Quaestio 2

SEcundo queritur vtrum causa istnalis attingat terminum causae praencipalis. Et videtur quod sic. quia non dicitur instatum: nisi respectu cause principa lis.

¶ Contra. quia nulla causa videtur sublimari ad agendum super eius naturam. sed terminus causare prin cipalis excedit naturam cause innsttralis: ergo etc.

In ista quaestione prius distinguendum est de instrumen to.

¶ Quia per sumiter in artificialibus. et in de deriuatur ad aliud sicut dolabra.

¶ In naturalibus minus proprie. sicut aliquin dicunt quod forma causaliditatis in igne est primum.

¶ Qualitates autem vocantur instra in moral bus. sicut potentie dicuntur innsttra quibus anima operatur et habitus: et hoc minus proprie.

¶ Quarto modo insuper naturalibus. sicut sacramentia dicuntur innstra gratie. et ignis instrumentum diuine iusticie.

¶ Quodtum ad primum. Dicunt aliqui quod omnis causa innstatralis habet duplicem causalitatem. Unam ratione naturae sue. Aliam inquantum instsenundum.

¶ Primasicut dolabra habet formam acutiem et duritiem et respe ctu istorum non est causa instralis.

¶ De 2o. sicut quando artifex impellit dolabram ex quo impulsu facit archam: et secundum hoc instatralis dicitur agens.

¶ Sed contra. quod acuties non sit forma actiua. quia figura non dicit nisi ordinem partium in toto. sed nulla forma respectiua potest esse actiua.

¶ Item si esset actiua naturaliter et esset sufficienter approximata ageret per seipsam.

¶ Item de du ritie magis patet. quia est qualitas passiua qua aptum natum est resistere alicui.

¶ Ultimo. si esset ensis de lana et non curuaretur posset per eam scindi res alia: si virtute diuinaconseruaretur in rectitudine sua.

¶ Similiter quod dicitur de motu impressionis. ostendo quod non attingit ad artificium.

¶ Primo. quia quando aliqua duo sunt incompossibila. posito vno aliud remouetur. Sed instans et tmpus sunt incompossibilia et effectusartis artificis complentur in instanti. et tunc motus non est.

¶ Secundo. quia ex quo aliquid est corruptum non causat. sed in primo instanti quo perficitur artificium motus non est actualis.

¶ Similiter de impulsione non videtur quod sit aliud quam motus localis: si sit motus ad formam qui impellit dolabram in quolibet instanti ponit eam in spi cio sibi equali: et ponitur ab aliquo ageute in isto instanti non a motu: quia tunc non est simpliciter vltimum: videtur quod inequali spacio inducitur ab agens te aliquo. Non ab impulsione. quia iam desit.

¶ Ideo dico quod instrumentum in artificialibus nullam habe causalitatem. Sed immediate ab agente causatur.

¶ De¬ clarat hoc Scotus sic. quando agens inducit caliditatem ex pellit frigiditatem: quia sunt due forme incompossibiles. sicut duo corpora sunt incompossibilia in eodem loco. Uolens igitur inducere dolabram in tali vbi habens virtutem huius non potest facere alio corpore stante in tali vbi.

¶ Sed contraquia omne agens naturale agit vt videtur per contactum. sed agens non attingit dolabram nisi in manubrio: et manubrium non agit. sed ferrum: ad quod non ingreditur virtus agentis.

¶ Similiter porto vinum mediante lagena: sed lagena nihil facit quando non porto vinum.

¶ Item in pulsatione causapane: chorda agit immediate ad campanam.

¶ Item voluens rotam et illa aliam. non attingitur a prima.

¶ Respondeo si videamus quomodo intelligentia mouet celum faciliter videntur ista.

¶ Nam angelus mouens celum est in aliqua parte determinata: vtpote in oriente. sed virtus mo tiua eius immediate attingit totum celum. Non quod vna pars moueat aliam. nec motus motum. nec habet ille mo tus aliam causam nisi intelligentiam. igitur immediante causatur in partibus ab intelligentia.

¶ Eodem modo dico quod sufficit in corpore continuo dolabre tangere vnam partem.

¶ Similiter non est imaginandu m quod lagena portet vinum sed quod coniuncta sunt corpora illa: et mouendo vnam partem mouet totum. Et eodem modo est de causapana: quia sufficit contingere chordam: et virtus extenditur ad totum.

¶ Sed contra causa instrumentalis est vere causa. ergo aliquid caum sat.

¶ Dicitur quod vere est instrumentum. Et quando dicitur quod vere est causa.

¶ Dicitur quod causa instrumentalis deficitur a vera causa. sic quod dependeat effectus ab instrumento.

¶ Sed quomodo per se ordinatur inter caufas per se:

¶ Dicit quod sicut effectus essentialiter ordinati. Unum per se requiritur et primo ante alium. ideo aliquo modo ordinat inter causas per se: tanquam per se requisitum.