Quaestio 3

TErtio queritur vtrum vsura sit licita. ¶ Et videtur quod sic quia est secundum regulam naturalis iuris. Quecumque vultis vt vobis faciant homines: et vos facite illis. ait saluator. sed nos vellemus in multis casibus quod homines mutuarent nobis pecuniam suam ad vsuram. gitur et nobis licitum videtur facere.

¶ contra per eandem regulam precipitur mutuum dare nihil inde sperantes. preambula praemittuntur.

¶ Pri¬ nummisma non est nisi monumentum medium commutationis: sed vsurarius vtitur nummismate seipso.

¶ Secundum est. quod fuit concessa a iurisconsultis propter vtilitatem rei publice.

¶ Tertium. quod vsure fuerunt permisse in veteri testo deuterono. 13. feneraberis alieno: non fratri tuo.

¶ Quartum. quod fuit prohibita in nouo testo. mutuum pate nihil inde sperantes.

¶ Sed instatur contra ista.

¶ Ce tra primum. illud quod est secundum regulam iustitie commutatiue non dabet esse prohibitum a philosophis: sed ita est de vsura: quia iustitia commutatiua est: vt tantum recipiat quantum dat referedo ad vtilitatem humanam. modo vsurarius dat. x. pro. xii. mercator lucratur sic quod reddit et viuit de pecunia.

¶ Contra secundum. lurisconsulti sequebantur rationem naturalem. quare ergo discesserunt at philosophis:

¶ Contra tertium. et qui pecuniam suam non dedit ad vsuram praes. i 4.

¶ Contra 4m. seruus fuit damnatus qui non dedit ad vsuram pecuniam.

¶ Ad primum. videtur diffftitate quod non sit lici ta. quia salus et vtilitas est reipublice.

¶ Ad secundum oportedicere quod epritri vel philosophi errauerunt: quia circa eam materiam negociabantur: nec in veteri testo inuenitur simpliciter prohibita: nec etiam in nouo concessa: quia verbum preallegatum de seruo qui debuit reportare pecuniam cum vsura: sumitur parabolice sicut Grego. exponit. vnde in ista parabola christus parabolice loquebatur de spiritualibus.

¶ Sed adhuc detur quod tota duo est si sit illicita de iure supernaturali. Potest autem dici quod in veteri testamento. propter duritiem iudeo rum permittebatur dare ad vsuram alienis ne fratribus fenerarentur. sicut concedebatur diuortium ne occiderent vxores.

¶ Sed quid de iure naturali. non apparet ratio demonstrationis quod sit illicita.

¶ Una ratio assignatur. vsura est vsus eris. pecunia sterilis est. et ideo non diciet reddere fructum vt plus recipiant quam mutuatum fuit.

¶ Respondeo. vsus rei in politia attenditur ad vtilitatem rei publice. vnde in se res non dicuntur steriles sed vt cadunt in vsu: quo pecunia est multum vtilis.

¶ Alia ratio. de industria hu mana.

¶ Contra aduocati recipiunt ex industria suamulta: et licite.

¶ Alia ratio. quia vendunt tempus.

¶ Contra. ita diceretur de conducente et locante domum ad annum. Si dicas quod plus recipiunt. Ita mercator et vsurarius nihil recipit vltra pactum. vnde non videtur quod si fuisset contra ius naturale quod fuisset facta dispiesatio: sicut dicitur in veteri testo. quod non dispesauit quod contristarent alienigenam. quia contr ius naturale est. vnde non videtur euidenter demonstrare.

¶ Sed tunc oc currunt dubia.

¶ Primum. si alicui est licitum vsus eris per modum ac commodi: vt ille appareat diues: et discuns: et sibi nelius credatur. si talis concedendus est.

¶ Respondeo si talis conceditur a mutuante vel expresse vel interpretatiue.

¶ Dico quod lici tus est nobis ad videndum scilicet vt videatur ditior. vel vt me lius sibi credatur etc. in tali casu dicitur quod vsus pecunie est licitus: vt dabo tibi. xx. soli. vt habeam pecuniam ad videns dum vel ornandum: et huiusmodi.

¶ Secunda duo. si licet quando est per modum depositi. iste modus depositus: iste vtitur sine pacto: et dat quolibet anno. x. libras.

¶ Dicitur quod non si ea inten tione ille teneat depositum: vt habeat in vsum aliquem: iest vsura.

¶ 3a dubitatio si ambo conueniant de medio in lucro: et medio in danno.

¶ Dicitur quod licitum est. si ponatur in incertum capitale. sed sola certitudo capitalis. comtrahit vsuram.

¶ Sed hic est dubium. si licet recipere vsuran tempore necessitatis.

¶ Dicitur quod non. quia habens extremam necessitatem non potest esse habens pecuniam. vnde prius dabet menditare.

¶ Sed quid pro commni vtilitate:

¶ Dicitur quod non licet quia prohibita iure diuino non possunt per communitatem fieri quacunque necessitate.

¶ Quarta dubitatio. si recipit aliquis a me vsuram: si possum ab eo econverso.

¶ Dico quod pecca tum est mortale. sed ad restitutionem non tenetur.

¶ Sed quid de pecunia. si tali die non soluas dabis vltra. x.

¶ Dicit scundo. quod licitum est. dum tamen non fiat fraus legi: vt scilicet compellat eum soluere.

¶ Sed quid. si aliquins vendat castrum: et vnus vult statim dare. 3. milia. et alius vult dare separtem: primus statim soluebat. secundus non. potest ne expectare solutionem et accipere septem:

¶ Distinguendum. si de commni vsu et estimatione tantum estimatur potest accipere ma ius. si non et ille plus vult dare: quia non habet ita in propta. il licitum est: et non expectetur: et tenetur illud plus restituere.

¶ Tertius casus. aliquis dabet alicui post aunum aliquid et rogat quod soluat sibi statim: et sit liber pro dimidio debi ti:

¶ Dicitur quod hec est vsura: quia in mora temporis facit hoc negocium. ideo tenetur totum sibi restituere: et nihil dimittere preueniendo tempous: et hec est gratia: vel expectare tempus. et tunc est iustitia. aliteus si diminuerit. et tmpus preuenit solutionis tenetur de residuo restituere.

¶ Sed quid de ementibus bla dum de minori precio ante tempus:

¶ Dicitur quod sic tenetur. quia si haberet in proptu plus daret.

¶ Sed quid de illis quod expectant tempus caristie. pauperes veniunt vt emant ipse non vult vendere: tunc. dicunt quod tantum dabunt quantum tunc valebit:

¶ Dicitur quod fieri potest: licet sit inhumanum: et tenetur illis statim tradere quod superfluit necessitatem patienm ti. Et hec ratio naturalis contra vsuram: his qui necessitatem patiuntur. tamen contractus non est illicitus: vt dicitur.