? Si nullus sciuerit scribere lucidius antiquis: quomodo adiecta sunt tot commentaria in libros Aristoteles: beati Augustini de ciui. dei, & multos alios? Origenes: Gregorius: Augusti nus & maiores concionando vsi sunt homiliis: posteriores tamen modum alium non minus vtilem acceperunt. Ad aliud de modo subtili Parisiensi non facile est respondere. in primis non approbo horum sententiam qui dicunt theologos auctoritatibus solum vti debere bibliae vel iuris: quia sic existens extra vniuersitatem esset facile theologus: hac via Parisiense studium non nactum est celebrem famam sepulta acrimonia rationum in disputando: solis enim auctoritatibus inhiando idem studium aliis cedere necesse est. Et licet. xxiiii. distin. tertii, altera ex parte conterraneus illum modum inserendi ad quem posterio res deuenerunt & potissimum metaphysicam, grandem faciat: hos tamen non approbo qui prolixe in theologia quaestio nes inutiles ex artibus inserunt ad logum: opiniones friuolas verborum prodigalitate impugnant: & tantum aquae in vinum infundunt vt totum aqueum atque insipi du gustui videatur: secundum prouerbium Varronis. Veritas nimis altercando amittitur. Et Damascenus vbi supra. Legitimum (inquit) & purum aurum aceruantes: adulteratum autem refutantes. Sumamus autem sermones opti mos: deos autem ridiculos & fabulas alienas canibus proiiciamus. Contra quos bene dicit Gerson. Illa prolixitas inutilium multa facit volumina: in quibus bona in seruntur non legi in scholis: & plura adhuc faceret si affectio sectarum non accederet. In aliquibus aliis vniuersitatibus circa hec inutilia magis quam Parisiis laborant: puer nugas afferens in Sorbona reputaretur qui seriose de anima & eius potentiis: de distinctione formali ad aliquorum mentem afferret in medium. & fructuosius nunc a centum annis Parisiis insistunt: quam aliquot annis ante centenarium in quo nos sumus. Si ingenium acuere volueris / abyssum inuenies in ipsa theologia quae maeam dros daedaleos continet. Matth. xiiii. vix spicas a panibus hordeaceis euangelicis toto aeuo euelles. hoc est. vix cortice fracto adipem eius attinges. ita quod discumbebant viri quasi quinque milia: & adhuc manserunt fragmenta pro apostolis: hoc est grossa rudibus franguntur: secundum illud primae ad Corinthios. iii non po tui vobis loqui tanquam spiritualibus sed quasi carnalibus: tanquam paruulis in Christo Iac vobis potum dedi & non escam. fragmenta autem in cophinos ab apostolis colligebantur. hoc est subtiliora quae adhuc in infinitum sunt parti bilia, a doctoribus seruantur: & in libris colliguntur. Si enim res sit omnino lucida & primo obtutu cuilibet peruia: contemnitur: eijcitur: & denique a theologiae tyrunculis exploditur. Quocirca statui pro virili materias theologicas ferme totaliter in hoc quarto nunc positiue nunc scholastice prosequi. In eodem enim prato bos gramen: ciconia lacertum: canis leporem quaerit. Sed dicit apo stolus secundae ad Timotheum. ii. Noli verbis contendere Ad nihil enim vtile contenditur nisi ad subuersionem audientium. &. ii. ad Timo. iii. de scriptura loquens dicit. Tu vero permane in his quae didicisti & credita sunt tibi sciens a quo didiceris: & quia ab infantia sacras litteras nosti: quae te possunt instruere ad salutem. Et sequitur. omnis ei scriptura diuinitus inspirata vtilis est ad docendum: ad arguendum: ad corripiendum: ad erudiendum in iustitia. Et Ecclesiastici. xxiiii. Qui edunt me adhuc esurient: & qui bibunt me adhuc sitient. Nonnunquam tamen gratia releuandi spiritus obiter occurrentia physica paucis transcurrere non pigebit: quatenus post recreationem ad seria theologiae sit reditus: instar agricolae sulcum vertentis & mute fortuito reperto illum ocyssime insequentis & protinus ad aratrum manum mittentis: nec mures extra agros quos vertere proponimus inquirere satagemus.

⁋ Contra tertiam conclusionem arguitur. Ex ea sequitur quod theologia non docet sufficienter de omnibus necessariis ad salutem: cum theologum multa alia habere oporteat, quod est inconveniens. Respondetur deus dedit multitudini hominium igenia bona ad intelligendum: & theologiam ad eos iuuandos: & sic licet non sola Biblia tradat omnia necessaria ad salutem: cum hominem tamen labore omnia ad salutem necessaria possunt haberi. Melius autem est habere aliquam pauca fundamenta ad quae homines pos sunt mediate vel immediate in rebus dubiis habere re cursum: quam immensa opera. fundamenta inquam praegnantia quae sine improbo labore capi nequunt: vt homines mereantur ea exponendo. secundum illud Ecclesiastici. xxiiii. Qui me elucidant vitam aeternam habebunt. Et si ex bibilia casuum occurrentium non possunt habere resolutionem: ad lumen naturale & ad alia bona volumina vel doctores recursum habeant. hoc enim ne veterno torpeant homines voluit deus: sed laborent in vinea domini sabaoth. Homo enim nascitur ad laborem sicut auis ad volandum. Iob. v. & qui non laborat non manducet. Dauid in labore non incidit in luxum: sed tempore quietis. Sic nec Salomodo circa templum domini & aedificationem occupatus: sed omnibus finitis in ocio corruit.

⁋ Haec pauca epilogando & obiter occurrentia adiugendo ob memoriam iuuandam sicut plurimum in toto hoc libro facere propono: haec colligo. Irrationabile est in theologia potissimum in sententiarum. iiii. in quo materia conscientiarum tangi solet / friuolas opiniones peregrinatum artium prosequi: & a fortiori eas prodige impugnare. Illa tamen quae theologiam & casus conscientiae ornant & elucidant, vnde cumque sumantur sunt accipienda. talia enim non sunt extranea: sed theologica: sine quibus aegre casus obscurus capitur. vt in decima distinctione quaerimus: An duo corpora possint esse circumscriptiue in eodem loco. & mobile po situm in vacuo moueatur in instanti: & an paruum corpus conmensuratiue cum magno corpore capiat applicationem quae valent ad hoc quod corpus Christi simul pot esse in variis locis: & quod totum corpus potest simul esse cum tota hostia & qua libet eius parte. talia ergo tractare non solum licet: sed decet & expedit. Tertia sunt scholastica clara: ingenio sis viris necessaria pro schola ad purganda hominium in genia: nec illa sunt relinquenda. Contra eandem enim conclusionem mediocri igenio praeditus armatura leuiori vtitur: quam acer oppugnator. propterea opus est ei aliis armis. Non omnes arbusta iuuant: humilesque myricae, non me fugit quin illa quae non capit rudis reputat inania: & sophismata. Hinc vnus nimis positiue insistit non sufficientem speculationem quaerendo: alius vero excessiuam & inutilem venatur: iudex sit doctor theologus: quam per octo annos & supra post gradum adeptum taqui ambidexter Aioth circa vtrumque versatus est. Et propter ea iuuenis tibi labruscas & vepres consulet coaceruare: casuum enim difficilium conscientiae dulcedinem nondum gustauit. Positiuus autem vel senio confectus nodo sos casus & pulchros in materia vtili aspernatur. Sola quae senem decent laudat. secundum illud Flacci. Quod medi corum est: Promittunt medici: tractant fabtilia fabri.